Morgunblaðið - 13.10.1932, Page 3

MORGUNBLAÐIÐ
3
JRorgtittMatofc
Ðt««f.: H.f. Árraknr, karkjaTlk.
Sltatlðrar: Jðn KJartanaaoa.
Valtyr StatAnaaoa,
Jtltatjír" og afartlBilm:
Aaatnratratl t. — Olaat IM,
Aaslýalnaaatjðrl: B. Haibarc.
▲nalýalnaaakrlfatofa:
▲uaturatratl 17. Wal !M,
Xalaaaalautr:
Jðn Kjartanaaon nr. T41.
Valtýr Stafánaaon nr. Ull.
B. Hafberg nr. 770,
AakrlftarJald:
Innanlanda kr. 1.00 4 aaánall.
Utanlande kr. 1.10 á aaásall.
S lauaaaðlu 10 aura alntakll.
10 aura mal LaaWk
5kipulag5ferðir 1932.
Eftir Guðm. Hannesson.
Barnaverndatnefnd
Reykjavfkur.
Á fundi sínum 11. þ. m. skifti
•nefndin verknm með sjer þannig, að
Jón Pálsson fyrv. bamkafjehirðir var
kosinn formaðnr nefndarinnar (sími
1925), fröken Katrín Tkoroddisen
læknir varaformaður (sími 1561 og
1786) og frú Aðalbjörg Sigurðardótt-
ir bæjarfulltrúi, ritari (sími 2068).
Auk þeirra eru í nefmdinni, frú Guð-
:iún Jónasson bæjarfulltrúi (sími 491),
Hallgrímur Jónsson kennari (sími
1384), Maggi Magnús læknir (sími
410) og Sigurður Jónsson skólastjóri
(sími 109).
Nefndin er þegar fyrir nokkru tek-
intil -starfa, og mun m.a. sjerstaklega
og fyrst um sinn beina athygli sinni
og starfsemi að börnum þeim, innan
16 lára aldurs, sem hafast við á götum
úti langt fram á kvöld og heimilum
slíkra barna svo og að kvikmyndasýn-
ipgum þeim, sem börn innan 16 ára
aldurs eiga aðgang að o s. frv.
Samkvæmt „lögum um barnavernd"
frá 23. júní þ. á., 15. gr., er „sjer-
hverjum þeim, sem kunnugt er um
börn eða heimili, sem getið er nm í
8. gr. þessara laga, skylt að tilkynna
það nefndinni tafarlaust' ‘.
8. gr. hljóðar svo:
„Nefndinni er rjett að (úrskurða, að
ba.rn eða ungling (sbr. 6. gr. 1. tölul.)
skuli taka af heimili þess og ráðstafa
iþví annarsstaðar:
1. Þegar barn undir 16 ára aldri hef-
ir brotið almenn hegningarlög.
2. Þegar það er svo ódælt, að ber-
sýnilegt þj'kir, að foreldrar þess
eða húsbændur ráði ekki vi.ð það
3. Þegar drykkjuskapur, illindi eða
annað siðleysi hefir spillt heimil-
inu svo, að velferð barnsins er
hætta búin.
-4. Þegar barninu er misboðið með
líkamlegu ofbeldi, illu atlæti, of
mikilli vinnu, slæmum aðbúnaði,
eða heimilisástæðurnar eru þann-
ir, að leitt geti til heilsutjóns fyr
ir það, svo og ef því er ekki sjeð
fyrir lögskipuðu námi.
■5, Þegar barnið er ekki heilt á sjál
eða líkama, og heimili þess getur
ekki veitt því þá hjúkrun og upp-
eldi, sem það þarfnast“.
Barnaverndarnefndin vill benda al
menningi á, að kynna sjer lög þessi,
og ef lástæða er til, að snúa sjer til
nefndarinnar með skriflegar og rök-
studdar kærur um það, sem aflaga
fer um uppeldi barna, meðferð þeírra
og aðbúnað.
