Vísir - 31.10.1933, Blaðsíða 2

V I s J R
er nú komið.
Aí’ ])ví að eftirspurnin eftir þessu spað-
kjöti er mjög mikil og birgðirnar iitlar,
eru þeir, sem hafa pantað kjöl hjá okk-
ur, vinsamlega beðnir að tala við okkur
sem fvrst. —
Sími: 1—2—3—4.
ímskeytl
—o—■
París, 30. okt.
Unitecl Prcss. — FB.
Frá Frakklandi.
Sarrautstjórnin áformar að
leggja skatt á laun embættis-
manna og starfsmanna rikisins.
Ætla margir aö þctta muni
verða ríkisstjórninni aö falli.
Haag, 30. okt. Mótt. 31. okt.
United Press. - FB.
Hollendingar og landvarnir
Frakka og Belgíumanna.
Á þjóðþinginu hefir veriS rætt
um hvort líkur væri fyrir því et
til ófriSar kæmi milli ÞjóSverja
annarsvegar og Belgíumanna og
Frakka hinsvegar, aö hildarleik-
urinn bærist yfir á hollenskt land,
þar sem, eins og kunnugt er,
Belgíumenn hafa gert víötækar
landvarnarráöstafanir alveg aö
iandamærunum, en landvarnir
Belgíumanna eru hinsvegar aftur
samræmdar landvörnum Frakka.
Þingmenn hvöttu ríkisstjórnina til
þess aö íhugá þessi mál og leggja
fyrir þingiö tillögur sínar um
hvað gera skuli til þess aö koma í
veg fyrir, að hlutleysi Hollands
verði skert, af orsökum sem þeim,
er aö framan voru nefndar.
Berlín, 31. okt.
United Press. — FB.
Misklíð jöfnuð.
Náöst hefir samkomulag i
deiluinálinu milli Rússa og Þjóð-
verja út af frjálsræði og réttind-
um blaðamanna, en eins og kuun-
ugt er voru rússneskir blaða-
menn handteknir í Leipzig', er rétf-
arhöldin út af þinghallarbVunan-
um fóru þar fram. Viðar í Þýska-
landi komu fyrir atvik, sem leiddu
til þess, aö rússneskir blaðamenn
kvörtuðu ýfir framkomu yfirvald-
anna gagnvart sér. — Af þessu,
einkum þó handtöku rússnesku
blaðamannanna í Leipzig, leiddi
svo það, að rússneska ráðstjórn-
in greip til mótráðstafana. Var
ákveðið aö vísa þýskum blaða-
mönnum úr landi. en jafnframt
kölluðu Rússar sína blaðamenn
heim frá Þýskalandi. Þegar Lit-
vinov kom til Berlínar um helgina
ræddi hann um þetta deilumál
við von Neurath, utanríkismála-
ráðherra Þjóðverja, og hafa nú
oröiö sættir í því. Rússar scncþi
nú blaðamenn sína aftur til Þýska-
lands og þýsku hlaðamennirnir
fara aftur til Rússlands.
Bukarest, 31. okt.
United Press. - FB.
Sambúð Rúmena og Búlgara.
Viðræðufundur hefir fram farið
í snekkju Rúmenakonungs, að því
er fregn frá Rustchuk hermir.
Þátt. í viðræðunum tókil, auk
Rúmenakonungs, konungurinn í
Búlgaríu, rúmenski forsætisráð-
herrann Vaida Voevod, f>úlgarski
forsætisráðherrann Mouchanofí o.
fi. mektarmenn Rúmeuíu og Búlg-
aríu. Ræddu þeir saman í þrjár
klukkústundir samfleytt unr ýms
pólitísk vandamál, svo sem
réttindi þjóðernislegra minnihluta
í löndum þeirra, og mál fjárhags
og viðskiftalegs eölis. Einnig
ræddu þeir urn stpfnun geröar-
dóms í Donármálum o. fl. Talið
er að viðræðufundur þessi muni
efla vinfengi og góða sambúð
Búlgara og Rúmena.
„0fbe!dið“!
Þeir gerðusl allháværir uni
slund, fulltrúar alþýðuflokks-
ins, á bæjarstjórnarfundinum á
laugardáginn. Og bið „endnr-
bælla“ blað þeirra tekur undir
mjög í sama tón.
Það er fullyrt í Aijiiil. i gær,
að sjálfstæðismennirnir í bæjar-
stjórninni séu að búa sig' undir
það, að koma á flolckseinræði í
landinu! Byggir blaðið þessa
staðhæfingu á því, að kosning
lögregluþjónanna nýju bafi
verið „pólitísk“ og að samþykt
var að varalögreglu mælti
skipa alt að 100 mönnum.
