Morgunblaðið - 17.04.1924, Page 5

MiORftUNBLAPIE
MORGUNBLAÐIÐ.
Stofnandi: Vilh. Pinsen.
'Gtg-efandt: Fjelag I Reykjavík.
ftitst)56rar: J6n Kjartansson,
Vaitýr Stefánsson.
AuglýsingastjOri: B. Hafberg.
Skrifstofa Austurstræti 5.
Sfmar. Ritstjörn nr. 498.
Afgr. og bókhald nr. 50#.
Auglýsingaskrifst. nr. 700.
Heitnasfmar: J. Kj. nr. 742.
V. St. nr. 1220.
B. Hafb. nr. 770.
Áskriftagjald innanbæjar og I ná-
grennl kr. 2,00 á mánuSi,
innanlands fjær kr. 2,50.
í lausasðlu 10 aura eint.
.1,
leikinn, og kveikt upp eld og'næði nokkurri átt, að þjóðin væri
Verkföll.
hatnr milli stjettanna.
pegar atvinnan stöðvast vegna
verkfalls eða verkbanns, verður
þa£ oftast báðum aðilum til tjóns.
pótt annar vinni á í augnabiiki
verður tjónið af stöðvun vinn-
unnar meira en augnabliksbag-
urinn. —
Hvernig befði farið nú nýlega
ef útgerðin befði stöðvast um há-
| vertíð, ef útgerðarmenn befðu
ekki slakað til fyrir verkfalls-
mönnum. Hvert skipið af öðru
kom í höfn fult af fiski, aflað úr
h:num dýrmæta fjársjóði, sem við
eigum við strendur landsins. Stór-
kostlegt tap útgerðaxinnar og
ófyrirsjáanlegir bnekkir einstak-
lingana. Og samt lætur löggjaf-
arvaldið þessi mál afskiftalaus.
Hefir þjóðin ráð á að þsssi
voði vofi yfir benni lengur? Vjer
búumst við að allir sjeu sammála
að svo sje ekki. En hví þá ekki
að befjast handa? IIví þá að hafa
þenna voða yfirvofandi, sem öll-
nm er til tjóns, aðeins nokkrum
ábyrgðarlansum æsingamönnum
undanskildum, — mönnum, sem
ekki eru aðiljar þessa máls.
Vjer vonum að þetta mál verði
ekki þagað lengur. Okkar litla
og fátæka þjóð befir vissulega
ekki ráð á að skorið sje á aðra
lííæð bennar.
-Xf-
Erl. simfregnir
Með lögum nr. 33, 3. nóvember
1915, er sett öryggi gegn því, að
^tarfsmenn þess opinbera geri
^erkfölL Er lögð þung refsing á
bann, sem hvetur eða tælir til
Verkfalls.
pessi lög ern sett til öryggis
%rir þjóðfjelagið, vegna þess stór-
kostlega tjóns, sem það getnr
beðið við það, að starfsmenn þess
!eggi niður vinnu fyrirvaralaust.
Þarf engum orðum að því að eyða,
!ive stórkostlegt tjón geti af j?ví
^lotist, ef embættismenn og starfs-
^enn ríkisins gera víðtækt verk-
íall. pingið befir rjettilega skilið
hessa bættn, og sett öryggi gegn
lenni. —
Á binn bóginn hefir þing og
stjórn látið sig það litlu eða
eflgu skifta, þótt önnur verk-
föll eigi sjer stað. Er þó vitanlegt
*og öllum ljóst, að þessi verkföll
ekki síður skaðleg og bættnleg
'fyrir þjóðfjelagið. Hagnr þjóðar
vorrar byggist að öllu á tveim
atvinnuvegum, landbúnaði og sjá
Wútvegi. pessir atvinnuvegir eru
tær lífæðar þjóðarinnar, sem lífs-
bauðsyn er að fái að slá í fullu
fjöri og án truflunar. Annars er
J’.jóðin sett í bættu.
Nú er öðmm þessum atvinnu-
Vegi, sjávarútveginum, þannig hátt-
að, að hann er að mestu bundinn
Við ákveðinn árstíma, og hann
filtölnlega stuttan. Alt veltur á
veimegun hans á þessum stutta
fítna. Miljónir króna eru bundnar
þennan atvinnnveg, og tuilj-
ónir króna ern í veði ef nokkuð
ter út af.
pegar þessa er gætt, er enn
útidarlegri þessi þögn, sem ríkii>
f>æði yfir þingi og stjórn við-
víkjandi þeirri bættu sem sífelt
vofir yfir þessum atvinnuvegi, Þ- pá hafa nú Orikkir loksins
e. verkfalLEnn undarlegrier þessi skorið úr því með þjóðaratkvæða-
^ögn, þegar vitanlegt er, að þessi greiðslu, á hvern veg stjórnar-
voði, hefir þegar á fáum árum fyrirkomulaæ skuli framvegis vera
Kböfn, 15. apríl. EB.