Yíst er gaman að geta hrist af sjer
bæjarrykið og bílað út um állar sveit-
ir eða upp til f jalla^ í sumarblíð-
unni, losnað við símagargið, pólitíska
bullið, kreppukveinið og margt ann-
að, sem maður er orðinn hundleiður
á. Víst er það gaman!
Og þó þykir mjer annað skemti-
legra. Hvað skyldi það vera ? Að
fara í skipulagstúr og pæla á því frlá
morgni til kvölds, að byggja Ijómandi
fallegan og hentugan bæ — á papp-
írnum og í huganum — fyrir unga
myndarlega fólkið, sem er að vaxa
upp.
Sjálfsagt þykir þjer þetta fáránleg
sjerviska, lesari góður. Jeg veit ekki
hvort jeg get gert þjer skiljanlegt,
að eitthvað vit sje þó í henni, en
reyna má það.
Helsta kosningabeitan fyrir bændur
undanfarin ár hefir verið sú, að mið-
stöð íslenskrar menningar eigi að vera
sveitunum, eins og hiin var um lang-
an aldur, að þar ætti unga fólkið að
setjast að og stofna nýbýli en ekki
óhræsis kauptúnunum, fullum af
„braskaralýð."
Stórfje hefir verið varið til þess
að reyna að koma þessu í kring, en
hvernig hefir það tekistf
Manntalið 1930 gefur nokkra hug-
mynd um það. Af öllum landslýðnum
voru:
Haustprófi við mentaskólann á Ak-
ureyri er nýlokið. Tveir nemendur
tóku stúdentspróf. Nemendur í skólan
um í vetur eru 171, eða fjórum fleiri
heldur en í fyrra Tólf kennarar eru
"við skólann.
Arið
1910
1920
1930
Bæjarbúar
32%
43—
55—
Sveiabúar
68%
57—
45—
öld og oft ætti auk þess að spara oss
miljónir króna, ef vel væri á öllu hald-
ið. Skipulagsuppdrættir bæjanna eru
uppdrættir af framtíðar heimkynnum
mikils meiri hluta þjóðarinnar.
Vegna alls þessa er það sönn á-
nægja að vinna að skipulagsgerð, jafn-
vel þó veðrið sje vont, miklu skemti-
legi'a en að bíla út í buskann. Hver
góð og heilbrigð hugmynd, sem manni
getur komið í hug verður hleðslusteinn
framtíðarheimili þjóðarinnar.
Fxamh,
bqtur en heitt til verkunar og geymslu
á fiski. Það er þorskurinn sem hefir
verið okkur bjargvættur, sem mest
og best hefir fylt ríkissjóðshítina. og
verið aðalgjaldeyrir vor til útlanda.
Þá hefir þorskurinn framar öllu öðru
skapað bæi vora og atvinnuna þar, en
bæimir hafa aftur orðið besti mark-
aðurinn fyrir sveita-afurðir. Reykja-
vík gleypir nú mikinn hluta af af-
urðum sunnlenskra bænda og eftir því
sem bæirnir vaxa., batna söluhorfur
bænda. í raun og veru er hagur þeirra
að miklu leyti undir því kominn að
bæirnir vaxi og dafni svo, að þeir
verði að lokum tryggui' og fullnægj-
andi markaður fyrir allar afurðir
sveitanna.
Sjórinn er og verður undirstaða
allrar verulegrar velmegunar hjer á ^ maður deyr váveiflegum dauð-
landi, hvað sem pólitíkusamir prje-
dika. Það er mikið til í því, sem
Guðmundur Björnson, landiæknir
sagði fyrir löngu:
„Við lifum á landinu, en við lifum
af sjónum“.
Fyrir 30 árum voru þá sveitamenn
hálfu fleiri en bæjarbúar, en nú býr
meira en helmingur landsmanna
kaupstöðum og kauptúnum. Og það eru
engin líkindi til að þetta breytist
nema sjávarútvegurinn falli í kalda-
kol.
