Morgunblaðið - 02.10.1920, Side 2

2
MORGUNBLAÐIÐ
ate. ■-< m;íií.*xx. «f*. ■ jUm. jfíji mtn jta».
MORGUNBI. AÐIÐ
Ritstjóri: Vilh. Fiosen.
Afgreiðsla í Lækjargötn 2.
Sími 500. — Prentsmiðjusími 48.
Ritstjórnarsímar 498 og 499.
Kemur út aUa daga vikttnnar, að
mánndögum undanteknnm.
Ritstjórnarskrifstofan opin:
Virka daga kl. 10—12.
Helgidaga kl. 1—3.
Auglýsingum sé skilað annaðhvort
A afgreiðsluna eða í ísafoldarprent-
smiðju fyrir kl. 4 daginn fyrir útkomu
J>ess blaðs, sem þær eiga að birtast í.
Auglýsingar, sem koma fyxir kl. 12, fé
að öllum jafnaði betri stað í blaðinu
(á lesmálssíðum), en þær sem síðar
koma.
Auglýsingaverð: A fremstn síðu kr.
3.00 hver em. dálksbreiddar; á öðrum
atöðum kr. 1.50 cm.
Verð blaðsins er kr. 2.00 á mánuði.
Afgreiðslan opin:
Virka daga kl. 8—5.
Helgidaga kl. 8—12.
Norðisk
LiYsforsikrings A|s. af 1897.
Líttryggingar
AðalnmboðfliinaV'ar fyrir leland:
Gunnar Effilsor
Hafnarstrœti 15. Tals. 608.
SparsemishreyfiDgin I Noregi.
Félag stofnað.
Eins og- menn vita, hefir norska
krónan verið að falla í sumar á er-
lc-ndnm peningamarka.ði, eins og sú
íslenzka, og ást-æðan var of mikil
kaup á erlendri vöru og þar af
leiðandi tæming norskrar innstæðu
i erlendum bönkum, í stuttn máli:
of mikil eyðsla,.
Leiðandi menn þjóðarinnar sáu
að ekki mátti við svo búið standa,
ékkj mátti stofna ríkinu í gjald-
þrot. Sarnið var því í skyndi ávarp
og skorað á landslýðinn að spara
eftir megni, og takmarka einkum
eyðslu þess fjár, er færi úút úr land
inu.
Sparnaðarl íminn ætti fyrst um
sinn að standa eitt ár, og þeir sem
skuldbindu sig til að takmarka
þarfir sínar, skyldu bindast félags-
skap og bera á sér merki félagsins.
Kröfurnar til félagsmanua eru á
þessa leið:
I. Að kaupa svo fátt nýtt, sem
þeir framast gætu- 2. Að geyma
framkvæmdir, sem að skaðlausu
gætu beðið. 3. Að haga daglegum
gjöldum svo sparlega sem unt væri,
hvort sem væri til þarfa fjölskyld-
unnar eða. við gestaboð. 4. Að spara
einkum aðfluttar vörur svo sem
kol og olíu, að ógleymdu tóbaki og
víni. 5. Að skerða ekki innstæðu er-
lendis með því að ferðast úr landi
eða kaupa erlendar vörur fram yfir
ströngustu nauðsyn.
Þriðjudaginn 7. september var síð-
an félagið stofnað. Aðsókn var svo
mikil, að hiisrúm hrökk ekki til.
Ræðumenu voru meðal annara Hal-
vorsen forsæti sráðherra og Frið-
þjófur Na,nsen. Það kom fram í um-
ræðunum, að menu yrðu að leitast
við að kaupa norska vöru fremur
eu útlenda, þar sem slíks væi*i nokk
Congoíeum
Ágætnr Gólfdúkur, Góltteppi úr sama efni.
JTliög lágt veröi Komið og skoöiö
Guðm. Asbjörnsson,
Símt 555. Laugaveg 1.
ur völ, og komast í því efni jafn-
fætis Svíum, sem nú álitu fínna, að
kaupa innlent en út'lent.
Þjónustufólk yrðu menn. að reyua
að spara eftir megni, til þess að
taka ekki vinnukraft frá nauðsyn-
iegri störfnm. Fjöiskyldumar vvðu
sjáifa.r að þrífa hús sín og elda mat,
enda hefðu margar holmagn til
þess, sem ættu stálpuð böm.