Grikkland lýðveldi,.
Símað er frá Aþenu, að í gær
liafi farið fram atkvæðagreiðsla
um alt Grikkland til þess að
skera úr því, bvort ríkið skuli
framvegis vera lýðveldi eða kon-
imgsríki. Úrslitin urðn þau, að
75% allra atkvæða voru greidd
með lýðveldisfyrirkomulagi.
Að því er segir í fregn frá Ber-
lín, hafa konungssinnarnir grísku
haft í frammi ofbeldi og óeirðir í
sambandi við kosningarnar, og
það svo mjög, að stjórnin varð
að lýsa mestan hluta landsins í
umsátursástandi. — Konduriotis
stjórnarformaður, befir lagt bann
á, að grísku blöðin ráðist í nokkru
á lýðveldisstjórnina í næstu 5 ár.
ekki látin skera úr með atkvæða-
greiðsln — bún ein mætti þessu
ráða en ekki löggjafarnir. Foring-
jar lýðveldisflokkanna tóku þessu
diæmt. En þó hefir gamla þjóð-
betjan Yenizelos auðsjáanlega
baft svo mikið vald, þó orðinn
væri þá fárveikur, að farið hefir
verið eftir ráðum bans. Og nú
hafa 75% af ailri þjóðinni lýst
síg fylgjandi lýðveldinu.
En skeytið ber það líka með
sjer, að ekki standa Grikkir fast
saman nm breytinguna. Konungs-
sínnarnir eiga enn allmikil ítök.
Og ekki þykir stjómarformannin-
um útlitið tryggara en það, að
bann leggur bann á, samkvæmt
skeytinu, að blöðin ráðist á lýð-
veldisstjórnina í næstu finun ár.
Sennilega hefir hann fnlla ástæðu
til þess, að búast við árásum. Og
þó þjóðin hafi nú samþykt afnám
konungdómsins, þá er ekki óbugs-
andi að konungssinnar magnist svo
fyr en varir, að ekki verði alt
lryrt í stjórnmálum Grikkja fyrstu
árin. —
i
pjóðverjar og Bretar semja.
Símað er frá London, að samn-
ingar hafi byrjað í gær milli
Pjóðverja og Breta um ýmislegt
viðvíkjandi Rnhr-málunum.
pjóðverjar samþykkja
tillögur sjerfræðinganefndarinnar.
Frá Berlín er símað, að þar hafi
verið samþykt í gær á ráðherra-
fundi að ganga að tillögum sjer-
fræðinganefndarinnar, með fyrir-
vara um nokkur smáatriði. Ætlar
stjórnin að svara skaðabótanefnd-
inni skriflega.
sama ár. Hlutafjeð var 2 milj. kr.
7ið stofnun þess var að vísu
ekki borgaður inu nema tiltölu-
lega lítill bluti af þeirri uppbæð.
En það kom ekki að neinni sök
fyrir rekstur fjelagsins. — Eftir-
síöðvarnar þurfti aldrei að borga,
?ví eftir fá ár var fjelagið orðið
svo öflugt, að það var talið eittt
af leiðandi fjelögum í Danmörku,
g hefir æ síðan verið þar ábrifa-
mikið til góðs.
Fyrsti stjómarformaður fjelags-
ins var aðalkonsúll Hollendinga í
Danmörku, van Haarst.Seinna tók
við af honum Lindeman, sem
lengi var formaður brunabótafje-
lagsins „Nederlandene,“ og er
bvort tveggja, sá maðnr og þetta
fjelag, vel þekt bjer á landi. Nú
stjórna því tveir mjög þektir
menn, cand. jur. E. Gangsted og
P. Heuerlin.
Geta má þess, að einn stór kostur
er sá að tryggja bjá þessu fje-
lagi, sem sje sá, að engin iðgjöld,
sem borguð eru til þess fara
ijeðan út úr landinu. peir pen-
ingar liggja hjer í bönkum, og
eru landsmönnnm til afnota.