Hvcrsu „pólitísk“ kosning
lögregluþjónanna hefir verið,
sésl nú m. a. á því, að 7 þeirra
lilutu atkvæði frá öllum flokk-
um (11—15 atkv.), 4 liafa feng-
ið atkvæði að minsta kosti frá
tveimur flokkum (fengu 10 at-
kvæð’i hver) og enn voru 3
valdir úr hópi þeirra manna,
sem lögregiustjóri Iiafði mælt
með. En það er kunnugt, að af
þeim 7, sem þá eru eftir, og
að eins hlutu 8 atkv. hver, hef-
ir að minsta kosti eirin til þessa
verið talinn jafnaðarmaður og
annar framsóknarmaður.
Þannig er þá þessi „pólitíska“
kosning lögregluþjónanna.
Um samþyktina um varalög-
regluna er það að segja, að á
bæjarstjórnarfundi 7. septem-
ber var samþykt að bafa vara-
lögreglu hér í bænuin. Sú sam-
þykt var gerð með 9 atkvæðum
gegn 4. Með því greiddu atkv.,
auk 7 sjálfstæðismanna, sem á
fundi voru: einn framsóknar-
flokksmaður og einn alþýðu-
flokksmaður. Það er því tæp-
lega unt að telja þá samþykt
„pólitíska“. — Á fundinum á
laugardaginn var ekki um ann-
að að ræða, í sambandi við vara-
lögrcgluna, en að tiltaka fjölda
varalögreglumanna og ákveða
kjör [æirra. Það er rangt, að
samþykt liafi verið „að setja
upp 100 manna varalögreglu í
bæinn“, eins og það er orðað í
Alþbl. í fyrradag'. Það var sam-
þykt, að varalögregluna mætti
skipa alt að 100 mönnum.
Gaspur Alþýðublaðsins um
fyrirhugað einræði sjálfstæðis-
flokksins og ofbeldisstjórn í
sambandi við skipun lögregl-
unnar, er þannig til þess eins
fallið, að gera blaðið hlægilegt
og verður ekki af því dregið,
að nýi ritstjórinn geri sér mik-
ið fara um að „bæta“ blaðið,
frá því sem áður var, enda mun
bann fá litlu áorkað í þeim efn-
um, þó að hann vildi.
En þeir voru tíka að tala um
ofbeldi á bæjarstjórnarfundin-
um, bæjarfulltrúar alþýðu-
flokksins. Það „ofbeldi“ átti að
vera fólgið í því, að fulltrúar
sjálfstæðisflokksins vildu ekki
fallast á það, að fresta vali lög-
regluþjónanna, er Stefán Jóh.
Stcfánsson tilkynti, að bann og
flokksmenn hans aðrir, liefði
algerlega vanrækt að búa sig
undir að taka þátt i því vali.
Raunar bar liann því við, að
þeir hefði ekki átt kost á þvi,
að kvnna sér gögn þau, sem
fylgt hefði tillögum lögreglu-
stjóra, og Sigurður Jónasson
sagði,að alþýðuflökksfulltrúarn-
ir Jieföi verið leyndir þcim gögn-
um. Það var nú upplýst á fund-
inum, að fulltrúum alþýðu-
flokksins bafði verið tilkynt það,
á sama hátt og öðrum bæjar-
fulltrúum, að þessi gögn væri
komin i liendur borgarstjóra,
og að þeir hefði átt þess kost,
að kynna sér þau i tæka tíð,
ef þeir hefði hirt um það, og
dró þá úr þeim allan þrótt, jafn-
vel úr raddböndum Sigurðar
Jónassonar. En þrátt fyrir þetla
tætur Alþbl. þó svo, sem Al-
þýðuflokkurinn hafi verið ein-
hverju gerræði beittur, með því
áð málinu var ekki frestað.
Það er þó augljóst, að full-
trúar alþýðuflokksins kunna
vel að lúta einræði, ef þeim geðj-
asl að þeim, sem því vill lieita.
Á fundinum spurði St. Jóh. St.
lögreglustjórann, livorl bann
mundi láta sér það lynda, ef
valdir yrði aðrir lögregluþjón-
ar, en hann hefði stungið upp
á, og er lögreglustjóri neitaði
því, þá æmti ekki í Stefáni og
mun hann ekki hafa dirfst að
greiða atkvæði öðru vísi en lög-
reglustjóri vildi. Og Alþbl. telur
það hina mestu goðgá og vera
l.jóst vitni um ofbeldisliug sjálf-
stæðismanna, að þeir liafi lítt
látið skipast við yfirlýsingu lög-
reglustjóra og valið í lögreglu-
þjónastöðurnar sjö menn, sem
liann hafi ekki mælt með!
