Morgunblaðið - 05.01.1935, Blaðsíða 2

2
MORGUNBLAÐIÐ
Laugardaginn 5. jan. 1935.
Útffef.: H.f. Árvakur, Reykjavlk.
Ritstjórar: J6n Kjartanoso*,
Valtýr Stefánsoo*.
Ritstjórn og afgreit5sla:
Austurstræti 8. — Sírai .1600.
Auglýsingastjöri: B. Hafberjr.
Auglýsingaskrifstofa:
Austurstræti 17. — Sími 3709.
Heimasímar:
J6n Kjartansson, nr. 8742.
Valtýr Stefánsson, nr. 4221.
Árni Óla, nr. 3045.
E. Hafberg, nr. 8770.
Áskriftagrjald:
Innanlands kr. 2.00 4 m&nuði.
Utanlands kr. 2.60 á mánutJi.
í lausasblu: 10 aura eJntakib.
20 aura meiJ Losbök.
„ntuinnubærar“
sósíalista.
Þeg-ar f járhagsáæltun Reykja
víkur fyrir 1935 var til fyrstu
umræðu í bæjarstjóm ympraði
Stefán Jóh. Stefánsson á því,
að honum þætti þar lítið áætl-
að til atvinnubóta.
Hann viðurkendi þó, að Sogs-
virkjunin myndi í ár verða stór-
feld atvinnubót fyrir bæjar-
menn, þar eð þar fá 200—250
manns stöðuga vinnu.
En hann sagði, að bæjar-
stjómin yrði að hafá það í
hyggju. að yfirleitt mætti gera
fastlega ráð fyrir því, að at-
vinnuleysi færi vaxandi. Mein-
ing hans var þessi:
Þó Sogsvirkjunin og atvinnu-
bótavinna bæjarins gefi sömu
atvinnu og atvinnubótavinnan
öll árið 1934, þá er þetta ekki
nóg, því menn verða að gera
ráð fyrir hinu vaxandi atvinnu-
leysi, minkandi atvinnurekstri,
minkandi getu atvinnuveganna,
við verðum að gera ráð fyrir
hinni eðlilegu hnignun atvinnu-
lífsins, segir sósíaiistaforsprakk
inn Stefán Jóhann Stefánsson.
Og hann hefir oft sagt það
sem vitlausara er.
En það kemur dálítið undar-
lega fyrir sjónir kjósendanna,
hjer í Reykjavík og annars stað
ar á landinu, að heyra að þann-
ig skuli nú þjóta í þeim skjá.
Því hvemig var ekki talað í
vor, sem leið. Hvað sögðu sósí-
alistarnir þá um atvinnuleysið
í landinu? Muna menn það ekki
ailir — nema ef til vill sósíal-
istabroddarair sjálfir?
Þá báðu sósíalistar um kjör-
fyigi — og fylgdu fögur loforð.
Með vísindalegri nákvæmni
þóttust þeir ætla að reisa at-
vinnuvegi landsmanna úr rúst-
um og afnema atvinnuleysið.
Átti sú athöfn, eftir þeirra
kokkabók að vera auðvelt verk
og auðsótt.
En nú, þegar sósíalistar sjálf-
ir eiga sinn atvinnumálaráð-
herra, og hafa ráðið lögum og
lofum á Alþingi, þá er komið
annað hljóð í strokkinn.
Þá tala sósíalistar um það
eins og eitthvert alveg ófrá-
víkjanlegt náttúrulögmál, að
atvinnuleysið í landinu hljóti
að vaxa undir stjórnarfor-
mensku þeirra.
Og þetta er vafalaust alveg
rjett hjá Stefáni Jóhanni og
flokksmönnum hans. Meðan
þeir herrar hafa völdin í land-
inu eykst atvinnuleysið, at-
vinnulífinu fer hnignandi, og
hagur almennings versnandi.
Ríkissjóður rýrir
aðaltekjustofn bæjarins.
Verður að taka að sjer atvinnu-
bæturnar í staðinn.
Frá fjárhagsumræðum á bæjar-
stjórnarfundi í gær.
Á bæjarstjómarfundi í gær-
kvöldi var fjárhagsáætlun bæjar-
ins fyrir árið 1935 til síðari nm-
ræðu.
Eins og venja er til, verður mn-
ræðunni skift í tvent, og fer seinni
bluti hennar frarn eftir viku.
Fyrir þann fund verða breyting-
artillögur lagðar til afgreiðslu.
Þær þurfa að vera komnar til
borgarstjóra fyrir þriðjudag.
Umræðumar í gærkvöldi stóðu
langt fram á kvöld. En eigi eru
tök á að rækja þær hjer ítarlega.
