Morgunblaðið - 12.05.1932, Qupperneq 3

*
M O R G U N B L A Ð I Ð
■■■■■■■■■BBBBaBHnS

Útgtf.: H.f. Árvakur, Reykjarfk.
Rltatjðrar: Jðn KJartanaaon.
Valtýr Stef&naaon.
Rltatjðrn og afKreiOala:
Auaturatrætl 8. — Staal 100.
AuKlýalnKaatjðri: H. HafberK.
AuKlýainKaakrlfatofa:
Auaturatrætl 17. — Slatl 700.
Helmasímar:
Jðn KJartanaaon nr. 741.
Valtýr Stef&naaon nr. 1110.
E. HafberK nr. 770.
ÁakriftaKlald:
Innanlanda kr. 1.00 & m&nnOL
Utanlanda kr. 1.S0 * aa&nnVL
1 lauaaaðlu 10 aura elntakiO.
10 aura meO Leabðk.
Sparifje og okur.
Enn hefir Afturhaldið uppfund-
ið nýtt svo kallað „bjargráð"
— eftirlit með okri. •— Eft-
irlit er nú aukið í þessu Iandi svo
að segja nieð hverjum degi. En
það lakasta er, að óvíða reynist
bót að eftirlitinu, en aftur á móti
kemur það í Ijós, að sannspár
reyndist sá, er spáði því um árið, að
•eftirlitsmenn myndi þurfa með eft-
irlitsmönnunum, og þegar iit í þá
sálma er koniið, er óvíst livar verð-
ur staðar numið.
Afturhaldið hefir fundið það út,
að fje væri í ilánum hjer manna á
meðal með ými.ss konar okurvöxt-
•um, er oft eru reiknaðir sem stór-
Jjeld afföll af lánumun.
Þetta er á allra vitorði.
Afturhaldið, steinblint á orsakir
þessarar meinsemdar, hyggst. að
•1-ækna hana með einu eftirlits-
farganinu enn, enda þótt vitanlegt
sje fyrir fram, að slíkt eftirlit
kemur að engu haldi.
Það er oft dýrt að vera fátækur.
Þetta á jafnt við þjóðir sem ein-
staklinga. Meðan hjer er fjárþurð
á öllum sviðum, reksthrsfje vant-
mr í allar greinar atvinnuveganna.
<og mikil eftirspurn er eftir hverri
fjárhæð sem fæst að láni, er hætta
á, að menn, sem eiga fje. noti sjer
af eftirspurninni, og hinir fjár-
þurfa bjóði liáa vexti. Kemur hjer
ti) greina hin almenna regla við-
skiftanna urn framboð og eftir-
spurn.
En vegna þess hve prívat-útlána-
-starfsemi er mörgum annmörkum
’háð, má vænta þess, að sparifje
rnanna yrði að mjog Iitlu leyti tek-
ið í þess háttar starfsemi, ef
•sparifjeð hefði frið í lánsstofnun-
um.
En því fer fjarri að svo sje.
'Eins og sýnt hefir verið fram á,
'lætur nærri nú orðið, að ríkissjóð-
uj og bæjarsjóður hjer í Rvík
hirði vexti sparifjár þess, sem í
ibönkum er.
Með því móti er mönnum svo
:að segja vísað á dyr bankanna og
iít í prívat-lánastarfsemina, til liess
nieð því að fá nokkuð í aðra hönd
fyrir þá fvrirhöfn og sjálfsafneit-
un sem það að jafnaði hefir lrostað
;að safna. fjenu.
Þessar misfellur hyggst. hið
steingerfa Afturhald að bæta með
«eftirliti(!)
Nær væri að sjá um, að menn
þeir, sem eiga sparifje fengju frið
til þess að leggja það fram sem
nekstursfje þjóðarinnar. Þá myndi
sparifjeð aukast, rekstursfje at
vinnuvega auka.st að sama skapi,
þörfin fyrir erlend lán minka og
— okrið hverfa iir sögunni.
Fjár5ukkið miWa.
Fáein sýnishorn af meðferð
stjórnarinnar á fje almenn-
ings árið 1930.
XII.
Yfirfræðslumálastjórinn.
Þrítugasta og níunda athuga-
semd yfirskoðunarmanna er svo-
hljóðandi:
• „I 19. gr. eru færð laun Sigurð-
ar Einarssonar kr. 2.845.00. Fyrir
Iivað eru þessi lauu greidd?“
Svar stjórnarinnar er á þessa
leið:
„Sigurði Einarssyni voru, um
stund, greidd laun fyrir að fram-
kvæma athuganir og eftirlit með
ýmsum skólum, sem þá voru utan
við verksvið fræðslumálastjóra.