Og' þó halda bæjarfulltrúar
al])ýðuflokksins því fram í öðru
veifinu og ekki að ástæðulausu,
að það sé eingöngu að kenna
ldaufalegri stjórn lögreglustjór-
ans á lögregluliðinu, að menn
trúi því, að nokkur þörf sé á
aukningu lögreglunnar og stofn-
un varalögreglu!
Baonið í Bantlarlkjnmmt.
New York, í okt.
United Press. - FB.
Érida þótt áfengisbannið sé
að líkindum brátl afnumið að
fullu úr stjórnarskrá Banda-
ríkjanna er þess að gæta, að um
30 af rikjunum liafa enn bann-
lög í gildi, þar af 14, sem bafa
tekið bannið upp í stjórnarskrá
sina. Hinsvegar bendir margt
til, að mörg þessara rikja af-
nemi bannlög sín. Þannig hafa
fimrn ríki afnumið bannákvæð-
in úr stjórnarskrám sínum frá
1. janúar 1932, en fimm önnur
taka ákvörðun um það 1933 og
1934.
Bjargráð sösiatlsmans
og
dóninr reynslunnar.
—o—
Frh.
Önnur lönd.
1. Þýskaland.
Þjóönýtingarnefndin haföi ekki
Jokiö störfum, er hún gaf yfir-
lýsingu sína 10. desember. Hún
liélt rannsóknum sírium áfram og
skiiaði áliti 15. febr. 1919. Nefnd-
armenn voru sammála um aö ])jóö-
nýta kolanáinurnar. þar sem sú
grein iönaöarins væri 1)est til þjótS-
nýtingar fallin. — En þeir voru
ósammála um öll megin atriöi, er
snertu framkvæmd hennar og fyr-
irkomulag. — Um eitt voru þeir
sammála, a'ö ríkisreksturinn, sem
átt haföi sch' staö, á kolanámum
v'æri til viövörunar en ekki eftir-
breytni. \
Hér er rétt aö geta þess, aö hiö
opinbera átti og starfrækti mikiö
af kolanámuiTi, sérstaklega í
Prússlandi. Kolaframleiösla ríkis-
námanna þar í landi. var á þessu
tímabili nálægt 25 miljónir smá-
lesta á ári. Og þó var framleiÖsla
rikisnámanna ekki jafn stór þátt-
ur í kolaiönaði Þýskalands þá eins
og áður. — I upphafi 19. aldar
haföi Prússland liæöi tögl og
haldir í kolaiðna'Öiuum. Einstakl-
ingar og félög fóru smám saman
aö starfrækja kolanámur. Rikiö
stóöst ekki samkepni viö þessa
aöilja og misti alveldi sitt yfir
þessum iönaöi. Einstaklirigarnir
mynduöu hringi, sem geröust
voldugir. Skipulagning og stjórn
var í hesta lagi hjá hringum
þessum, og verkalaun voru hærri
en í ríkisnámunum.
En hvers vegna vildi nefndin þá
jvjóönýta kolaiðnaöinn ? Hún hélt
j.vi fram eins og aörir sósialistar
Þýskalands, aö „auðvaldsskipu-
lagiö“ væri orðiö svo fullkomiö á
j)essu sviði iðnaðarins, að þaö
gæti ekki fullkomnara oröiö, og
j)ví væri nú hinn rétti timi til
])ess aö jjjóönýta þennan iönaö.
— Þaö er annars riokkuö hjákát-
legt, aö þýskir sósialistar kröfö-
ust ])jóönýtingar kolaiönaöarins
af j)vi aö hann væri vel skipulagð-
ur. En hér heiniar krefjast sósial-
istar j)jóc5nýtingar af ])vi að hér sé
allt skipulagslaust.
Rök sósialista fyrir jijóönýtingu
bljóta J)ví aö vera á þessa leið:
\rel skipulögð fyrirtæki á að þjóö-
nýta.af því aö jjau eru vel skipu-
lögö. Illa skipulögö íyrirtæki á aö
þjóðnýta af ])ví aö þau eru illa
skipulögö.
Jón skáld á Bægisá heföi getaö
haft sósialismann í huga j>egar
hann kvaö:
,,Eitt rekur sig á annars horn,
eins og graöpening hendirvorn".
