Morgunblaðið - 14.11.1915, Qupperneq 2

2
MORGUNBLAÐIÐ
I
Svört vetrarsjöl, margar tegnndir.
Svart alklæði, nfkomið.
cVC. <3*. V)uus - cH-
~ Hafnarstr.
Ávextir og Kálmeti.
Fljótip nú I
Epli, Vínber, Bananar,
Tomater, Perur, Appelsínur,
Hvítkál, Rauðkál, Púrrur,
Gulrætur, Rauðbeður, Citrónur,
Laukur og Kartöflur.
nýkomið
í Liverpool.
hafa unnið fullnaðarsigur. Og þó
stjórnin vildi semja frið, þá mundi
þjóðin krefjast þess, að barist yrði
til þrautar. Allir sem einn viljum
vér berjast til sigurs.
Skýrsla Asquiths
í brezka þinginu.
Þriðjudaginn 2. nóv. hélt Asquith
forsætisráðherra langa ræðu í brezka
þinginu, til þess að skýra afstöðu
Breta, og höfðu menn lengi þráð
það. Þegar hann reis úr sæti sínu
dundu við gleðióp um allan salinn,
og mælti hann síðan á þessa leið:
Þegar ófriðurinn hófst i ágúst-
mánuði í fyrra, vorum vér viðbúnir
að senda til útlanda sex fótgöngu-
liðsherdeildír og tvær riddaraliðsher-
deildir, og vér sendum þær.
í viðureign þeirri sem Sir John
French lýsir í skýrslu sinni, sem
birt er í dag, hafði hann seinast í
. september og í öndverðum október-
mánuði í fyrra nær eina miljón
manna undir vopnum. Auk þessa
verður auðvitað að telja hersveitir
þær, sem sendar voru til Hellu-
sunds, Epyptalands og annara vig-
stöðva, og einnig hersveitir þær er
settar voru til varnar í útjöðrum
Bretaveldis.
Kanada hefir skipað 76 þúsund
liðsforingjum og liðsmönnum f.am
til viga. Ástralía hefir sent 92 þús.,
Nýja-Sjáiand 25 þús., Suður-Afríka
hefir sent 6 5 þús. manna til vig-
stöðvanna í Evrópu, eftir það að
hún hafði algerlega unnið nýlendur
Þjóðverja i Suðvestur-Afríku. Ný-
fundnaland hefir sent 1600 menn.
auk þeirra sjóliðsmanna, sem það
sendir jafnan. Vestur Indland hefir
sent 2000 menn og Ceylon og
Fiji hafa einnig sent lið.
Eg hefi eigi farið mörgum orðum
um flotann áður, en meðan eg dvel
við það efni að skýra frá því hvern
her vér höfum, þá leyfi eg mér að
skýra frá þvi, og eg veit að bæði
þinginu og þjóðinni muni þykja
gaman að vita hvert starf flotinn
hefir haft við það að flytja hersveitir
vorar. Síðan ófriðurinn hófst hafa
flutningaskip flotans flutt 2.500.000
liðsforingja og iiðsmenn, 520.000
særða og sjúka menn og hjúkrunar-
konur, og hefir auk þess flutt 2.500-
000 smál. af hergögnum og skot-
færum og 800.000 hesta, múlasna og
úlfalda. Þessar ráðstafanir hafa kráfist
þúsund ferða yfir sjó, sem var einu-
TiðurogDúnn
gufuhreinsað, lyktarlaust.
Tilbúinn Sængurfatnaður.
1
sinni — en því fer betur að svo er
eigi lengur — hættulegur vegna
þýzkra beitiskipa, og sem jafnvel
ennþá er hættulegur vegna þýzkra
kafbáta, þótt nú dragi mikið úr þeirri
hættu. Þetta þykir mér mikilsvert
atriði.
Manntjón það, sem vér höfum
beðið í þessum miklu siglingum er
talsverl minna en xjl0 af hundraði.