Þá mætti og kvenfóikið vel við
því að spara nokkuð af höttum og
kjóium. Margar hugsuðu: Spa-ra vil
eg gjarna, en ekki bera sparsemina
utan á mér. En nú gæti það ein-
mitt verkað sem gott eftidæmi, ef
heldri inenn og konur bæru einmitt
dálítinn sparsemisvott utan á sér,
reyndu yfirieitt að slíta betur
klæðum sínum en ella.
Forsætisráðherraun sagði, að
stjórnin hefði reynt að hækka
norsku krónuna með því að tempra
innflutning, en það væri alveg ó-
trúlegt hvað fólkið skildi iila til-
gang þeirrar ráðstöfunar, og ihvað
ástandið værj í raun og veru alvar-
legt. Hann mæiti eunfremur: „Nú
sýuist það ekki lengur vera það
erfiðasta að komast af með lauu
sín, heldur hitt, að komast af án
þes-s að eyða iþeim upp. Vér meg-
um ekki lengur spyrj-a sjálfa oss:
Hefj eg efni á því? heldur: Hefir
landið efni á því ? Og nú hefir land-
ið ekki efni á því iað eyða einum
eyri til óþarfa.“
Orðum Friðþjófs Nausens var
einnig mjög vel tekið, er hann
isagði: „Vér höfum hækkað kröf-
urnar til annara en lækkað þær til
sjálfra vor. Vér lifum eins og hver
dagur væri hinn siðasti. Vér verð-
um nú að draga inn seglin.“
Bökmentir
Gunnar Gunnansson: Dreng-
urinn. — Þorsteinn Gíslason
þýddi. Útgef. Þorsteinn Gísla-
son.
,,Drengurinn‘ er að sumu ieyti
frumlegasta saga Gunnars Gunn-
larssonar. Engir íslenzkir skáld-
sagnahöfundar, og sárafáir erlend-
ÍL',hafa tekið þetta elfni til meðferð-
ar: barnið í manninum, æskuein-
kerinin, sem haldast alla æfina og
móta alt framferði og sálarlíf
mannsins fram í síðust-u siglingu
hans út í dauðann á hafísnum.
Það þarf áreiðairlega mifcla
dirfsku tii þess að takast á hendur
lýsingu á sálarlífsemkennum og
æfiferli þess manns, sem aidrei vex
frá æsku sinni, ait af er ut^an við
alvöru og áhyggjúþunga lífsins og
alt af leitar sér svölunar í því, sem
fuiliþroska mönnum finst ófuii-
nægjandi og einbkis nýtt.
En Gunnar hefir ieyst þetta
meira en vel uf hendi. Sumt í sálar-
lífi og skapferlis'einkennum þcssa
fullorðna harns, er skarpiega
lýst og af ágætum sálfræðisiegum
skilningi. Persónan hefir vaxið með
höfundinum svo trúlega og orðið
honum svo nákomin, að hann opn-
ar ieyndustu afkyma í sái hennar,
afkyma, sem maður finnur, að
blutu einmitt að skapast í svona
sál.
Með því að líta á fyrirsagnir kafl
anna í sögunni, sér maður hvernig
lífið er að smáopnast fyrir „drengn-
úm“, hvernig sjóndeildarhringur-
Húsnæði óskast,
1—2 herbergi og eldhús óskast til
leigu nú þegar, handa hjónnm me8 eitt
barn. Há húsaleiga borguð fyrirfram.
Uppl. í ísafoldarprentsmiðju, sími 48.
i?;u stækkar og áhrifunum fjölgar.
Fyrst kemur „drengurinn og áin“.
Elfan neðan við túnfótinn er hon-
um mesta undrunarefnið fyrst. —
Rarnshugurinn staðnæmist við hana
Þá beinist athygli hans að haÆinu.
Því hafið gleypti ána- „Drougurinn
og dagamir“ heitir þriðji kaflinn.
Tírninn vekur eftirtekt harnsins',
dagarnir, sem korna og fara, þessi
sífelda endurbeknmg knýr á hug
hans. Og svo kemur alivara lífsins,
dauðinn. Lífið er að sýna honum ný
og ný svið. En nú fer athygliii að
beinast að honum sjálfum, heinast
inn. Hjarta hans vekur eftirtekt
feans. Tilfinningar som hann gerir
sér grein fyrir, fara að móta feugs-
anir hans. Og svona koll af kolli.
