Morgunblaðið - 27.09.1922, Síða 1

BfiTOBL
Stofnandi: Yilh. Finsen.
9. árg.f 270 tbS.
Landsblad Lö g r
Miðvikudtsíginsj 27. september Í922.
Ritstj'óri: Þorst. Gíslason.
Ísafoídarprentsmfðja h.f.

Sjónleikur í fimm þáttum.
Myndin er frá
Artcraft Pictures.
Aðalhlutverkið leikur:
Elsie Ferguson,
hin góðkunha og undur-
fagra leikkona.
Hjer er glögglega sýnt hvern-
ig ýmsar ástríður ganga í
erfðir. Dóttirin verður fórn-
ardýr spilasýkinnar, sein
eyðilagt heflr móðurina. En
þó revnist móðurástin sterk-
ust að Iokuin og fær frelsað
barnið.
mwassmmæamBtmm
Fedara-sápan
er uppáhaldssápa
kvenfólksins. Ger-
ir hörundslitinn
hreinan og skír-
an, háls og hend-
ur hvítt og mjúkt.
Fæst alstaðar.
Aöalumboðsmenn:
R. KJARTANSSON & C o.
UErslunavfrelsiö.
Það eru fáir einstakl'ngar til í
A’bru þjóðfjelagi, sem ekki telja
sig fylgjandi frjálsri verslun, og
um stjómmálafiokk í andstöðu við
frjálsa verslun er ekki að ræða
annan en j afnaðarmannafI okk i rm,
,,Kommunista“, ef nokkurt mark
er takandi á hvað foringjar þess
flokks segja í þessu máli eða öðr-
um. Hvort þar komi í rauninni
aunað fram í dagsins ljós en hreinn
„princip“-vilji foringjanna, án
þess að meðlimir flokksins alment
sjeu því fylgjandi sem foringjamir
hlaupa með í þessu máli eða öðr-
um. Að menn eru svona ríkt fylgj-
andi frjálsri verslun stafar eflaust
af því, að þjóðin finnur enn til
undan gömlu einokunarhlekkjun-
r.m — sárin eru ekki fullkomlega
gróin, enda þót-t nú sjeu liðin rúm
68 ár síðan einokunarhlekkjunum
var Ijett af þjóðinni.
Alment 'þegar talað er um frjálsa
verslun, er átt við það eitt, að
ríkisvaldið setji engar hömlur á
Aerslunina — það taki sjálft 'ekki
fram fyrir hendur þegnanna með
því að taka verslunina eða hluta
aí henni í sínar hendur, eða feli
einstaklingum eða ákveðnum stofn
unum 'einkarjett til liennar að
meira eða minna leyti. Það eru
líka þær einustu hömlur sem hafa
vefið lagðar á verslunina, og því
eðlilegt.að eingöngu sje átt við
þess háttar hömlur alment, þegar
talað er um hvort verslunin sje
frjálg eða ekki. Aðrar hömlur geta
vitanlega komið fram, og hafa
FEdora-sápau
nýkomiii Ef þið vilj.ð fá veru-
lega góða. sápu þá kaupið
Fedora-sápuna.
Dersl. Kr. Kragfi.
Pósthússtræti.
komið fram, og eru að gæjast
fram nú nokliuð meira en venja
er. Verður nánar vikið að þessum
hömlum síðar.
Kýja Bíó
Blað samvinnumanna, „Tíminn“
telur sig fy'lgjandi frjálsri verslun,
og flokkurinn er að því blaði
stendur, Framsóknarflokkurinn,
hefir -ekki viljað viðurkenna ann-
að í orði, en hann sje fylgjandi
frjálsri verslun. Þá hefir flokkur-
inn lýst því yfir í 9. tbl. Tímans
þ. á., að það sje vilji hans að
■emkasala ríkisins komist í fram-
kvæmt á þessu ári eða næsta.
Lýsti hann þessu yfir um stjórn-
arskiftin á síðasta þingi, og setti
það fram sem eitt- af stefnumál-
um þeirrar nýju stjórnar er flokk-
nrinn stóð þá fyrir myndun. Ann-
ars, lýsij* blað Framsókuarflokks-
ins Tíminn því yfir í 35. tbl.