Og býlunum í sveitinni hefir fækk-
að, þrátt fyrir alla styrki og hvatn-
ingar til þess að stofna nýbýli, þrátt
fyrir landnáms og ræktunarsjóðinn.
Það myndi gleðja mig og maxga
aðra, sem hafa alist upp í sveit, e£
ný blómaöld rynni upp fyyrir bænd
um og sveitamenningunni. En það er
ekki til neins að loka augunum fyrir
þeirri staðreynd, að fólkið flykkist
í bæina vegna þess að þar hefir af-
koman verið betri, auðveldara að
eignast hús og heimili fyi'ir sig, lífið
fjölbreyttara o. s. frv.
Alt þetta hefif sínar eðlilegu or-
sakir þó stjórnmálamennirnir hafi
ekki komið auga á þær. 011 lönd
framleiða sveita afurðir, jafnvel meiri
en þörf er fyrir, og vísindin hafa
opnað fjarlægum frjósömum löndum
leið til þess að flytja þær óskemdar
hvert sem vera skal. Island, þar sem
veturinn er 9 mánuðir, lendir þannig
í samkepni við lönd, isem engan vetur
hafa, þar sem skepnurnar ganga sjálf-
ala. Það væri kraftaverki næst, ef vjer
bærum til langframa hærri hlut í
slíkri samkeppni. Til þess þyrftum
vjer að hafa rneiri þekkingu, meiri
dugnað og sennilega láta oss minna
nægja bæði hvað kaupgjald snertir
og annað.
En hvað kemur alt þetta skipulag
inu við ? Meira en lítið. Yfir helm-
ingur íslensku þjóðarinnar býr nú í
bæjunum, en úr því svo er komið,
er auðsætt hve miklu skiftir að bæði
atvinnuvegir þeirra þrífist og að öll
menning þeirra verði sem best. Skipu
lagið tekur til hvorttveggja, er einn
af hyrningarsteinunum. Það er ekki
sama hvort fólkið býr í ljótum og
óþrifalegum þorpum, sem full eru af
forum og fjóshaugum og skipulagið
líkast því, sem húsunum hefði verið
hent niður af handahófi, eða það býr
í fögrum og sólríkum fyrirmyndar-
bæjum, þar sem öllu er komið hent-
uglega fyrir, ekki síst því, sem að
atvihnu lýtur. Það er hætta á því,
að í óþrifalegu, smekklausu þorpi
alist upp óþrifiu og smekklítil kyn
slóð. Umhverfið hefír ætíð mikil áhrif
á mennina ,heilsu þeirra og menningu,
Skipulagið hefir gengið stirðlega
Reykjavík og er ekki hlálfgei't enn. Þó
skera þeir bæjarhlutar sig úr, sem
bygðir eru eftir uppdrættinum. Svo
er það með nýju göturnar á túnunum
í vesturbænum, Sólvallabygðina en
ekki síst Landsspítalahverfið í Skóla-
vörðuholtinu. Beri menn þetta saman
við Grettisgötu, Bergstaðastrætið
gamla o. fl. þvíl., svo jeg ekki tali
um Haðarstíg. Munurinn er geysi-
legur.
í Vestmannaeyjum var fult af ó-
þrifalegum fiski-,króm‘ ‘ upp frá
hafnarbryggjunni. Nú hefir stór gata
verið gerð gegnum krærnar og í stað
þeirra eru komnar heilar raðir af
myndarlegum útvegshúsum á alt öðr-
um stað, þar sem skipulagið gerði ráð
fvrir þeim.
Á Norðfirði hefir verið gert ráð
fyrir því, að mikill hluti bæjarins
flytjist á annan stað og hentugri.
Álitleg byrjun er komin og vonandi
verður bærinn allur annar með tím-
anum. þó ekki blási sem byrlegast
sem stendur. Miklu fleira mætti telja.
