Vísir - 02.02.1950, Síða 5

Fiinmtudaginn 2. fobrúar 1950
V I S I R
MZriUtu Hfihltrr:
er hezta
t*reÍMf éítir þýslkti hlttðt f
iititíM eitir heitnsótits
hitsfjað iit Intstls.
Þýzka blaðið „Die Zeit“ birti s.l. vor grein eftir þýzka
slúlku um fsland undir fyrirsiigninni „Eyja þúsund ára
lýðveldis“.
Höfundurinn, Erika Mull-
er, mun hafa ferðast eitt-
hvað' hér á landi fyrir stríð,
en grein þessi er skrifuö í
tiiefni af ráöningu þýzks
verkafólks til landbúnaðar-
starfa á íslandi, og er það
notaö sem einskonar ,motto‘
a,ð greininni.
Vegna þess að’ greinin er
fremur fjörlega skrifuð, birt-
ist hún hér í lauslegri þýð-
ingu, og auk þess nokkuð
stytt:
„Goðafoss, Gullfoss, Detti-
foss — þannig heita íslenzku
skipin, sem halda uppi sam-
göngum til meginlandsins
og Bretlandseyja, en þau
draga nöfn sín af hinum
hrikalegu ■„ fossum heima-
landsins. Þegar þau nálgast
klettaeyna fyllast íslenzku
íarþegarnir einskonar lotn-
ingu eöa sælutilfinningu og
þyrpast út að boröstokkn-
um, þeim sem snýr að landi.
Maöur undrast það næstum
aö þetta litla 5 þúsund tonna
skip(!) skuli ekki fá slag-
síðu af ósköpunum. Og svo
. hljóma fyrir eyrum manns
setningar fullar viökvæmni,
eins og t. d.: „ísland er bezta
land í heiminum“. Þaö er
sagt að íslendingar ferðist
mikiö, þó ekki væri til ann-
ars en áð njóta þessárar sælu
vímu vö hina fyrstu landsýn.
Þnð, sem bœkur segja
nm landiö.
Þar sem eyjan liggur á
endimörkum heims, veit
inaður lítið um hana annað
en þaö sem stendur í al-
fræöiorðabókum: Thule,
fornsögur, Brimhiidur, land
andstæönanna, ís og eldur,
gígar í hájökliim, stærra en
írland, heitir hverir hita
Reykjavík upp — og ef aö
aJfræðiorðabökin ef splunku-
ný: flugvellir: er í Atlants-
hafsbandalagi.
Óg íiver býr nú þarna:
Eskimóar, innfæddir? Nýiéga
héfir þýzkui- íþróttamaður er
komst þangað úr frönskum
fangabúðum látíð í ljós það
álit aö Mið-Evróþubúar muni
naumast sætta sig við að
búa þar langdvölum. Hvað
úm þaö, eg þekki konur, sem
fæddar efu í Hamborg og
teipzig, hafá gifzt á íslandi
og eru þar Tunar hamingju-
sömustu.
Alúúleg pjóð.
Það er mjög ánægjulegt
að dvelja meðal Islendinga.
Eg held að þeir séu mann-
legri í sér en flest annað
fólk. Þeir buðu brezkum og
amerískum her heim á sama
tíma sem Þjóðverjar réðust
. með valdi inn í Danmörku
' og Noreg. Og aö stríðslokum
| tóku þeir á móti fyrsta
þýzka skipinu sem leitáði
hafnar á íslandi með elsku-
legheitum, færðu skipverj-
um gjafii' og efndu til sam-
jskota. Á meðan eg valdi
; meöal þeirra laust fyrir
stríðið, grunuðu þeir Þjóð-
(verja um græzku. Þeir voru
að vísu dálítið hissa á ein-
kennisbúningalátunum í
Þjóðverjum, sem þeir kom-
'ust aö raun um gegnum
myndadblöö og ritlinga. Þeir
fengu ekki skilið aö menn
klæddust slíkum fatnáði af
sjálfsdáöum og þeir kenndu
’innilega í brjósti um þeirra
næst 15 þúsund manns bug-
ast fyrir hinu 'mikla áðdrátt-
arafli höfuöborgarinhar og
flutzt þangað. En þar
standa við hliðina á timbur-
og bárujárnshúsum, stein-
byggingar og skrauthýsi.
Þar eru hálfbyggð hús unn-
vörpurn með steypujárns-
krókana hrópandi til him-
ins, rétt eins og þaö eigi að
(hengj a þau upp á himin-
hvolfið. Það er engu líkara
en þessi hús bíði eftir því að
þeim bætist ný hæö á hverju
ári. Það ríkir hálfgeröur gull-
grafaraandi yfir þessari borg
hitasóttarkenndur og fálm-
kenndur. Samt eru auöæfi
þessa eylands ekki gullin,
heldur silfruð — fiskur. Oft
Jeru síldartorfurnar svo þétt-
; ar að hafflöturinn lýsir af
þeim.
!
Bylting á íslandi.