Hann vitkast og lærir, vex og tek-
ur á móti lífsreynélu — en er alt
af sama fearnið, alt af dengurinn.
Iíann f jarlægist mennina en tengist
náttúrunni því fastar. Þegar hann
gengur um feljóða vornótt einn úti,
finst feonum nóttin lifandi vera,:
„En hvað náttúran getur verið hlíð
— Blíð einsi og móðir, alúðleg eins
og unnusta- Hér geng eg með nótt-
ina við Mið mér“. Þetía. minnir á
sumt í Pan Hamsuns.
En sagan er fremur efnislítil.
Veldur þar nokkru um, hve sögu-
hetjan sjálf er ta'kmörkuð. Um-
feverfið er þröngt og maður fær
lítið skygnst út fyrir það, sem er
að gerast í sál Skúla. Það ferærist
ekki nema eitt líf í sögunni. Höf.
Iiefii* auðsjáanlega einbeitt öllum
skáldmætti sínum að því að lýsa
þessu eina lífi sem best, steypa
þessa einn s’ál sem fullkomnasta.
En sagan verður við þetta tómlegri
og jafnvel þreytandi á köflum. En
það er í henni þungur undirstraum-
ur, sem feeldur manuj föstum þrátt
fyrir það. Örlög ,drengsins‘ standa
manni ekki á sama, Iþegar byrjað
er að lesa. Maður tfinnur, að þama
er sérstæður maður á ferðinni, ný-
stárleg sköpun.
Sumir hafa fundið að Iþví í þess-
ari sögu, hve endirinn værí hörmu-
legur: „drengurinn“ herst með ís
á haf út — út, í dauðann.
En einmitt þannig hlutu æfilok
hans að verða. Hanu hafði aldrei
runnið saman við þetta líf, altaf
staðið fyrir utan það, verið svo sem
í öðrum heimi. Dauða hans hlaut
því að bera að höndum með sér-
stökum 'hætti. Hann gleymir sér á
ísnum, gleymir lífinu, gleymir hætt
unni, gleymir öllu öðru en því, að
hann er til. Þessi maður gat ekki
dáið heima í ními sínu, umkringd-:
ur grátandi ættmennum og vinum-
Einn llifði hann. Einn hlaut hanu
að sigla út í dauðann.
Þýðingin á bókinni er mætavel
gerð. Maður á bágt með að trúa
því, að sagan sé upphaflega, sikrif-
uð á erlenda tungu, isvo íslenzkt er
alt yfirbragð málsins.
-T. B.
Kvennaþmg \ Knstjaníu
Alþjóðasamhiand kvenna ætlaði!
að halda þing í Kristjaníu í septem-;
ber. Slík þing heldur sambandið á
5 ára fresti, og var síðasta þingið
haldið í Rómaborg í maí 1914. —
Næsta þing hefði því átt að vera
í fyrra, en var frestað þangað til
nú, vegna afleiðinga stríðsins.
Sambandsdeildin í Noregi fær
nóg að starfa, að taka á móti full-
trúum frá öllum áttum víðrar ver-
aldar, sem munu skifta himdruð-
um að tölu.
Forseti sambandsms er Lady
Aberdeen. Maður henuar var um
nokkurra ára skeið jarl á írlandi.
Af málum iþeim er áttu að koma.
til meðferðar má nefna:
Nýjar aðferðir í uppeldismálum;
efnaleg staða giftra kvenna; staða
konunnar í verzlunarstarfi, iðnum
og embættum; konur sem lögreglu-
þjónar; opinber heilbrigðismál; bar
áttam við berklaveikina; húsnæðis-
eklan; alþjóða hjálpartungumál;
þjóðbandalagið og kvenfólkið; og
-loks átti að ræða um afstöðu smá-
þjóða. innan þjóðabandalagsins.
Mikils þykir vert um þetta þing
það sést meðal annars á því, að
stjórnir ýmsra ríkja senda trúnað-
armenn þangað. England sendir
þrjá, Finnland, Noregur, Svíþjóð,
Grikk'iand og Serbía einn hvert.