Hafði ríkið styrkt þessa skóla,
suma um áratugi, en aldrei haft
hið minsta eftirlit með hversu
starfað var í skólum þessum, nje
um aðbúnað. Einn af þessum skól-
um, Verslunarskólinn, liefir tekið,
svo sem vera bar, gagnrýni á
liúsrúmi því, er hann bauð nem-
endum, og fengið sjer viðunandi
húsakost“.
í tillögum sínum til Alþingis
benda yfirskoðunannenn á, að
engin heimild hafi verið til að
greiða þetta fje og „vafasamt“
nm gagnsemi starfsins, en telja
>ó ekki ást.æðu til frekari aðgerða.
Ekki er minsti vafi á því, að ef
Yiþingi hefði verið um það spurt
á sínum tíma, livort það vildi
greiða Sigurði Einarssyni um 3000
kr. fyrir að hafa eins konar yfir-
umsjón með fræðslumálum lands-
ins, mundi svarið hafa orðið neit-
andi. Alþingi mundi rjettilega
liafa bent, á, að ríkið hefði hátt-
aunaðan embættismann til að
4mnast þetta starf — fræðslumála-
stjórann — og þess vegna væri
ekki nauðsyn á að fara að stofna
nýtt embætti, Þetta var stjói’ninni
Ijóst frá uppliafi, og þá var vit-
anlega hin leiðin farin : A8 taka
fjeð í heimildarleysi.
Osvífni má það kallast í hæsta
máta, er stjórnin í svari sínu gefur
i skyn, að Verslunarskóli íslands
hafi nú fengið gott, húsnæði vegna
gagnrýni Sig. Einarssonar á gamla
skólahúsinu. Hvorki ríkisstjórnin
nje Sig. Einarsson hafa átt minsta
þátt í þeim umskiftum, sem þar
hafa. orðið. Sig. Ein. átti aldrei
t'al við skólanefnd eða forráða-
menn Vershmarskólans . um liús-
næðismálið. Aðstandendur Versl-
unarskólans hafa í mörg ár verið
að undirbúa þetta mál, og frarn-
kvæmt það án
Yfirskoðunarmenn spyrjast fyrir
u m, hvernig standi á þessum
greiðslum“.
Svar stjórnariiinar er á þessa
leið:
„a. Utsvarshluti greiddur sam-
kvæmt 1. nr. 59 frá 1928, um frið-
un Þingvallá, 3. gr., sbr. 9. og 10.
gr. útsvarslaga frá 1928.
b. Bætur til togarans „Caroline
Spránger“ vegna skemda af skoti
frá íslensku varðskipi, Þótti ráðu-
neytinu ekki lieppilegt að synja
um skaðabætur þessar“.
Að því er snertir a. og b. lið at-
húgasemdarinnar, þá er þetta ein
af afleiðingum Þingvalla-„friðun-
ur“-laganna frægu frá 1928. —
Stjórnin varð að greiða Þingvalla-
Iireppi bætur fyrir rýrnun út-
svara vegna friðunarbrasksins. —
Enn fremur greiddi ríkið tveimur
bændum stórfje í skaðabætur fyr-
ir það, að þeir voru flæmdir með
fjenað sinn burt af hinu „frið-
lýsta“ -svæði. Svo kom girðingin;
liún kostaði mikið fje. Fiúðunar-
brask þetta hefir því orðið æði
kostnaðarsamt fyrir ríkissjóðinn.
Það mun hafa verið í tíð gamla
Þórs, sem sá atburður kom fyrir,
er c. liður aths. yflrskoðunar-
manna fjallar jim. Hefir blaðið
heyrt, að Einar Einarsson, síðar
skipherra á Ægi hafi staðið við
bysstma, þegar skoti þessu var
lileypt af.
Meira.
FEA JAPAN,
Tókíó 11. maí.
United Press. FB.
Opinberlega tilkynt, að ríkis-
stjórnin í Japan hafi tekið þá
ákvörðtui, að flytja allan landher
sinn af Shanghai-svæðinu heim til
i Japan, skilyrðislaust, innan mán-
aðar. Jafnframt er því yfir lýst
að ríkisstjórnin gangi að því vísu
að stórveldin hafi eftirlit með því,
að friðarakilmálarnir verði haldnir
í öllum atriðum.
Sláturhúsadeilan leyst.
Khöfn 11. maí.
United Press. FB.
Sláturhúsadeilan hefir verið til
lykta leidd. Vinna í sláturhúsun-
nokkurrar ”aðstoð-;urn hefst ð (fímtudag.)
ar af hálfu ríkisstjórnarinnar eða
hennar bitlingasnápa. Er það því
vísvitandi ósannindi, sem fram
kehtur í svari stjórnarinnar við-
víkjandi húsnæði Verslunarskól-
ans. —
XIII.
