Morgunblaðið - 22.01.1919, Blaðsíða 1

Morgunblaðið - 22.01.1919, Blaðsíða 1
Miðv.dag 22. jan, 1919 H0R6DNBLABIO 6. argai.gr '70. tölublaö Ritstjórnarsími nr. 500 Ritstjóri: Vilhjálmur Pinsen ísafoldarprentsmiðja Afgreiðslusími nr. 500 Fossamálíð. Hvar stöndum vér? Nýungarnar á sviði rafmagns- fræðinnar skópu fossunum verð- mæti. Og þó mest uppgötvunin, sem norsku hugvitsmennirmr Birke- land professor qg Sam. Eyde gerðu, að vinna köfnunarefni íir loftinu. Þar varð verkefni fyrir stórkostlcga mikið afl, sem yfir- gnæfði verkefni" fossanna áður. Og nýja verkefnið er að kalla má 6- takmarkað. Possarnir gátu fram- leitt áburð og honum er aldrei of mikið af. Undir eins og verkefnið var fengið hófst fossakaupskapurinn í Noregi, og eigi leið á löngu áður en hann bærist hingað. Ymsir íslenzk- ir fésýslumenn tóku þegar að seil- ast eftir fossum og höfðu margir þfeirra erlent fé,í bakhöndinni, eða voru beinlínis erindrekar útlend- inga. Fossabrallið komst í algleym- ing og að kalla öll orkumestu vatnsrensli landsins eru í höndum útlendra eða íslenzkra fossaprang- .. ara. 1 Noregi hafði þessi faraldur hinar verstu afleiðingar og bakaði ríkinu ýmis konar vandræði, en samt gat dæmi Norðmanna ekki orðið oss til viðvörunar. Þingið samdi lög um fossa, sem gera það að verkum að útlendir menn eða félög verða að hafa „strámenn" fyrir sig til á15. geta eignast fossa, en það ákvæði hefir ekki bagað, því hér hefir til þepsa enginn hörg- ull verið á .,strámöinium" og þeim fikki af verri endaimm. Eitt féiag, sem umráð hefir ýfir vatnsorkunni í Soginu, hefir þegar sótt um leyfi til iðnreksturs þar,/ og annað miklu stærra, sem keypt hefir og leigt alla nýtilega vatns- orku í Þjórsá, kemur sennilega með beiðni í sumar. Þá hafa ein- stakir menn náð undir sig Gull- fossi, Dettifossi og mörgum fleiri. Eina nýtilega ákvæðið í fossalög- gjöf vorri var það, að landið á- skildi sér vatnsréttindi á opinber- um jarðeignum, sem seldar hafa verið til einstakra manna. Hins veg- ar er það bersýnilegt óráð, að selja jarðir frá fossum, því jörðin hækk- ar auðvitað í verði þegar farið er nota fossinn, og lendir þá sú verð- hækkun ekki hjá þvi opinbera. Það hefði því verið nýtilegra að afnema algjörlega sölu þeirra jarða, sem vatnsorka fylgdi. Kaupirðu góðan hlut, 3>á mundu hvar þú fékst hann. Sigurjón Pétursson. Aðstaða vor er nú orðin sú, fyrir ötula framgöngu fossabrallaranna, að mikill meiri hluti vatnsorkunn- ar í landiöu er í höndum nýrra eig- enda, mest útlendinga. Og þetta hefir verið látið viðgangast, þó að löggjafarvaldinu hafi verið í lófa lagið að afstýra því. Það er því iniklum erfiðleikum bundið, að landið geti eignast vatnsréttindin héðan af eða þéir notið þeirra, sem eðlilegastan réttinn hafa til, nefni- lega upphaflegir eigendui, Og ekki bætir það úr skák, að vatnsorkan hefir verið seld fyrir sama sem ekki neitt, í hlutfalli við' það sem annars staðar geríst. Eigi hcfir verið látið þar við sitja, að einstakir menn seldu vatnsréttmdi.fyrir jörðum síuum, heldur hafa og hreppsnefndir selt réttindi í afréttum hlutaðeigandi hreppai Það hefir heyrst frá fossa- nefnd, að hún álíti slíka sölu ógilda og líta domstólarriir vonandi sömu augum a það. Hvita mansalið. Sé það satt, sem Vísir segir í grein sinni „Hvíta þrælasalan" í gær um framsölu kvenna hér í bæ, vil eg taka í sama strenginn og greinárhöfundur og skora á lög- reglustjóra að taka sökudólginn fyrir og afnema þessa svívirðingu bæjarins. Þótt ekki væri annars vegna, þá vegna sjúkdómshættu, því varla mun vanþörf á því að forða bæn- um frá opinberum sýkingastöðum. 21. l. 1919. Læknir. DA6BOK ?Ss Ofviðri gerði hér um miðjan dag í gær, en um morguninn var gott véð- ur og hófðu margir bátar róið. Kom- ust í'lestir að hjálparlaust, en tveim bátum héðan bjargaði vélbátur og einn varð að hleypa Upp a Akranes. Tveim bátsliöfnum af Akranesi bjarg- aði „Skjöldur", en er síðast fréttist í gærkvöldi voru ókomnar fréttir af eimun bát þaðan. Botnía fór frá Kaupmannahöfn á sunnudaginn. Kemur við í Pæreyjum. Kaupiröu góðan hlut, þá mundu hvar þú fékst hann. Sigurjón Pétursson. Lögreglustjóraembættið á Siglufirði er auglýst laust. Árslaun 2000 krónur úr landsjóði og 500 krónur úr bæjar- sjóði. Umsóknarfrestur til 15. marz. Útsölu hefir Sören Kampmann á, öll- um vörum verzlunar sinnar hér, fram til 8.