Morgunblaðið - 12.04.1923, Blaðsíða 3

MORGUNBLAÐIÐ
Til fermlngargjafa:
Biblía, bæði stór útgáfa og vasaútgáfa, á ýmsu verði.
Nýja testamenti á ýrnsu verði.
Sálmabækur
' og fjöldi góðra bóka í
Bókaversi. Siggf. Eymundsðonar.
V. B. K.
T alsimar:
Vefnaðarvörubúðin nr. 38.
Skrifstofan — 1438.
Verslunin Björn Kristjánsson.
Pæmið jjfllfar um gæðin
mjög erfitt starf með höndum,
jiar sem hún hefir af fremsta
megni viíjað gæta þess, að skila
íjárlögunum með sem minstum
eða helst engum tekjuhalla, en
]'ó haft mjög mikla löngun til
að leggja til, að veitt verði fje
til ýmsra verklegra framkv.,
•einkum þar eð framfarir á því
sviði hafa verið alt of litlar á
íyrirfarandi árum, og stundum
jafnvel fullkomin kyrstaða.
Nú gerir frv. stjórnarinnar
ráð fyrir nærfelt engum tekjn-
afgangi og jafnframt mjög litl-
nm Amrklegum framkvæmdum.
Nefndinni var því þegar í upp-
hafi Ijóst, að hún mundi alger-
lega verða að leggja árar í bát
með till. í um nokkrar frekari
framkvæmdir, ef hún ekki gæti
sannfærst um, að hækka mætti
tekjuáætlun stjórnarinnar. í
npphafi gerði hún .sjer góðar
vonir um þetta, en þær vonir
brugðust tdfinnanlega, þega.r
þingið samþ. breytinguna á
tekjuskattslögunum.
Prsm. var Magnús Pjetursson.
Oaf hann í jFyrstu ræðu sinni
yfirlit um störf nefndarinnar og
tillögur. Fara till. nefndarinnar
fram á það, að hækka gjöldin
um á 7. hnndrað þúsund, frá
þ-ví sem var í stjfrv., en hins-
vegar lagði nefndin til að hækka
tekjubálkinn um 382 þús. kr.
En af þessu lagði nefndin til
að 56 þús. krónur yrðu geymdar
þangað til rætt verði um fjár-
aukalögin fvrir 1923, en rúmar
219 þús. ætlast nefndin til að
verði bunduar því skilyrði, að!
verkin, sem þær eru veittar til,
■<rerði elcki framkvæmd nema
trygging sje fyrir því, að nægi-
legt fje verði fyrir hendi. Þegar
þetta er dregið frá, kemur í ljós
hækkun er nemur 373 þús. kr.
á gjöldunum,
Tekju- og eignaskatturinn
•er áætlaður eins og á liúgildandi
fjárlögum 1100 þús. en síðastlið-
ið ár nam skatturinn 1516 þús.
kr., en var nú samþykt að áætla
hann 1 miljón, þar sem skatta-
lögnnum hefði verið breytt og
skat'turinn lækkaður, eins og fyr
segir. Aukatekjurnar vildi
nefndin hækka um 40 þús. kr.
upp í 300 þús. kr. og kvaðst
miða það við reynslu síðustu ára,
þar sem þær hefðu orðið minst-
ar 258 þús. (1920), en mestar
324 þús. síðastliðið ár.
Nokkar umr. urðu einnig um
till. nefndarinnar um hækkun
útflutningsgjaldsins. Lagði hún
tii að það yrði sett 700 þús.,
í stað 550 þús. í stjfrv., en það
reyndist síðastliðið ár 793 þús.
en 655 þús. árið 1921 og 800 þús.
