Vísir - 14.10.1918, Blaðsíða 2

Vísir - 14.10.1918, Blaðsíða 2
V # * ». w Kötlug osið. Síðustn fregnir af gosiira. í morgun átti Vísir aftur tal ;viö símastööina í Vík í Mýrdal til aö fá fregnir af gosinu, og ;hefir það nú verið athugað eftir því sem föng ern á Jökulhlaupið hefir ekki gengið lengra vestur en í Múlakvíal, •sem rennur austan við Höfða- brekku. Hefir verið gengið þang' >að úr Vík og var vatnið fjarað út en jakahrönnin um allan sand- inn. Virðist aðalhlaupið hafa fallið um Hjörleifsfaöfða og ekki sáet að það hefði gengið lengra austur á sandinn en að Hafurs- ©y, en vissa er þó engin fyrir ;því, því að skygni va'r ekki gott. G-osinu er ekki lokið enn, og sáust miklar eldingar i nótt þar eystra og mökkur í lofti og byrjaði aska að falla i Mýrdaln- um i morgun. Vindstaðan þann- ig áður, að engin aska féll þar, ©n dreifðist meira vestur á bóg- inn. I Bangárvallasýslu var t. d svo mikið öskufall i gær, að þar varð að láta loga ljós allan dag- inn. Aska féll einnig nokkurhér í bænum í gær, og sést vel á götunum, en þó meiii hér suður um. I Hafnarfirði var talsvert öskufall í gær og urðu menn kolbrúnir af ösku, sem fóru milli bæjanna. Þ6 að jökulhlaupið sé nú stöðv- að í bráð eystra, þá mí búast. við þvi að þao" hefjist á ný. En líkur eru til, að það valdi ekki miklu tjóni, eftir-þvf sem ráðið verður^af fyrri hlaupum, aðöðru leyti en því, að öskufallið getur gert ekemdir á jörðum, ef það •er mikið. Manntjón vona menn að ekki hafi orðið af klaupinu og vita Víkurbúar ekki til þess að menn hafi verið á sandinum. En til- viljun var það, þvi að um þetta leyti eru fjárrekstrar venjulega reknir austan yfir til Víkur. Eh þar var nú tunnulauat orðið og höiðu rekstrar því verið stöðv- aðir eystra og ósennilegt að menn hafi verið á ferð. Vart varð við gosið viða um land af eldingunum. Hafa fregn- ir komið af því, að þær hafi sést frá Hólmavík og fyrir Vestfjörð- úm. í Vestmannaeyjum sáust eldingarnar mjög vel og drun- urnar heyrðust. Þar varð lika ókyrð nokkur á höfninni af flóð- öldu. Eldri afrek Kötlu. Katla er gjá norSattstan í Mýr- dalsjökli og dregur nafn sitt, aS því er þjóðsagan segir, af ker- Hngu. er Katla hét. Katla þessi var bústýra hjá ábóta einum í Þykkva- bæjarklaustri; hún var forn í skapi og ill viSureignar. Hún átti brók eina, sem hafSi þá náttúrti, að sá þreyttist aldrei á hlaupum, sem í henni var. Eitt sinn, er Katla vai 5 kirkjuferS, tók sauSamaSttrinn á staSnum brókina traustataki og notaSi hana í fjárleit. Hann fann alt féS, en Katla komst aS því, aS hann hafSi stoliS brókinni, og reiddist svo, aS hún drekti sauSa- manninum í sýrukeri. En er sýran þvarr í kerinu og Katla sá aS upp mundi komast, hljóp hún á jökulinn og steypti sér í gjána. sem síSan heitir Kötlugjá. Litln síSar kom vatnsflóS úr jöklinum, sem stefndi á ÁlftaveriS, og var þaS trú manna siSan, aS hlaupin væru áíS kenna fjölkyngi Kö' Framundan Mýrdalsjökli ausi- anverSum liggur Mýrdalssandur. Hann er 5 mílur á lengd og 4j4 á breidd. Hann var áSur allur engi og skógi vaxinn og allmikil bygS á honum, _en Katla hefir eytt því öllu. Auk þess hefir hún eytt bygS- arlagi þvi, er Tólfahringur nefnd- ist, en þaS vortt 12 bæir fyrir nor&an Skaftártungu, og skemt margar jarSir svo, að þær hafa lagst í eySi um lengri eSa skemri tima. En einnig hefir hún aukiS sandinn talsvert í sjó fram, t. d. er þar nú fjörusandur, sem skip lágu áður á 20 faSma dýpi. Á land- námstíS var fjörtStír inn meS Hjör- leifshöföa aS vestan og sjórinn i^ppi undir honum