í dag er búið aö hita Rvík
upp með hverahita. Þar eru
opnar sundlaugar (enda þótt
. sumarhitinn sé sjaidnast
það mikill aö hann beinlínis
tæli mann til útibaða), og í
námundá við borgina bíður
(heita vatnið og bullar upp úr
jörðinni. Á stóru svæöi eru
eigin lögregluþjóna að þurfa pípUr íagðar í jörðu með
aö klæða sig i annan ems
1 andskota. Spurningin er
. livort þeir séu sömu skoöun-
ar enn, þrátt fyrir dvöl setu-
liösins í landinu.
J Fyrir þúsund árum voru
! íslendingar lýðræðissinnar,
og meðan aðrar þjóðir bár-
ust á banaspjót vegna of-
Jbeldis og öfundar, stofnuðu
þeir alþing til að ráða málum
'sínum. Og enn í dag horfa
þeir undrandi af sjónarhóli
sínum á hinn hryllilega ver-
aldarharmleik. Þeir e'ru af-
skiptalausir meðan þeir
þurfa eklci að óttast eigin
frelsisskerðingu. Frelsið er
þeim fyrir öllu. Einstaklings-
hyggja þeirra gengur næst-
;um því út i öfgar.
Umbrot í Reykjavík.
Árið 1944 tókst þeim að
lcsna aö fullu viö konungs-
samband þaö, sem þeir stóðu
í við Dani. Þremur árum síð-
ar tókst þeim að losna við
ameríska hernámsliðið, en
áður voru þeir búnir að losa
sig við Breta. íslendingar
tóku við Keflavíkurflugvell-
inum, einum meðal stærstu
og fullkomnustu flugvalla
heims, þeir tóku amerísku
tízkubifreiöarnar í sínar
hendur og kvenfólkið gengur
allt í nylonsokkum. í Reykja
vík slær æð lífsins, þar er
dansaö, drukkið og elskaö
heitt. Yfir 50 þúsund af hin-
um 130 þús. íbúum landsins
hafa flutzt til Reykjavíkur.
Eftir styrjaldarlok hafa sem
heitu vatni svo hægt sé að
( rækta kálmeti, og í hinum
I miklu og veglegu gróðurhús-
, um uppsker maöur allan
jþann jarðargróður, sem
(annars sprettur milli Ham-
jborgar og Algier.
] í tæknilegu og menningar-
! legu tilliti hefir oröið slík
býlting á íslandi síðustu ár-
in, sem aðrar þjóðir hafa
þurft aldir til. Heil tímabil
hafa faílið úr sögu þjóðar-
innar, t. d. hafa íslendingar
ekkert haft að segja af hinni
j svokölluðu borgaralegu
, menningu Evrópuþ jóðanna
á seinni hluta miðaldanna.
Siit af hverju
um ísland.
íslendingar eru opinskáir,
hloypidómalausir og þekkja
naumast stéttamismun. Þeir
lifa tízkulifi og menningar-
lífi í hvívetna. Þeir stukku
af hestbaki inn í háhjólaöan
Fordbíl og þaðan svo aftur
upp í flugvélina. AÖ vísu er
ekki unnt aö lofa íslenzku
^vegina og brýrnar yfir belj-
andi jökuivQtnin eru færri en
skyldi, Sk fn. k. þegar lengra
dregurHjgpt til landsins. Aft-
ur á möti hafa íslendingar
að tiltöiu fíeiri síma en nokk-
(ur önnur þjóö jarðar. Á éi’n-
um hinna afskekktustu
1
bændabýla, sem lá eins og
vin milli storknaöra hraun-
(strauma og er umlukt
brennisteinsgulum og ryð-
'rauðum fjöllum varö eg þess
áskynja hvílíkur unaður og
nautn það er f yriríslendinga
að tala í síma. Daginn út og
daginn inn var síminn í
ganga og þessi tíu sálna
fjölskylda, ásamt tvéimur
tökubörnum, lifði ög hræTþ-
ist í því að tala og hlusta í
símann. Nú og síðan flug-
vélarnar eru teknar að lenda
fyrir framan bæjardyrnar
hjá manni er orðið auðvelt að
komast í samband viö um-
heiminn, en umheimurinn
— þaö er Reykjavík. Víða er
á bændabýlunum töluð
þýzka, danska eða enska og
þess eru dæmi að íslenzkir
bændasynir bregði sér á
kaupstefnuna í Leipzig,
sem í sjálfu sér er ekkert
undarlegt þegar tillit er tek-
ið til þess að á íslandi er
menntaðasta bændastétt í
Evrópu. (Og íslendingar
leggja á þaö áherzlu að þeir
tilheyri Evrópu). — Á hin-
um löngu og myrku vetr-
armánuðum — fyrsti snjór-
inn fellur stundum í ágúst-
mánuði — situr íslendingur- j
inn við bókalestur og syngur
undrafögur ljóð.
Eini skógur landsins.