-febrúar. Asahláka og rigniug var hér enn í gærdag. Er nú snjór að mestu horfinn hér meðfram strandlengjunni. Skipshræið a£ „Philip" keypti Þór- .'iri?m Egilson kaupmaður í Hafnar- firði á upboðinu á laugardaginn. Loftskeytastöðin fer nú að taka á móti skeytum aftur og birtast þau þá jafnharðan. Viðsjá II. Verkamenn. — Eg þekki engan flokk manna, sem öðrum fremur getur tekið sér nafn- ið verkamannaflokkur, mælti Lloyd Georges forsætisráðherra Breta í ræðu fyrir nokkru. Hvað er verkamaður 1 Verkamaður er hver sá, kaii eða kona, sem með einhverju starfi, Hkamlegu eða ólíkamlegu, vinnur að því að auka auð og veg landsins. Eg mótmæH því þess vegna, þegar menn koma fram og segjast vera fulltrúar verkamanna. Eg mótmæli því, að það sé rétt að menn, er einhverja sérstaka atvinnu stunda, séu kallaðir verkamenn, en aðrir, sem aðra atvinnu stunda, geti ekki heitið verkamenn. Oðru máli er að gegna, ef menn. vildu skifta þjóðinni allri í tvo flokka — þá sem vinna og þá sem ekk- ert vinna. En það eru sárfáir, sem ekki virina' og eftir að friðui' hefir ver- ið síuuiim, munu þeir verða enu færri en nokkuru sinni áður, þyí að þá fara menn að sjá það, að það er borgara- leg skylda þeirra við landið, að vinna. Og það er heldur enginn efi á því, að margir, sem höfðU gengið iðjulausir, hafa gefið sig fram til vinnu meðan á stríðinu stóð.-------- — Þetta segir einn af mestu mönnum sinnar samtíðar, maður sem líklega hef- ir óskiftara fylgi þjóðar sinnar heldur en flestir aðrir stjórnmálamenn, I þessum orðum hans felst eigi að eins hin eðlilega skilgreining vinnunnar, sem viðskiftafræðin kennir: að hver sem eitthvað gerir sé verkamaður—rit- höfundur jafnt sem daglaunamaður, ráðherra jafnt sem sjómaður, þingmað- ur jafnt sem húskarl. Til allra starfa Kaupirðu góSan hlut, þá mundu hvar þú fékst hann. Sigurjón Pétursson. þarf einhverja þekkingu og hugs- un. Að eins beita menn hugsuninni misjafnt, en það kemur ekki þessu máli við. Það kemur undir hina hagnýtu sálarfræði, eða vinnuvísindin/ En í orðum forsætisráðherrans felst líka annað: sár gremja og rótgróin í garð þeirra manna, sem liggja á því lúalaginu að skifta þjóðunum í flokka, eftir atviunugreinum manna, og ala upp stéttaríg og stéttahatur. Engin stétt má án annarar vera og þjóðirnar mega ekki vera án neinnar stéttar. Menn hafa nú ljóst dæmi um það frá Bolzhewikkum í Bússlandi hvernig fer, þegar ein stétt manna nær undir sig vóldum og ofsækir aðrar stéttir. Ein stéttf Það er að vísu of sagt, þó að Bolzhewikkar haldi því sjálfir fram aS sro sé. Það er öreigalýðurinn, ó- nytjungarnir, úrhrök þjóðfélagsins, sem þar er hossað. Því fer sem fer. En ef menn vilja nú taka eftir sögu stríðsins í öllum löndum og leita uppi þá menn, sem óþarfastir hafa reynst" í hverju landi7 — sem reynt hafa að"~ sundra kröftunum, þá eru það einmitt þeir, sem telja sig fulltrúa „verka- manna". Það á ekki síður við í Eng- (, landi en annars staðar. Þess vegna hef'ir Lloyd öeorge nú opinberlega sagt þeim stríð á hendur til þess að geta bygt upp, það sem ófriðurinn mikli hefir brotið niður, og endur- skapa þjóðfélagið. En versti þrándur- inn í götu slíkra umbóta eru þeir menn, sem ala á stéttaríg og æsa upp alþýð- una til þess að komast sjálfir til valda. Gormiir. Niðurjötnun í Hafrarfirði 1919. (100 kr. og þar yfir.) Asgeir Stefánsson trésm. Aug. Flygenring kaupm. Arni Þorsteinsson bíóeigandi Bergur Jóusson skipstj. Böðvar Böðvarsson Bjarni Bjarnason kennari Bjarni Amundason vélstj. Bjarni Snæbjörnsson læknir Björn Helgason skipstj. Bjarni Erlendsson ökumaður Brauns verzlun Böðvarssona verzlun Birrel & Co. fiskkaupm. Christensen cand. pharm. Dvergur, H.f. Eyþór Kristjánsson víslstj. Einar Þorgilsson kaupmaður Perdínand Hansen kaupmaður Guðm. Jónsson Setberg Guðbjartur Ásgeirsson bryti - Kr. 190 3500 300 160 160 150 230 250 100 150 100 900 3000 125 1200 100 4000 1100 200 140 KaupirSu góðan hlut, þá mundu hvar þú fékst hann. Sigurjón Pétursson.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.