a8 framan, en hú er sandur til beggja hliSa og 400 faöma framundan. Þetta verk hefir Katla unnið í 12 gosum, með jökulhlaupi, sand- og jakaburSi og öskufalli. Fyrsta gosiS var áriö 894. Þá eyddi hlaup- iS öllu graslei>di milli Eyjarár og Hólmsár, og tók bæina Dynskóga, MranastaSi, Keldur, LoSinsvík- ur, Laufskála og Atlaley. AnnaS hlaup varö um Mýrdalssand áriS 1000 og þaS þriSja áriS 1311, kall- a.S Sturluhíaup og kent viö Sturlu Arngrímsson bónda í Láguey, sem bjargaSist úr hlaupinu á jaka meíi ungbarn í fanginu, rak á bonum út <á sjó og á MeSallandsf jörur eft- ir nokkra daga. Hlaup þetta tók marga bæi og fórust allir Sem í þeim vortt. Þaö hófst sunnudaginn næstan eftir jól, en var aS renna fram a'S Kyndilmesstt, þó hlé yrm' á milli dag og dag.. Sagt er, aS um vori8 hafi stúlka ein verið grafin upp úr sandinum, þar sem bæirnir voru, hafi hún veri'S þar lifandi i fiskiklefa frá bænum Lambey. ITjórt5a hlaupiS kom áriS 1416, Þa'S fimta 1580 og þaö sjötta 1612, en af þeim hlaupum fara litlar sögur. Sjöunda hlaupið varS áriS 1625. Þá var öskufail svo mikiS, „aS þó maSur bæri höndina upp aS andlit- uínu, sá maSur hana alls ekki", segir Þorsteinn Magnússon þáver- andi sýslumaSur i Skaftafellssýslu, sem bjó á Þykkvabæjarklaustri. GosiS og öskufalliS varaSi í 12 Mest úvval af Eegnkápum og Re^Bhlífum er hjá Egiil Jacobsen! daga, meS vatnsflói þrumum og eldingum og barst askan um alt land og alla leiS til Noregs. 14. jarSir Þykkvabæjarklausturs fóru i eySi af öskufallinu. " Áttunda hlaupiS var áriS 1660 og hófst 3. nóv., en því var lokiö þann 12. ÞaS skemdi margar jarS- ir, 'og tók bæinn 1 HöfSabrekku. Níunda WaupiS var áriS 1721 pg hófst 11 .maí „meS stórkostlegrí jakaferS. Var jakaferSin svo mikil. aS hvergi sást út yfir á sjóhum; sumir jakarnir stóSu.botn á 20 faSma dýpí. HraSínn var svo mik- ill á hlaupmu, er þaS kom í sjó- inn, aS bárumar gengu yfir allar fjörar í Mýrdal, þar sem Vík í Mýrdal er nú. Sjór gekk lika á land í Vestmannaeyjum og olli þar skemdum. í þessu hlaupi tók af bæinn á HjörleifshöfSa og fjós meS 10 nautgripum. ÞaS var á sunnudegi og bóndi viS kirkju. Konan var aS lesa lesturinn, þegar hlaupiS flóSi fram af sandinum. vSauSamaSur sá þab og sagSi frá, en konan las sem áSur. Fór smala- maSur þá út og sá aS hlaupiS var rétt komiíS atS bænum. snaraSist hann inn aftur og greip barns- vöggu, sem stóS viS hné konunnar og hljóp út meS hana; þá hætti kerling loks aS lesa, en ekki fékk hún bjargaS öSru en einum smjör- öskjum og eínum fjski út um búr- ghtggann. Komttst þau svo undan hlaupinu upp í helli einn ofar í höfSanum. Tún og engjar allar £ Hjörleifshöföá eyöilögSust í hlaupinu og var hann óbygSur 1 30 ár á eftir. Tíunda hlaupiS var áriS 1755. Um þaS var þetta ort: Undur yfir dundu upp úr Kötlugjá, um himin og grænar grundir, grátlegt var aS sjá, T755- VoSa meS um vikur þrjár i varaði plágan grimm. Öskufall og sandur kom yfir Álftaver, MeSalland, Landbrot, Fljótshverfi, SíSu, Tungu og Mýr- dal. SumstaSar var sandurinn \yí alnar djúpr. Þrumur og eldingar voru þá mestar í Skaftártungum og^urSu tveim mönnum aS bana. Þrír menn voru á ferS á Mýrdals- sandi meS trjáflutning; þegar þeir sáu til hlaupsins, skáru þeir á sil- ana og rib'u alt hvaS af tók og komust á sandhól einn, en vatns- flóSiS steyptist alt í kringttm hól- inn. GerSi síSan myrkur af ösku-

x

Vísir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir
https://timarit.is/publication/54

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.