Þ á,., að það sje orðið fylgjandi
einkasölu ríkisins á einhverri
vörutegund: að um raunverulega
frjálsa verslun sje ekki að ræða,
vegna þéss að einstaklingar eða
fjelag' hafi náð einskonar tökum
á þeirri vörutegund, og telnr þar
undir steinolíuna, «ða að einhver
vara sje sjerstaklega vel fallin
til að vera tekjustofn fyrir ríkið,
svo sem tóbak. Mun þetta einnig
vera skoðun Framsóknarflokksins.
Að því i er steinolíuna snertir,
ei það ekki rjett, í það ininsta nú
í seinn: tfty ag Steinolíufjelagið
hafi náð einokunartökum á stein-
olíu hjer á landi. Samkepnin um
þessa vörutegund hefir sí og æ
verið að aukast og ýmsir kaup-
menn hafa flutt inn steinolíufatma
og lioðið olíu í smaum og stórum
kanpnm. Þa hafði Landsverslunin
einnig gert taisvert af því að
flytja inn olíu, og þar sem hún
vár komin í samband við enskt
fjelag sem var keppinautur þess
ameríska, er Steinolíufjel. liafði,
var þessvegna ekki útlit fvrir
annað en mjög mikii samkepni
liefði myndast um steinolín í nán-
ustu framtíð. Slík samkeþni er
einmitt orðin mjög víðtæk í ná-
grannalöndnmim. Það er því rangt
að Steinolíufjelagið hafi náð þeim
einokunartöknm á olíuversluninni
hjer, að þessvegna hafi verið
nauðsynl'egt fyrir ríkisvaldið að
grípa í taumana einmitt nú, og
taka einkasölu. En ómaklegt er
að slá því frain, að f jelag hafi náð
einokunartökum á vörutegnnd fyr-
ir það eitt, að það geti að miklu
leyti útilokað samkepni aðra hvaö
gæði og vöruverð snertir. öllu
heppilegra fyrir ríkisvaldið hefði
það óneitanlega verið, ef það hefði
fæst itinan skamtns í
Heildverslun
Barðars Bíslasonar.
haldið áfram uppteknum hætti,
að stuðla að samkepnj í þessari
vörutegund, með því að láta
landsverslunina flytja við og við
inn olíu, ef hægt værj með þvj
að halda verðinu niður. Hitt er
öllum ljóst, hversu sú ráðstöfun
hefði verið betri og lieillavænlegri
f}rrir neytendur.
Hin leiðin að taka einkasölu á
einhverri vörutegund til þess að
afla með því tekna handa ríkinu,
er í ranninni afsakaniegri, sjerstak-
lega ef ríkið er illa stætt fjár-
hagslega og þarf þarafleiðandi að
beita öllum brögðum til þess að
afla tekna. En fyrir okkar litla
og frá stjórnmálahliðinni sjeð,óheil
brigða þjóðfjelag, eru báðar leið-
irnar jafnskaðlegar. Það sem hjá
oss gerir alla ríkiseinkasöln skað-
lega er það fyrst og fremst, að
stofnanir þessar verða ætíð meira
og nieira pólitiskar. Þær verða
einskonar hæli handa þeirri stjórn
er völd'n þefir í það og það sinn-
ið, þar sem hún svo nthlutar bit-
lingum til.gæðinga sinna. Sjálfar
penhigastofnanir vorar, bankarnir,
hafa ekki getað orðið lausar við
þessa politik. Þar hafa hin ábyrgð-
armestu störf verið notuð ein-
göngu til bitlinga, svo sem banka-
ráðið v:ð íslandsbanka og endur-
skoðanir við bankana. Öllum er
ljóst hvernig farið er af stað við
vínverslmi ríkisins. Þar er jafnt
! þörfum sem óþörfum mönnum
i hrúgað upp og þeir launaðir án
nokkurs ■ tillits til launa annara
starfsmanna ríkisins. Þá fer lands-
verslunin ekki varhluta af þessari
óbeilbrigðu pólitik, sem best má
sjá á því, að þegar verslunin er
til umræðu á Alþingi, þá er hitinn
og æsingarnar svo miklar í um-
ræðunmn. að dæmi annars eins
finnast ekki í þingsögunni. Allir
sjá hvaða afleiðingar slíkt getur
haft fyrir ríkisverslun, sem hefir
mikið í veltunni og miklu fj>e yfir
að ráða. Forstjórai- landsverslun-
arinuar gefa sig mjög við stjórn-
málum, þola enga „kritik“ á versl
unina og draga enga dúl á hvert
sje markmið þeirrar verslunar,
sem sje að bæta sniátt og smátt
við nýrri vörutégnnd, og draga
hana undan frjálsn samkepninni
og leggja undir einkasölu ríkisins.