Eg býzt ekki við því að nokkur
þjóð á neinni öld geti stært sig af
nándar nærri jafnmiklum þrekvirkj-
um. Auðvitað er hér undanskilið
það, sem flutt hefir verið af oliu og
kolum til flotans og bandamanna
vorra, og býzt eg við-að þingið viti
það.
Þá fór Asquith enn fleiri orðum
um flota Breta, og mintist síðan á
flota Þjóðverja:
Hvað er orðið af hinum mikla
flota, sem svo mikið hafði verið
skrafað um og svo miklu kostað til
af fé og vitsmunum til þess að hann
gæti orðið ofjarl brezka flotans? —
Hann er i Eystrasalti og þorir hvergi
að sýna sig þar sem Bretar eru
fyrir. Allur árangurinn af sjóhern-
aði Þjóðverja er sá, að þeim hefir
tekist með kafbátum sínum að sökkva
nokkrum kaupförum og grandanokkr-
um saklausum og varnarlausum far-
þegum, en hafa ekki gert oss neitt
hernaðarlegt ógagn að neinu leyti.
Þetta ætti að sýna mönnum það bet-
ur en nokkuð annað, að brezka rík-
ið leikur sitt hlutverk vel í þessum
mikla hildarleik.
Og nú skal eg víkja orðurn min-
um að hinni þýðingarmestu spurn-
ingu: Hvað gerum vér við öll þessi
ókjör af herafla til sóknar og varn-
ar ? Eg ætla ekki að segja neitt, eða
fátt, um vesturvigstöðvarnar, þar
sem meginþorri hers vors hefir bar-
ist síðast liðið ár. Alt manntjón
vort i Frakklandi og Flæmingjalandi
var fyrir viku 577.000 — með öðr-
um orðum, talsveit meira en helm-
ingi tieiri menn en fyrst voru sendir
yfir til meginlandsins. Sem betur
fer eru margir þessara manna að
eins lítið særðir. Annars hefi eg
engu að bæta við skýrslu Sir John
Frencb, sem birt er i dag, nema því,
að Þjóðverjar hafa ekki náð einum
þumlungi af landi á vesturvígstöðv-
unum síðan i aprílmánuði i fyrra.
Þá kem eg að öðrum kafla í hern-
aðarsögu vorri, viðureigninni hjá
Hellusundi. Fyrstu mánuði ófriðar-
ins áttum vér ekki í höggi við Tyrki,
en af ástæðum, sem nú eru löngu
kunnar og eg þaif eigi að rekja, var
friði slitið við Tyrkland í öndverð-
um nóvembermánuði i fyrra. Eftir
það var ómögulegt að vér gætum
beitt öllum herkröftunum á vesturvíg-
stöðvunurn. Tyrkir voru hættulegir
bandamönnum vorum, Rússum, i
Kákasus og þeir gátu verið hættu-
legir oss sjálfum í Egyptalandi. Þeir
gátu lokað Svartahafinu og þannig
varnað þess að vér fengjum korn-
vöru frá Rússlandi.
Þegar Tyrkir voru komnir i ófrið-
inn, urðum vér að bera ráð vor
saman um það, hvað vér ættum að
gera. Fyrst í stað höfðum vér eigi
meira lið en nauðsynlega þurfti á
vesturvígstöðvunum og urðum því
að láta oss nægja, að verja Egypta-
land fyrir árásum Tyrkja. Þessi
árás var hafin, en brotin á bak aft-
ur 2. febrúar. Þá var stjórnin þeg-
ar farin að athuga, hvort eigi mundi
tiltækilegt að ráðast á Hellusund.