Útsvarsgreiðsla ríkissjóðs.
Fertugasta athugasemd yfir-
skoðunarmanna er svohljóðandi:
,.f 23. I. 19. gr. er fært til gjalda.
meðal annars:
a) Útsvör síra Guðm.
Einarssonar .... kr. 1116.67
b) Útsvar Markiisar
Jónssonar .......— 300.00
e) Bætur til þýsks
togará (Caroline
Spránger) ...........— 10889.72
Erlendir skipskaðar hjer við
land. Árið sem leið strönduðu 5
enskir togarar hjer við land, —
náði „Ægir“ 3 þeirra á flot og
„Magni“ einum, en einn sökk
Einn franskur togari strandaði
og sökk. Einn þýskur togari
strandaði, en náðist út aftur. —
Tveir þýskir togarar sukku í
rúmsjó. Ein færeysk skúta
strandaði og brotnaði í spón. I
öll skiftin varð mannbjörg, —
Norska flutningaskipið „Ulv“
fórst hjer við land með allri á-
höfn, 22 mönnum. (Árb. Slysa-
varnafjel.).
Verkamannabftstaðlrnir.
54 íbúðir fyrir nálega
10 þúsund krónur hver
að meðaltali.
Byggingunni að mestu
leyti lokið, og fólk að
flytja í íbúðirnar.
Á föstudaginn sýndi stjórn
byggingafjelags verkamanna blaða
mönnum liina nýju vei’kamanna-
bústaði við Ásvallagötu.
Byggingin er í þrein álmurn þar
áem Hi'ingbraut og Ásvallagata
liggja ixt að Kaplaskjólsvegi, og
er sín byggingarálman við hvora
þessara gatna.
Byggingin er öll tvílyft, með
rúmgóðum kjallara, stofuliæð og
lofthæð, en ris svó lítið, að íveru-
herbergi eru engin undir súð.
Alls eru þarna 54 íbúðir, ásarnt
tveim sölubúðum, brauðbúð og ný-
lenduvörubúð.
íbúar verkamannabústaðanna
eru, sem kunnugt er, í bygginga-
fje'lagi. og hefir hver þeirra fyrir
sig lagt fram 15% af bygginga-
kostnaði íbúðar sinnar.
Alls var byggingarkostnaður á-
ætiaður 537 þúsund krónur, og
mun sú áætlun reynast mjög nærri
lagi. Er búist við, að þegar bygg-
ingin sjálf er fullgerð, verði eftir
um 24 þús. kr. af þessari upphæð
til að leggja í kostnað við að laga
umhverfi hússins o. fl. þess háttar
em nauðsvnlegt verður að gera.
Af þessum 54 íbúðum eru 27
þriggja herbergja. 22 þeirra kosta
11 þúsund kr. en 5 sem eru ögn
þrengri kosta kr. 10.400.00 Hinar
27 íbúðimar eru 2 berbergja íbúð-
ir, og kostar hver jþeirra 8400 kr.
Bánsfje hefir Fjelagið fengið
85% af byggingarkostnaði, með
6% í vexti og afborganir á ári.
Byrjað var á verkinu þ. 18. júlí
1931. Unnið var að greftri, stein-
steypu, steypumótum og að nokkru
leyti að innanhússtrjesmíði í dag-
launavinnu, en hitt alt var unnið í
ákvæðisvinnu.
Uppdrættir voru gerðir á skrif-
stofu húsameistara.En umsjón með
verkinu hefir Þorlákur ófeigsson
liaft.
Verkstjórn við trjesmíðavinnu
hefir Böðvar St. Bjamason liaft,
múrsmíðaverkstjórn Albert Olafs-
son, en verkstjórn við gröft og
því um líkt Stefán J. Björnsson.
Áltvæðisvinna hefir m. a. verið
þessi. Hitaleiðslur og hreinlætis-
tæld- hefir J. Þorláksson og Norð-
mann selt og sett í húsin, eft.ir
uppdrætti Ben. Bröndal. Rafleiðs'l-
ur setti Júlíus Björnsson.
Einir 11 múrarar tókn að sjer
innanhússmúrsljettun og álíka
margir málarasveinar tóku að sjer
málninguna.
Veggfóðrun og dúklagningu ann
aðist Sigurður Ingimundarson,
Sveinbj. Ögmnndsson og Magnús
Jónsson, en handrið settu þeir
Hjálmar Þorsteinsson, Sigurgeir
Albertsson og Ól. Theodórs.