Eftir þeirri reynslu sem vjer
höfum haft af ríkiseinkasölu und-
anfarið, og eftir þe;rri braut sem
hún er nú komin út á, er það nauð
sj’nlegt að þjóðin fari að gera sjer
fyllilega ljóst að hverju stefnir.
Þjóðin vérður að fara að láta það
áiit í ljós, hvort það er vilji henn-
ar nú að breyta nm stefnn í versl-
Greifitm
af JTlonte Ctjristo.
Stórfenglegur sjónleikur í 8 pörtum (25 þáttum) eftir
hinni heimsfrægu skáldsögu
Alexandre Dumas
3 partur: Hefndin nálgast,
4. partur: Sindblað sjómaður,
verða sýndir kl. 8l/s í kvöld.
|||| IIWIIII Mll II" f
Falleyl únval af
kvenvetrarkápum
og káputaui
nýkomið
Raraldur nrnason,
Sýning verðui* á máiverkum og
teikningum i K. F. U, M.
í dag og næstu daga frá kl. 11—5. — Aðgangur I kr»
Gunnlaugur Blöndal.
Jarðarför míns hjartfólgna eiginmanns Daviðs Jónssonar, fer
fram fiá Fiíkirkjunni föstudaginn 29. sept. og hefst með húskveðju
kl. I e. h. á heirnili okkar Njálsgötu 53.
Kristín Guðinundsdóttir.
Minn hjart'kæri eiginmaður og faðir, Þorsteinn Einarsson, andaðis
Iþann 2G. að heimi'li okkar Litlu-Brekku.
Jarðarförin verður auglýst síðar.
Margrjet Þorsteinsdóttir, Magnús Þorsteinsson.
unarmálum. Þjóðin neitaði því ein-
róma að.ríkið tæki einkasölu á
kornvöru. Og þar sem sú neitun
er svo nýlega fram komin verður
^ að alykta að hun hafi ekkj breytt
um stefnu. En þá verður hún að
gá að hvað er að gerast. Það dug-
ir ekki að láta ríkisverslumna
reka á reiðanum innan um póli-
t:skt moldviðri, eins og- nú á sjer
stað. Þetta ej- alvöijiimál, sem enga
| bið þolir.
j t sambandi við steinolínverslun
í landsvorslunarinnar er vert að
; minnast á ákæru þá, sem verslun-
in fjekk í blöðunum og á Alþingi
síðastliðinn vetur vegna steinolín-
kanpa hennar. Þeirri ákærn var
af Alþingi vísað til landsstjómar-
innar, og hefði það óneitanlegaT
verið heppilegra að almenningur
hefði fengið að vita hiö rjetta í
því máli áður en landsversluninni
var fengin einkasalan í hendnr.
Ekki mundi þessi ráðstöfnn lands-
stjórnarinnar verða vel liðin af
almenningi, ef það kæmi í ljós að
ákæran befði verið rjett. En vænt
anlega heyrist nánar um það mál
áður en langt líður.
Það var drepið á það hjer at
framan, að til væru aðrar hömltn
á verslunarfrelsið en þær, ér nt
hafa verið nefndar. Er hjer át1
við ákvæði þau, er forkólfar sam
vinnufjelaganna hafa komið ini
í flestar eða allar samþyktir kaup