Akureyri, sem er annar
stærsti kaupstaður lands-
ins er fjölsóttur ferðamanna
bær, áðallega fyrir þá sök aö
í nágrenni hans dafnar 'ein-
asti skógur landsins, runnar
lágvaxinna og veikgeröra
birkihríslna, sem maöur get-
ur horft niöur á af hestbaki.
En líka hérna við norður-
ströndina er golfstraumur-
inn svo vingjarnlegur að hita
sjóinn ofurlítiö upþ-og koma
í veg fyrir miklar hitabreyt-
ingar og mikinn mismun
sumars óg veturs.
Aðra frægö telur Akur-
eyri til síns ágætis, en þaö
er þefurinn sem leggur frá
síldarverksmiöju, sem byggö
hefir verið þar í næstu ná-
lægö við hinn svipfagra
fjörð. Og þar sem íslending-
ar eru engan veginn lausir
við tilfinningu fyrir viðskipt-
um og hagnaði kalla þeir
þenna þef bára „peninga-
lykt“.
Eini fanginn
á staönum.
Enn sá eg citt fyrirbæri
á Akureyri, sem hafði enn
meiri áhrif á mig en
jarðskjálftinn sem þeytti
rúminu mínu sþöl frá veggn-
um.. Það var feitur og sælleg-
ur roskinn maður sem gekk
fram og aftur eftir aöal
verzlunargötu bæjarins og
,mér var sagt að hann væri
eini tugthúsfanginn á Akur-
eyri. En vegna þess að „tugt-
húsið" var. komið aö niöur-
j falli.
ig gluggarúðúrnar
brotnar, auk þess sem fang-
inn hafði aldrei gért tiltaiiti
til að flýja — og hvert skyldi
maöur líka flýja á þessari
eyju, þar sem allir eru skyld-
] ir — þá þótti ekki nema sann
jgjarnt að lofa fanganum að
. spássera eftir götunum og
iofa honum að iðrast þar
syndá sinna. Afkoma þjóðar-
innar er góð, sérstaklega
jókst velgengni hennar á
stríösárunum, en eitthvað
héfir dregið' úf- lienni síðan.
Glæpir hafa frá því 1928'ver-
ið óþekkt fyrirbæri 1 land-
inu.
Allir ítalir syngja, allir
Þjóðverjar eru skuldugir og
allir íslendingar heita Daví'ð
(þ. e. a. s. ef þeir heita þá
ekki öörum Biblíunöfnum
eða þá gömlum norrænum
nöfnum). Ættarnöfn er lúx-
us sem fáir geta veitt sér.
Þaö er venja að synir og
dætur beri fornafn föðurins
en bæti aftan við það ann-
aöhvort son eöa dóttir. Þann.
•
;ig getur máður fram af
manni heitaö Jakob Jakobs-
son, ekki aðeins i einni, held-
ur jafnvel í mörgum ætt-
umu. En þáð er elfki nein
hætta á að maður rugli þess-
um nöfnum saman, því á ís-
landi þekkjast allir.
-Fegursta stúlkan.
I Hjördís Ólafsdóttir var
ein fegursta stúlkan í Rvík
og dóttir eins auðugasta
manns landsins. Sjálf rak
hún snyrtistofu í bænum. Á
. eftirmiödögum vár hana
jafnan að hitta í veitinga-
sölum hins prýðilega HótelS
Borg, rabbandi og sjálf-
glaða yfir tebollá. Hún lagði
stund á lestur bóka Len-
ins og Stalins og hikaði ekki
við að lenda 1 kappræöum
við pólitíska andstæðinga
föður síns. íslendingum þyk-
ir gaman áð káppræðum,
þeir eru orðheppnir og
mælskir og búa yfir mein-
legri fyndni.' Hvorki mynd-
list né hljómlist er hin skap-
andi listgrein íslendings-
ins, heldur orösins list og
þannig hefir þaö verið allt
frá því ér Edda var skráð.
íslenzkan hefir haldizt næi*
óbreytt siöan, og á það sam-
merkt meö arabiskunni, áð’
öll erlend orö, alþjóðaorð og
jafnvel tæknileg heiti eru
þýdd. Stolt íslendinga er
ekki h vað sízt fólgið í því, að
þeir eiga elztu miðaldabók-
^ menntir Evrópu..
Vinnugleðin er
aðalatari&ið.
Þessir „einbúar í Atlants-
hafi“, eins og þeir kalla sig
stundum sjálfir með góðlát-
legum hæönishreim í rödd-
inni, rekja ættir sínar enda-
laust aftur 1 aldir. En það
er samt ekki vegna þess að
þeir séu allir aðlaöir, aö þeir
(hafa ekki neinar lágstéttir
(eöa fátælct, heldur er það
(vegna meðfæddrar vinnu-
(gleði og sækja því elcki aö-
,eins auðlindir sínar í hafið,
heldur einnig í hverskonar
^ heimilisiönaö. Jafnvel leið-
(togar þjóðarinnar á Alþingi,
(við útvarpið, háskólann o. s.
frv. liika ekki við aö taka
sér múrskeið eöa hrífu í
hönd, ekki til bess áð vinna