En það voru ekki aöeins sósial-
istar, sem vildu þjóönýta kolaiðn-
aðinn. Sumir af andstæöingum
þeirra voru því máti fylgjandi. En
rök þeirra fyrir þjóönýting voru
önnur. Þeir vildu koma hringun-
um úr .sögunni. Sumir af þeim
ástæðum, aö þeir voru andvígir
l’ringum yfirleitt. Aörir af því aö
þeir vildu . láta ríkisnámurnar
græöa, cn treystu þeim eigi til
])ess í samkepni viö hringana. Og
enn aðrir vegna j)ess, aö einstakl-
ingar, sem tjyrjuðu námurekstur,
l’öföu ekki .möguleika til ])css aö
geta kept við hringana.
Þessa er getiö hér til aö sýna,
að krafau uni þjóönýting þessa
iöuaöar haföi mikiö fylgi meö
þjóöinni. Og var því eigi ástæöa
til þess að halda. aö framkvæmd
hennar mundi mæta nokkurri
verulegri mótspyrnu.
Svo sem áður er sagt, voru
nefndarmennirnir sammála um aö
íordæma þann . ríkisrekstur, sem
átt hafði sér staö á kolanámunum.
Þ.eir sönnuðu meö dæmum,
að ágætir starfsmenn, sem unnu
við stjórn námanna, væru hafðir
til þess að vinna hin einföldustu
verk, sem allir gátu unnið,
að skift væri um menn algerlega
að tilefnislausu,
að laun væru miklu lægri en hjá
einkafyriftækjum,
að hæfileikar manna til þess að
gera verulegt gagn gætu ekki not-
ið sín vegna margskonar ákvæða,
sem heftu alla framtakssemi,
að ábyrgðartilfinning iværi lítt
vakandi í þeim efnum, sem snertu
fjárhagsafkomu fyrirtækjanna,
að skýrslugerð til yfirmanna —
alla leið upp í hið háa ríkisþing
— væri svo mikil að engu tali
tæki,
að árum saman yrði að bíða
eftir ákörðunum, sem mundu vera
teknar eftir jfárra stunda umhugs-
un, ef um einkafyriftæki væri að
ræða. — í fáum orðum: að eftir-
litsmaður væri skipaður yfir eft-
irlitsmann, ; að stjórn væri skip-
uð yfir stjórn, að seinagangur og
silakeppsháttur einkendi allan
rekstur námanna. Það væri svo
sem ekki verið að hvetja menn til
þess að taka sjálfstæðar ákvarðan-
ir eða trúa þeim fyrir miklu. Og
þess vegna | hlyti reksturinn að
vera í ólagi.
Þessi var . dómur hinna fróöu
nefndarmanna, sem allir voru
sósialistar, um rekétur kolanám-
anna. E11 j)aö er dómur yfir ölluni
ríkisrekstri. Hver er reyríslan hér
á landi ? Hafa menn ekki oröiö
varir viö þessi sörnu einkenni á
flestum rikisfyrirtækjum, serii
framsóknarmenn og sósialistar
liafa ungað út’"
Það er sjálfsagt til of mikils
mælst af haftapostulunumíslensku,
aö þeir sjái og þori aö viöurkenna
jiessa stórgalla ríkisreksturs.
En almennirigur ætti aö geía
þessum dómi gaum. Hann ?r
kveöinn upp aí frægum og há-
mentuöum sósialistimi þeirrar
þjóöar, sem stjórnaö hefir sósial-
ismanum í heiminum um hálfrar
aldar skeiö.
Frh.
Morgunn.
Síðara hefti XIV. árg. er nú
komið út. Flytur þetta efni:
„Kirkjulegl landnám“, eftir
Ragnar E. Kvaran. „Auka-
inyndir“ (liafa komið á ljós-
myndaplötur hér á landi). ■—•
„Nýjustu kenningar um annað
líf“, eftir Einar H. Kvaran.
„Upprisa — draumlíf — sál-
farir“, eftir sira Jón Auðuns. -
„Ummyndan“. — „Um ósjálf-
í’áðá skrift“, eftir Sigurð H.
Kvaran. „Óttinn við visind-
in“, útvarpserindi eftir Einar H.
Kvaran. — „Illar viðtökur“. —
„Ýms dulræn alvik. — Ágrip af
erindi“, eftir ísleif Jónsson. —
„Merkilega nákvæmur spá-
dómur“. — „Vegurinn milli
himins og jarðar.“ — „Eilíf út-
skúfun“, eftir síra Kristinn
Daníelsson. — „Var farið að
lciðast“, eftir Björn R. Stefáns-
son. —- „Meiðslið“, eftir frú
Svanbjörgu Pétursdóttur. —
Þegar „Morgunn“ hóf göngu
sína, spáðu sumir því, að ritið
mundi lognast út af mjög bráð-
lega. Aðrir töluðu um villutrú
og einhverja stórkostlega hættu,
sem kristindóminum væri txú-
inn með útgáfu ritsins.