Ef alt fer með feldu gjörbreytir
skipulagið flestum bæjunum, og að
minni hyggju til stórbóta. Þeir verða
Verslunarmannafjel. Reykjavfkur
Fnndnr
í kvöld kl. 8V2 í Kaupþings-
salnum, flutt erindi og mikils-
varandi mál á dagskrá.
Slyslð ( PjððlelkhOsinu.
Hið sviplega slys, sem varð í Þjóð-
leikhúsinu í fvrradag, setti að vonum
mavga hljóða. Menn spurðu sjáli'a sig
seu- «vo:
— Hvernig getur þetta skeð ? —
Hefir ekki lífi verkamannanna verið
stofnað í bersýnilegan háska þarna
niður að höfði á einn af hinum 6tóru
gólfbjálkum hússins og mun hafa rot-
ast þar. En svo f jell ,hann enn lengra
niður og staðnæmdist fyrst lá einum
af hinuni grönnu loftbjálkum í kjall-
aranum. Varð bjálkinn undir hrygg
hans miðjum og þar hjekk Einar
lífvana.
Hinir tveir mennirnir, sem með
honum voru, björguðust á þann hátt,
að um leið og standpallurinn bilaði,
náðu þeir taki á jámbjálkunum, sem
voru rjett hjá þeim og gátu vegið sig
upp á þá á handafli
Öðru vísi er þessu farið með fiski- hentugri, fegurri og heilnæmari en
veiðarnar. Þó margt geti orðið þeim að
falli, þá höfum vjer þa.r nokkru betri
afstöðu en aðrar þjóðir. íslensku fiski-
miðin eru frjósamasti bletturinn á öllu
Atlantshafi og kalda loftslagið hentar
annars hefði orðið, þó margt kunni
að vera miður en skyldi.
— f mínum augum er skipulags-
gerðin eitt af helstu menningarspor-
unum, sem vjer höfum stigið á þessari
daga og tveir aðrir bjargast aðeins
fjT'.” snarræði sitt.
Því að þeir voru þrír mennirnir, er
heJ'ði. getað hrapað þarna til heljar
í einu. Tveir þeirra náðu handfestu
á járnbitum um leið og brotnaði pall-
urinn, sem þeir stóðu á. Það varð
þeim til lífs. Annars hefði slysið orð-
ið stórum ægilegra.
í blaðinu í gær var skýrt nokkuð
frá því, hvernig þetta hörmulega slys
atvikaðist. Var það aðeins stutt frá-
sögn, en nú hefir blaðið aflað sjer ýt-
arlegri upplýsinga.
Á Þjóðleikhúsinu, >sem nú mun að
mestu fullsteypt, er hár turn. Lands-
smiðjan tók það að sjer að setja loft
og þak á turn þenna.. Eru í loftinu
járnbjálkar með krossbjálkum á milli,
til styrktar, en yfir skulu reistar sperr
ur, úr járnbjálkum líka, undir þakið.
Frá þverbitunum efst í lofti turnsins
og niður lir, alla leið að járnbitum
þeim, sem eiga að bera gólfið yfir
kjallasra hússins, er eitt gímald, og
mun hæðin vera bitanna á milli um
2C—30 metra, eins og sagt var í blað
inu í gær. Kjallarinn er mjög djúpur
og er honum skift, í tvær 'hæðir. Eru
grannir járnbitar þvert yíir húsið þar
sem kjallarahæðimar skiftast. Frá
efri bitunum, sem leikhúsgólfið ;á að
hvíla á og niður í kjallarabotn munu
vera um 4—5 mannhæðir.