í minningu um 25 ára ■ afmæli
jelagsins bjelt umboðsmaður þess
bjer, berra Ó. G. Eyjólfsson sam-
sæti á Hótel ísland í fyrrakvöíd.
Sátu það ýmsir fulltrúar fjelaga
lijer, kaupmenn, bankastjórar og
ritstjórar.
— Samsæti þetta var bið prýði-
egasta frá Hótelsins blið — borð
smekklega og f jölbreytiiega ^ ^ Olsen. — Eru mönnum einuig
skreytt, svo að til var tekið. Hafði lofsamlegu ummæli sem
^akað þjóðinni tjón, sem skiftir
^iljónnm króna.
Á síðasta þingi flntti alþm.
Újarni Jónsson frá Vogi frumvarp
dm skipun gerðardóms í kaup-
gjaldsþrætum. Málinu lauk svo,
að því var vísað til stjómarinnar
hi betri undirbúnings. Stjórnin
Serði ekkert, og enn vofir sama
h&ttan yfir þjóðinni.
í sífellu rísa upp deilur milli
verkamanna og vinnuveitenda
vegna kaupgjaldsins. Samningar
hafa venjulega engan árangur
I>orið, en endirinn sá, að vinnan
hefir stöðvast, og sundrung og
hatur orðið mUli stjettanna. —
í^essar stjettir, sem eru svo mjög
■tengdar bvor annari, að önnur
gelur ekki lifað án hinnar, þær
^afa ekki fengið að leysa deilu-
biál sín í friði og bróðemi. Altaf
Iiafa óviðkomandi menn skorist í
þar í landi. Nú um mörg undan-
farin ár hefir mikil og margbáttuð
barátta staðið um þetta með
Grikkjum —- lýðveldi eða kon-
ungsríki. í þeirri baráttu befir
gengið á ýmsu. Konungamir hafa
ýmist verið rekuir úr landi eða
kallaðir heim aftur ogþeimfagnað
raeð mikilli vegsemd. En altaf
hafa lýðveldisskoðanirnar brotist
þar fram aftur, og nú virðast þær
bafa sigrað — í bráðina að minsta
kosti. —
Helstn forvígismenn lýSveldis-
fyrirkomulagsins bafa altaf viljað
og barist fyrir því, að löggjaíar-
samkoman ein ákvæði um stjórn-
arfyrirkomulagið. En það er f°r
tölum Veniselozar gamla að þakka
að ekki var hrapað svo að þessari
roiklu breytingu. Hann bjelt því
fram, er hann var kvaddur beim
Kböfn 16. apríl FB
Skaðabótamálið.
Símað er frá London, að Rams-
ay MacDonald forsætisráðherra
bafi í gær tilkynt neðri málstofu
enska þingsins, að stjómin hafi
fallist á öll aðalatriði í tillögum
sjerfræðinganefndarinnar um
skaðabótamálið. Kvað for§ætisráð-
berrann alla þjóðina sem beilc
mnndu styðja stjórnina að fram-
kvæmd þessa máls og var þeim
ummælum ágætlega tekið af öll-
um þingheimL
Belgar og ítalir bafa einnig til-
kynt, að þeir bafi fallist á til-
lögumar.
Svartidauðbon í Rússlandi.
Símað er frá Helsingfors, að
beilbrigðismálastjórn Rússa hafi
kvatt alla lækna Rússlands í þjón
ustu sína til þess að berjast á
nióti útbreiðslu srartadauðans, er
stórum hefir magnast í hjemðun
um við Volga og í Kaukasus.
„Helleinike Politeja.“
Símað er frá Aþenu, að Grikir
hafi ákveðið að skýra Grikklanc
upp, og heiti landið framvegis
„Hellenike Politeja."
Danske Lloyö.
25 ára 1. apríl.
petta þekta og vinsæla vátrygg
ingarfjelag varð 25 ára 1. apríl
síðastl. Var það stofnað 1898—99
frá París eftir nýárið, að ekki ’ en tók fyrst til starfa L aprO.
+
Frí MIuf IsUiiF,
kona Hannesar porsteinssonaij
þjóðskjalavarðar, ljest að heimitt
sínu, Klapparstíg 11, í gær. pess-
arar merku konu verður nánar
minst síðar.
MwMrn n
er opnuð í dag kl. 10 í Templara-
búsinu tippi, og verður opin á
hverjum degi fram yfir páska.