Skip sekkur.
Þrír menn farast.
Norskt skip, „Eikhaug“, var á
leið til Svíþjóðar í fyrri viku með
síldarfarm frá Sören Goos á Siglu-
firði, 4—5 þúsund tunnur. Varð
það fyrir árekstri í Skagerak á
sunnudagsnóttina og söbk á svip-
stundu. Þrír af skipverjum íórust.
Einn íslenzkur maður var á skip-
inu og komst hanu af. Var það Sig-
urður Birkis söngmaður. Annars
eru óljsar fregnir enu af slysi
þessu. Síldin mun hafa verið vel vá-
trygð.
Finnar og Alandseyjar.
Svo sem menn muna létu Finnar
handsama tvo mikilsmetna Álands-
eyjabúa í byrjun júnímánaðar síð-
astl. og flytja þá til Finnlands. —
Menn þessir vou þeir Björkman
héraðshöfðingi og Sundblom rit-
stjóri. Höfðu þeir unnið það til
saka í augum finsku yfirvaldanna,
að þeir höfðu verið kosnir af 96%
a,Ura rbú'anna á Álandsieyjum til
þess að lara á fund Svíakonungs
og utanríkistjórnarinuar og flytja
fyrir þeim mál eyjaskeggja.
Finnar, sem eigi vilja sætta sig
við það, að Svíar nái yfirráðum
yfir eyjunum, eins og ákveðið var
af stórveldnnum, tóku þessu mjög
illa og létu handtaka mennina.
Þeim var stefnt fyrir rétt fyrir
föðurlandssvik og voru þeir dæmd-
5r í byrjun septemher í iy2 árs hego
ingarhússveru og þriggja ára serU'
missi. Auk þess var Björkman rek-
inn frá embætti.
Mál þetta. mæltist mjög illa fyrir
og þykir ekkj líklegt að það m®1'
bæta málstað Finma við þjóðbanda'
lagið, sem væntanlega ákveður fyí'
ir fult og alt hver yfirráðin fái' yfíT
Ála.ndseyjum.
Norski seiveiðarinn
sem fórst
Þegar* Grænlaudsfiarið Godtha^
kom hiugað um daginn, flutti þa®
með sér skipverja af norsku sel'
veiðaskipi, sem fórst norður í ís'
hafi. ílöfðu skipverjar komist a
Jand á Austur-Grænlandi og náð
L'ygð eftir miMar þrautir.
1 norska hJaðinu „Tidens TegÁ
er grein um þetta skip. Yar þeSlS
saknað’ og talið víst að 'það hefð*
farist, en það þótti líklegt að skip'
verjar hefði komist af. Var norska
stjórnife því að hugsa um áð senda
hjálparJeiðangur norður til þess a^
leita mannana, og átti að byrja und'
irbúningur undir þann 'leiðangiú'
einmitt. þegar íregnin kom þang^
um að Godthaab hefði rnennin8
meðferðis-
„Gordon“ hét skipið og var þ^
bygt í Lowestoft árið 1886 og
59 br. reg. smálestir að stærð.
---—r.---------
Fluglist,
í miðjum september mánuði bar þ^
slya við í Bandaríkjumim, að brezk^
flágmáður féll 500 fet, úr lofti úr
vél, og dó þegar. Mundi slys jþefe*
ekki hafa vakið neina sérstaba e&Y
tekt, ef eigi værj það, að flugm'að1*1
inn féíl er hann gerði tilraun til
$
að klifra úr einni flugvél í aðrft
þær voru á flugi 500 fet yfir jöröu-
Fluglistinni hefir farið mjög
fram. Tækin sem nú eru notuð, ^
alt af að verða fullkomnari og meV1’
irnir æfðari. Flugmennirnir eru
svo hugaðir, að þeir eru teknir upP
því, að sýna ýmiskonar listir í ^
inu. til dæmis eins og þetta, að
■ - lof*'
úr einni flugvél í aðra hátt uppi 1 *
inu. s
Dagbök.
Fundur í „Stjömufélagiun' ‘ suixíl
3. okt. þ. á. kl. 3% ,síðd.
Reikningar. Vér viljum vekja
hygli lesenda á auglýsingu landsi