Efst 'í turninum vom komnir þver-
bitar undir gólf, en eftir var að setja
krossbönd úr járni á rnilli þeirra. Á
þessa bita voru hengdir sterkir járn-
krókar, tvíbeygðir, og í neðri beygj-
una var skotið 2x4 þuml. trjám með
3,6 metra millibili. Á þau trje vora
lagðar lausar f jalir og pallur þannig
gerður. Var hann talsvert lægri held-
ur en bitarinir, ,svo að auðveldara væri
fj’rir verkamennina að vinna að því
að hnoða naglana, sem binda saman
skástífurnar og bitana.
Pallur þessi var undir austurvegg
hússins, um miðju, miðbiks. Náði hann
þó ekki alveg út að vegg og mun hafa
verið um 3/4 meters bil á milli. Á
þessum palli stóðu nú þrír menn og
vom að hnoða nagla 'á samskeytum
bitanna og skábjálkanna. Einar Sig-
urbrandson stóð á þeim enda pallsins,
er að veggnum vissi, en ihinir tveir
voru á öðrum endla, og var ámilli
þeirra skábjálki sá, sem þeir vom
að festa. Alt í einu brotnar sundur
í miðju þvertrjeð undir pallinum, þar
sem Einar stóð. Sporðreistust þá hin-
ar lausu fjalir, sem á þvertrjánum
lágu og hrapaði Einar þá þegar nið-
ur milli útveggs hússins og flekans.
Var þar enga handfestu að fá við
sljettann vegginn, og kom hann fyrst
Rannsókn var þegar hafin út af
slysi þessu, og stóð hún yfir í allan
gærdag. Morgunbl. látti tal við lög-
regluskrifstofuna í gærkvöldi, og
vildi hún engar upplýsingar gefa,
vegna þess að rannsókninni væri ekki
lokið og myndi ekki ljúka fyr en í dag
Óeirðirnar í írlandi.
Belfast ll.okt.
United Press. FB.
Oeirðir brutust út á ný. Einn maður
skotinn til buna, en 30 voru l;apd-
teknir.
Belfást l2. okt.
United Press. FB.
Þrír menn hafa beðið bana í óeirð-
unum. Snemma í morgunvar barist í
návígi í York Street. Atvinnuleysingj-
ar hlóðu sjer virki og grófu iskot-
igjrafir sjer til stuðnings í bardagan-
um. Fregn hefir borist um, að marg-
ar bifreiðir hlaðnar hermönnum sjeu
komnar til borgarinnar og sje her-
liðinu safnað saman í austurenda borg
arinnar. Brotist var inn í f jölda sölu-
búðir í byrjun óeirðanna. Slökkviliðið
var kvatt á vettvang allvíða, vegna
íkveikjntilrauna.
Síðari fregn: Óeirðir brutust aftur
út laust fyrir hádegi í dag. — Lög-
reglan gerði tilraun til að dreif a mann
fjöldanum. Steinum var varpað á lög-
regluna, sem notaði skotvopn í bar-
daganum. Brjmvarðar bifreiðar vom
sendar lögregdunni til aðstoðar við að
koma á reglu á óeirðasvæðinu.
Einræði í Þýskalandi?
Miinchen 12. okt.
United Press. FB.
í ræðu, sem von Papen hjelt á
fundi Sambands iðnrekenda í Bayern,
lýsti hann því yfir, að ríkisstjórnin
áformaði að breyta stjórnarskránni
þannig, að ríkisstjórnin en ekki þing-
ið rjeði öllu um stjóm landsins.
í Ameríku.
í Ameríku hafa menn ýmiskonar
auglýsingaaðferðir, eins og sjá má á
eftirfarandi dánartilkynningu, sem
tekin er úr amerísku blaði:
Þ. 11. þ. m. andlaðist Edward Jones,
til óumræðilegrar sorgar fyrir ættingja
hans og alla þlá, sem voru svo ham-
ingjusamir, að vera honum nákpmnir.
Hann var í daglegri umgengni hinn
ástúðlegasti maður, og sem hattari
var hann áreiðanlegur í viðskiftum.
Verslun hans og viðskifti voru við-