árið 1920. Tóbakstollinn vildi
nefndin aftur á móti lækka, í
samráði við einkasöluna, um 50
þiis. kr. og nokkrar breytingar
lagði hún einnig til í áætlun
kaffi- og sykurtollsins (50 þús.
kr. hæk'kun). Ein aðalbrtt.
hennar var þó fólgin í því, að
nefndin lagði til að teknar yrðu
i:pp í tekjubálkinn tekjur af vín-
verslun ríkisins, 300 þús. kr., en
annars liggja fyrir þinginu frv.
um sjerstakar ráðstafanir þess
fjár. Tók frsm. það fram, að
yfirleitt vildi nefndin ýta undir
það, að teknar væru inn á tekju-
áætlunina allar tekjur af öllum
rikisrekstri, en ekki aðeiiis
hreinn ágóði, eins og nú er gert.
Og telur hún þetta bæði rjettara
í sjálfu sjer, þægilegra og
gleggra til yfirlits.
Eftir allmiklar umr. voru till.
nefndarinnar allar sþ. og hófust
því næst umr. um gjaldbálk fjár-
laganna.
------o------
Vatnsveitan.
Smágrein með þessari yfir-
skrift stóð í Morgunblaðinu í
dag, og fjallar um. vatnspíputil-
boðin til vatnsnefndarinnör.
í greininni steodur meðal ann-
ars þessi setning:
„En trjepípur er aðeins hægt
að nota á svæðinu milli Gvendar-
brunna og Elliðaár".
Þareð þetta ekki er rjett, og
er villandi fyrir lesendurna, leyfi
jeg mjer að geta þeas, að trje-
! pípur eru víða notaðar Arið svip-
aða staðhætti, og- við talsvert
meiri vatnsfallhæð en hjer, eða
yfir 100 metra fallhæð, en hjer
riun hun vera mest um 70 metr.
Vatnsnefndin mun heldur ekki
hafa dæmt trjepípur óhæfar
þ&rna, en hinsvegar ekki álitið
væntanlegan verðmun á mjóu
trjepípunum vega á móti lengri
revnslu, sem járnpípur hafa hjer,
en nm það atriði mætti sjálfsagt
deila.
Reykjavík 11. apríl 1923.
Halldór Guðmundsson.
-------o------
Stúöentasöngur.
Nú gengið skal á gleðifund
og glatt við skálar kveðið,
svo ollum gleymist ögurstund,
þess eins skal minnast geðið
að okkar ríki er víðfeðmt vel
þó vísast fáir efnist.
paö rúmar liæði himna og hel
og heimur andans nefnist.
Við hötum ilsku, úlfúð, tál,
við erum kærleiks vinir,
við eigum helgan eld í sál,
við erurn ljóssins synir.
En vandi fylgir vegsemd æ,
(það víki ei úr minni,
svö enginn kasti æfi á glæ
en allir verkum sinni.
A stokki þess við strengjum heit
svo storð og gimir heyra,
að ekki neinn í okkar sveit
skal unna neinu meira
en sannleik, frelsi, friði, dygð
og fegurð, von og kæti
við þjóðarsögu og tungu trygð
og trú á landsins mæti.
Gunnar Árnason
frá Skútustöðum.
------—o---------
ErL símfregöfr
frá frjettaritara Morg’unblaðsins.
Khöfn 10. apríl.
Kaupskipafloti Breta.
Símað er frá London, að nú
hafi verið fylt það skarð, sem
höggvið var í kaupskipastól
Breta á styrjaldarárunum, en þá
mistu þeir 7 miljónir smálesta.
Kanpskipastóll þeirra er nú
rjettnr þriðjnngur allpa kaup-
skipa í heimi, en árið 1914 áttu
þeir 44% af kaupskipaflota
heimsins.
/
\
Flugferðir Breta og Þjóðverja.
Daimler flugfjelagið hefir gert
samning við þýskt flugfjelag um
samýeiginlegar flugferðir milli
þessara borga: Londonar, Man-
chester, Hamborgar og Berlínar.
Ferðirnar ;liefjast í máímánuði
cg verða farnar daglega.
Frá írlandi.