Og eftir að hafa ráðgast um það við
ýmsa sjóhernaðarfróða menn, þar á
meðal flotaforingja vorn i Miðjarð-
arhafinu, var það afráðið, að hefja
skipaárás á Hellusund, enda þótí
nokkrir væru því andstæðir og ef-
uðust um, að nokkurt gagn mundi
að því verða, þar á meðal Fisher lá-
varður — og er þetta ekkert laun-
ungarmál. Ef menn ætla það, að
árásin hafi verið hafin að óyfirveg-
uðu ráði, þá er það mesti misskiln-
ingur. Alt var vandlega yfirvegað
áður en árásin var hafin. Og hún
var hafin að samráði flotaforingjans
þar og flotamálaráðuneytisins hér.
Og áður hafði frönsku flotamála-
stjórninni verið skýrt frá þessu öllu
og hún fallist á, að rétt mundi vera,
að hefja árásina og lofaði því fegin-
samlega — eg hygg að eg taki ekki
of djúpt í árinni, þótt eg segi það
— að taka þátt í henni. Ennfrem-
ur var Nikulási stórfursta, sem þá
hafði á hendi yfirstjórn rússneska
flotans, skýrt frá fyrirætlaninni og
hann áleit, að árásin mundi verða
til þess, að Rússar ættu hægra um
vik í Kákasus.
Það var ákveðið, að flotinn einn
skyldi hefja árásina vegna þess, að
vér höfðum eigi landher á að skipa.
Og eg tek á mig alla ábyrgðina á
þeirri ráðstöfun. Alla ábyrgðinal
Og eigi nokkur maður öðrum frem-
ur að bera ábyrgð á henni, þá er
það eg. Eg ætlaði þá, eins og allir
munu hafa ætlað, sem nokkuð þektu
til og yfirveguðu ástandið, að vér
gætum átt nokkuð í hættunni, en á’
hinn bóginn höfðum vér þá ráðist
i það stórræði, að reyna að greiða
málstað bandamanna götu á Balkau-
skaga. Vér ætluðum að opna Svarta-
hafið og komast inn að hjartanu í
Tyrkjum, ef unt væri.
Eg ætla ekki að fara að lýsa þvi,
hvernig viðureignin gekk fyr en í
ágústmánuði. • Þá sameinuðum vér
þar mikið lið og góðan skipakost.
Þinginu og þjóðinni er kunnugt um
það, hvernig viðureignin hefir geng-
ið. Eg vil að eins segja það, að eg
hefi aldrei orðið fyrir jafnmiklum
vonbrigðum í þessum ófriði, eins og
hvernig þessi herferð hefir mishepn-
ast. Bæði mér og þeim, sem voru
þar eystra, virtist sigurvonin eigi að
eins mikil, heldur sigurinn augljós.
Og árangurinn af sigrinum, hefð-
um vér náð honum, var ómetanleg-
ur. Hann mundi hafa gerbreytt af-
stöðu Balkanríkjanna og komið í veg
fyrir það, sem nú er fram komið,
að Búlgarar gengi í lið með óvin-
um vorum. Vér hefðum komist að
höfuðborg Tyrkja og ef til vill náð
henni á vort vald og í Austurheimi
hefði það verið álitið hinn augljós-
asti vottur um yfirburði bandamanna.
En herförin hefir ekki hepnast,
þrátt fyrir meiri áreynslu en dæmi
eru til áður, og þrátt fyrir framúr-
skarándi hreysti manna vorra og þó
einkum Astralíumanna. —
Þá mintist hann á kafbátahernað
Breta og sagði svo frá:
26. október hafði kafbátum vorum
tekist að sökkva eða skemma tvö
herskip, fimm fallbyssubáta, einD
tundurbát, átta flutningaskip og eigi
færri en 197 önnur skip af ýmsa
tagi I Marmarahafinu. Það er að*
dáunarverðurkafli í sögu brezka flof"
ans. —
Eg skal nú fara fáum ðrðum um
ástandið á Balkan. Siðan ófriðuf'
inn hófst og þó einkum síðan Tyrklf
gripu til vopna, höfum vér —-
á eg þar við alla bandamenn "
Frh. á 7. bls.