Verða þar til sýnis allmargar
myndir eins og venja er til, stæni
og smærri. Eins og menn vita
stundar Ásgrímur list sína af
kappi og áhuga, ferðast um laudíð
á sumrum til að leita að viðfangs-
efnum og hefir þannig einlægt
nægan forða ti'l að vinna úr á
veturna. Fá menn að sjá árangur-
inn af starfsemi bans um pásfe-
ana, því að þá heldur bann altaf
sýningu. Ásgrímur þekkir nú orð-
ið manna best sjerkenni íslenskrar
náttúra, og era málverk hans eink-
um góður skóli í því að læra að
sjá hið fagra og einkennilega S
íslenskri fjallasýn, því aS þar
liggur aðalstyrkur Ásgríms.
Eins og menn þegar vita, held-
ur frú Kristín Jónsdóttir einnig
sýningu þessa dága í hxisi Nathan
5að gert yfirþjónninn á Hótelinu
Axel Vinde. Matur var og ágætur
og alt gert til þess að samsætið
yrði sem ánægjulegast. Undir
borðum spilaði kapelm. Holtse.
Umboðsmaður fjelagsins bjer
bauð gesti velkomna og rakti
sögu fjelagsins, þá sem teknir
eru úr aðaldrættir bjer að fram-
an Gat bann þess ennfremur, og
lagði áberslu á, að fjelagið mundi
leggja alt kapp á að ná bylli
andsmanna, einkum með því að
gera menn ömgga um það, að
?egar þeir befðn borgað iðgjöld
sín, þá væri borgun fyrir skaða
viss og trygg, og sú borgun kæmi
án nokknrs nndandráttar. Enn
fremur kvað bann það gleðja sig
að bafa gerst umboðsmaður þessa
f jelags, þar sem nú væri sýnt, að
traust danskra vátryggingarfje-
laga á íslenskum skipum og ís-
lenskri sjómensku befði vaxið svo
að iðgjöld befðu stórlækkað. pá
mælti E. Nielsen framkv.stj. fyrir
minni f jelagsins, og gat þess m. a
að Goðafoss gamli mundi bafa
yerið fyrsta skipið bjer á landi,
sem vátrygt var bjá Danske Lloyc
og það skömmu áður en það
strandjaði. En vátryggingarupp
bæðina kvað bann bafa komið
fyrst frá þessu fjelagi og fyr
en fjelaginu hefði borið skjdda
til. pá hjeldu og ræður B. H.
Bjarnason kaupm., O. G. E. fyrir
minni E. Nielsen, Magnús Krist-
jánsson ræðu til fjelagsins og
mintist umboðsmanns þess bjer
Og fleiri hjeldu ræður. í lok sam
sætisins sendu gestir fjelaginu
hamingjuóskaskeyti. — Samsætið
stóð til kl. 10y2 og fór bið besta
fram,
bún befir fengið. pessar tvær sýn-
ingar eiga síst að spilla bvor fyrir
annari, beldur þvert á móti. •—
Reynslan befir líka sýnt að menn
bafa mjög gaman af að fara af
einni sýningnnni á aðra og bera
saman hin mismunandi persónu-
einkenni málaranna.
H.
-------o------
" Gengi erl. myntar.
Rvík, 16. apríl 1924.
Sterlingspund............. 32,50
Danskar krónur...........124,29
Norskar krónur...........105,21
Sænskar krónur...........201,56
Dollar..................... 7,64
DAGBÓK.
1. O. O. T. 10541881/2 — Insp.
Páskamessnr í Dómkirkjunni: 1.
páskadag kl. 8 árdegis, sjera Jóhafln
porkelsson, klukkan 11, árdegis Bisk-
upinn, kl. 2 eftir hádegi, sjera Bjami
Jónsson. (Dönsk messa).
2, páskadag klnkkan 11 sjera Bj.
Jónsson. (Altarisganga.) Klukkan 5,
sjera Ólafur Ólafsson.
Páskamessur í Garðaprestakalli: c—
Páskadag kl. 9 fyrir hádegi á Vífils-
stöðum, sjera Á. B. Kl. 1 í Hafnar-
fjarðarkirkju sjera Á. B. og kl. 5
á Bessastöðum sjera Á. B. Annnnn
páskadag kl. 1, biskup Jón Helgason.
Guðspekifjelagið. — Fundur í
Septímu annað kvöld kl. 8%. Aðelns
hugleiðingafundur.
„Gullfoss“ fer bjeðan í kvöld kl. 6
til útlanda. Meðal farþega eru: Emil
Nielsen framkvæmdarstjóri og frú
hans, Carl Proppé og frú bans, A.
V. Tulinius og frú bans, ungfrfe