Símað er frá Duhlin, að inn-
anríkfcráðherra íra hafi lýát
yfir því, að stjórnin hefði nú
ráð tíu þúsundum uppreisnar-
roanna í sínar hendur, en tabð
&ð 2500 sjeu enn víðsvegar um
landið.
Stinnes hneptur í varðhald. en
laus látinn litlu síðar.
Símað er frá Berlín, að FrakkT
ar hafi í gær handtekið Hugo
Stinnes (helsta iðjuhöld og auð-
mann Þjóðverja) er hann var að
koma til Ruhrhjeraðsins, en lát-
ið hann lausnn skömmu síðar.
Cuno býður sáttaboð.
Þegar sorgarathöfnin var hald-
in í ríkisdeginum í dag í minn-:
ingu þeirra, sem drepnir voru
z Essen, bauð Cuno að hefja
samningatilraunir við Frakka,
í ð því tilskildu, að báðir máls-
aðilar standi jafnt að Vígi til
snmninga.
--------o-------
Fíttfll 10 UF.
Fyrir noklirn ritaði kunnur
franskur blaðamaður, Jules Sauer-
wein, sem er starfsmaður „Le
Matin“ langa grein í „Poli-
tiken“ um ástæður Frakka fyrir
hertöku Ruhr-hjeraðsins. Grein
þessi gefur ágæta skýringu á því,
hversvegna Frakkar töldu sig til
nejrdda að taka til refsiákvæð-
anna gegn Þjóðverjum og rekur
jafnframt skýrt aðaldrætti skaða-
bótaflækjunnar mikln, sem alt er
sprottið af. Fara hjer á eftir
helstu kaflarnir úr grein þessari,
sem er of löng til þess að rúm
sje til að birta hana. alla.
— Sú spmming, sem oftast er
lögð fyrir mig út af Ruhr-mál-
iraum er þessi: Hversvegna tók
franska stjórnin Ruihr-hjeraðið ?
Skýringin á þessu er ekki erfið.
Það kom að því að almennings-
álitið fór að láta til sín taka í
voru lýðfrjálsa landi. Af fjárlög-
unum sáu menn, að upphæðir þær,
er Frakkar höfðu lagt fram til
endurreisnar eydd'u hjeruðunum,
sem lán til Þýskalands, vorn farn-
ar að nálgast 100 miljarða franka,
og að strax varð að leggja nýja
skatta, sem námu 3 miljörð-
um franka á þjóðinni í viðbót.
Það var ennfremur ljóst, að
Frakkar yrðu að taka lán, sem
gátu orðið þeim erfið, til þess
að ljúka viðreisnarstarfinu, til að
greiða eftirlaun og vexti og af-
borganir eldri lána.
Fjáranðugu löndin skiftust í
tvo flokka. Snm, t. d. Bandaríkin
og England gerðn ráðstafanir til
þess að krefjast endurgreiðslu á
því, sem þau höfðu lánað okknr
á ófriðarárunum. Onnnr, þ. á. m.
tlest hlutlausu ríkin hiðu hentugs
tækifæris til þess að gera arð-
berandi það fje, sem þeim hafði
verið trúað fyrir, eða þau grætt
í ófriðnum og eftir hann. Banka-
máianefndin hafði í áliti sínn gert
ráð fyrir , að við fengjum greidd-
ar eignir vorar, því aðeins að við
sleptum tilkalli til % af kröf-
um okkar, auk þess sem við bær-
um sjálfir allan hinn eiginlega
herkostnað. Við áttum að greiða
hann og bera 75% af kostn-
aði við endurreisn eyddu hjer-
aðanna.
Hefði franska stjórnin gengist
undir þetta, þá hefðu utanríkis-
skuldir numið um 100 faldri þeirri
upphæð, sem Þjóðverjar þurfa nú
til þess að innleysa innanríkis-
skuldir sínar með gildandi marks-
gengi. —
Þjóðin, sem við urðnm að fórna
1.600.000 manna til að sigra, hefði
þá í þrennu tilliti haft betri
c.ðstöðu en við: Vaxandi fólks-
fjölda, en okkar kyrstaðan, ó-
skemdán iðnað en okkar eyddan
í tíu ömtum, og í þriðja lagi
skuldir, sem vorn óverulegar
í snmanbnrði við byrðar Frakka.