Glugga gerði Árni Jónsson, Ný-
lendugötu 21, en trjesmiðjan
Fjölnir gerði útidyralrarðir. Loft-
listar o. þessh. eru frá timbur-
verslun Árna Jónssonar, Lauga-
yeg 37.
Trúlofun sina bafa nýlega opin-
berað ungfrú Hallfríður Gísladótt-
ir, frá Súðavik, og Karl Ingjalds-
son verslunarmaður á Ákureyri.
Dagbók.
Veðrið (í gær kl. 5 síðd.) Yfjr-
leitt er hæg A-læg átt hjer á landi
nema um miðbik S-lands er aB-
hvast. Sumstaðar á S- og V-landi
hefir rignt lítið eitt í dag, en áí
N- og A-landi er þurt veður. Enn
er fremur kalt í veðri, 2—4 stig a
N- og A-landi, en 5—7 stig á S-
og V-iandi.
Lægðin suðvestur í hafi er bæði
djúp og víðáttumikil, en þokast
áðeins hægt NA-eftir og mun ffing-
um snöggum veðitrbreytingnm
valda hjer á landi.
Ekki er útilokað, að hún hafí’
í för með sjer SA-læga átt
hlýindi fyrir helgi.
Veðuríitlit í dag: Austan kaldi.
smáskúrir.
Alþýðublaðið skýrir frá þyí i
gær, að líkindi sjeu til þess, að
samkomulag náist um kjördæma-
Skipnn „sem allir flokkar geti ver-
ið nokkurn veginn ánægðir með",
og segir svo í stórum dráttiáa
hver hún er. Morgunblaðið hefir
spui'st fyrir um, hjá miðstjér»
Sjálfstæðisflokksins, hvað hæft sje
í þessu og fekk blaðið þær nþp-
lýsingar, að enn væri ekki sjáaru
legur neinn samkomulagsgrund-
völlur í málinu.
Handavinna og teikningar náma-
meyja Kvennaskólans eru til sýn-
is í. skólahúsinu í dag frá kl. 2—
S síðd. og á morgun frá kl. 2
—6 síðd.
Karlakór Reykjavíkur hefir í
hyggju að hafa vitisamsöng áhvíta-
sunnukvöld kl. 8yo í garði Austur-
bæjarbarnaskólans.
Togararnir. Af veiðum komu
í gær Ver, Geir og Karlsefni; allir
með niikinn afla (70—80 tunnur.)
Veiði- og loðdýraræktarfjelagi©
heldur i'und í kvöld í baðstoTnámi
(sjá augl.)
Silfurbrúðkaup eiga í dag Guð-
rún Jónsdóttir og Guðmundur 9sb-
mnndsson, Hverfisgötu 87.
Frá Eimskipafjelaginu: Gullfofw
var á ísafirði í gær, fór þaðan
í gærkvöldi áleiðis norður. —
Goðafoss fór frá Hull á má»»-
dagsmorgun, áleiðis hingað. —
Brúarfoss kom til Hafnar í nótt.
Lagarfoss fór frá Leith í gær, k
heimleið. — Dettifoss fór hjeðan
gærkvöldi kl. 10 til Hull og
Hamborgar. Flytur út um 1000
smálestir af fiski og lýsi. — Sél-
foss fór frá Leith 9. maí.
Skýrsla Fiskifjelags fslands fyr-
ir 1930—31 er nýkomin út. Þar
er ítarleg greinargerð forseta ra
störf fjelagsins; skýrslur ráðu-
:rata fjelagsins um störf þeirra,
Þorst. Loftssonar vjelfræðings og
\rua Friðrikssonar fiskifræðings.
T:>iir eru tíðindi frá Fiskiþingi,
ásamt fylgiskjölum. í'eikningar fje
higsins og fjárhagsáætlun. Með
jví að lesa skýrslu þessa fá meim
mjög glögt yfirlit vfir alla starf-
emi fjelagsins.
Aflinn var 1. maí 31.985 þur
t oira. og er það um 3 þús. tonnum
minna en í fyrra. Fiskbirgðir á
sama tíma 23.772 þur. tonn og em
pær nokkuru minni en undanfarra
3 ár: vorn mestar í fyrra 34.369
þur t.onn.
Útflutningurinn fyrstn 4 mánuði
ársins var. samkvæmt skýrshi
«en?isnefndar kr. 13.989.630. ■
Árið 1929 var útflutmngur 1. mai
rúmlega 14 milj. kr. en tvö und-
anfarin ár hefir útflutniiraur á
þessum tíma verið að krónutaJi
lítið eitt minni.
Frú Ragnheiðnr Jensen, ekkýa •
Eniil Jensen. hakarameistara á átt-
ræðisafmæli í dag. Heimili hennar-
er á Bergstaðastræti 29.