Þó franska stjórnin hafi ekki
viljað etja landinu út í þetta
ástand, hefir hún samt gert, þær
tilslakanir, sem hún áleit unt. Á!
Simi 720.
F y r i r 1 i g g j a n d i:
Smurningsolia.
Cylinderolia.
Axelfeiii.
Hlaltl BlörnssDn s Cs.
Lækjargata 6b.
Alt i Tapeter,
Lædertapet, Silketapet
PrövebÖKör. — Störst -t tiubat.
Aldeles omg, Levering.
Nordisk-Tapet-lndustri, A|S í
Fabrikation & Import.
Vesterg. 7. Kbhvn B.
ráðstefnunum í London og París
gekk Poincaré að því, að C-
fJokkur þýsku skuldabrjefanna
mætti hverfa úr skaðabótafiilg-
unni til jöfnuðar á skuldum okk-
ar erlendis, (C-flokkurinn var 82
miljarð gullmörk), með því skil-
yrði að sá hluti þeirra 50 milj-
arða, sem eftir voru, er Frökkum
bar 26 mi'ljónir, skyldi vera frið-
helgur. Og til þess að þetta yrði
efnt, krafðist hann þess, eins og
sanngjamt var, að endurreisn
eyddu hjeraðanna skyldi fá for-
rjett fyrir öðrnm skaðahóta-
greiðslum. Þetta hefir einnig
i'erið stefna fyrverandi stjórna.
Til þess að greiða viðskiftalífi
Evrópu götu, hikaði Poincaré ekki
við að- ganga að fyrirkomulagi,
sem ljetti afarmikið undir með
Þjóðverjnm. Millerand og Briand,
höfðu komið eins fram á fnndun-
um í Spa og London. Altaf sýndn
Frakkar sáttahug sinn, t. d. eins
og þegar Millerand árið 1920
bauðst til að borga námumönnum
í Ruhr, aukaborgun í gulli til
þess að fá kol, eða þegar Briand
1921 gekk svo langt, að gefa
I jóðverjum eftir 12 miljarð gull-
mörk, sem þeir ekki höfðu greitt
á gjalddaga.
Poinearé var sama hugar. Hann
vildi fúslega beina samninga við
Þjóðverja, og hann endurtók þetta
í franska þinginu sama daginn
sem franska herliðið fór inn í
Ruhr-dalinn.
Þegar Frakkar gáfu skipun um
að fara inn í Ruhr-hjeraðið, var
narkmið þeirra takmarkað og lög-
legt. Takmarkað — af því að þeir
ætluðu sjer að láta sjer dnga eft-
irlitsnefnd, skipaða verkfræðing-
um og tollmönnum, ásamt nokkru
herliði er nauðsynlegt væri til
verndar þeim. Löglegt — vegna
þess að athafnir Frakka voru
fram komnar vegna vanrækslu,
sem var löglega sönnnð með meiri
hlnta atkvæða skaðabótanefndar-
irraar, og í samræmi við banda-
menn Fraklra, ítali og Belga. —
Tillögur Englendinga höfðu verið
heyrðai’ og rannsakaðar með mik-
illi athygli. Síðasta tillagan. sú
sem Bonar Law flutti í París,
var ótakandi, því hún gerði ráð
fyrir, að þeir 26 miljarðar, sem
Frakkar gerðu tilkall til, yrðu
iækkaðar niður í tólf, og svifti
Frakka ennfremur öllum rjetti ,til
eftii-lits, með fjárhagsmálum Þjóð-
verja, þar sem þetta eftirlit
skvldi vera í höndum sjerfræði-
nefndar, þar sem Frakkar og
Belgar, sem til samans eiga að
fá 70% - af skaðabótunum, gátu