Ur frumræðu borgarstjóra skal
þetta tekið fram:
Hann gat þess í upphafi, að
hann hefði að mestu leyti samið
fjárhagsáætlunina áður en hann
sigldi í nóvember í lántökuerind-
um. En þar eð hann þurfti að fara
af landi burt svo til fyrirvara-
laust, hefði honum ekki unnist
tími tU að ganga eins frá áætlun-
inni, ems og hann hefði viljað.
Undir bæjarráð hefði áætlunin
ekki verið borin, fyr en þá nú,
eftir fund þenna, því síðan horg-
arstjóri kom heim, he-í'ir hann
ekki gegnt funda- eða skrifstofu-
störfum sakir lasleika.
íyrirkomulag
áætlunarinnar.
Þá skýrði borgarstjóri frá því,
&ð hann hefði að nokkru leyti
breytt fyrirkomulagi áætlunar-
innar frá því sem áður var, í þá
átt, að framvegis yrðu reikningar
bæjarins þannig gerðir, að að-
skildir yrðu rekstrar- og efnahags-
reikningar og eignahreyfingar
kæmi skýrt fram.
En vegna útsvaranna, sem að
einhvérju leyti færi í eignaaukn-
ingu, væri sundurliðun. þessi erf-
ið.
Útsvörin.
Þá mintist borgarstjóri m. a.
á útsvörin, sem samkv- áætlun-
inni verða hátt á 7. hundr. þús.
kr. hærri í ár en þau voru í fyrra.
Komst hann að orði á þessa
leið:
Þegar tekið er tillit ti] þess, að
tekju- og eignaskattur er nú
hækkaður mikið frá, því sem var
í fyrra, er hækkkun þessi á út-
svörunum mikil. .
M.jer ér sagt, af kunnugum
mönnum, að tekju- og eignaskatts-
Nú hafa þeir t. d. gert sjer
leik að því að stöðva togara-
flotann.
Von að þeir heimti aukið
framlag til atvinnubóta til að
fylla í það skarð.
En það er dálítið einkenni-
legt að þeir sósíalistar skuli
vera farnir að viðurkenna þetta
sjálfir svona greinilega, í orði
og verki, nýbúnir að kyngja
öllum kosningaloforðunum í vor.
i
ftukinn sem lendir á bæjarbúum,
verði 6—700 þúsund krónur.
Jeg veit, að niðurjöfnunamefnd
hefir tvö síðustu árin átt full' erf-
ítt með að jafna niður þeirri upp-
hæð, seih bæjarstjórn hefir hgitht-
að, þó upphæðin hafi verið þetta
lægri.
Jeg verð að játa, að óvíst er
hvernig fer um þessi mál, eins og
nú stendur Á þegar ríkissjóður
seilist annafs^égar í þann gjald-
stofn, sem er aoalgjaldstofn hæj-
arins, og tekiir þar 6—7Ö0 þús.
kr. umfram þáðj sem áður var
tekið, en atvinnuvegir bæjarþúa
virðast dragast saman, en atvinnu
leysi fer vaxandi í bænnm lun síð-
an ar.
Atvinnubæturnar.
í sambandi við þetta mintist
borgarstjóri á atvinnubótatillagið
Hann sagði m. a.:
Til atvinhubóta héfi jeg sett 150
þús. kr. á áætlunina. Er það sama
upphæðin og undanfarin ár hefir
verið á fjárhagsáætlun, er ætlað
hefir verið áð tekin yrði það ár
í útsvörum. \
Ummæli, sem fallið háfá um
það, að þessi upphæð hafi verið
lækkuð, eru því alveg út í hött.
En hvað snerti framlag ríkis-
s.ióða á móti tillagi bæjarsjóðs er
þetta að segja, ,
Þegar jeg samdi fjárhagsáætl-
un í nóvembér, lá ekkert fyrir
um það, hvað Alþingi ætlaði að
veita til atvinnubóta, og varð því
ekkert tekið til um það.
Hinsvegar fekst á árinu sem
leið ekkert lán til atvinnuhóta,
nema því að eins að lánið yrði
endurgreitt a.ð fullu á þessu ári.
Þessvegna er í frumvarpinu út-
gjaldaliður 250 þús. kr. til end-
urgreiðslu á atvinnubótaláni, svo
raunverulega eru það 400 þvis. kr.
sem koma á útsvör þessa árs iaf
aívinnubótafje samkv. áæthminni.
Nýtt vandamál.
Mjer þætti varhugavert, eins
og útlit atvinnuveganna er nú, að
gera ráð fyrir, að bærinn kæmist
af með lægri fjárhæð til atvinnu-
bóta í ár, en fyrirs.jáanlegt var að
þurfti árið 1934, þegar fjárhags-
áætlunin var samin. En það voru
450 þús. kr, og átti bæjarsjóður
að leggja fram 1/3, ríkissjóður
1/3 og 1/3 átti ríkisstjórn að út-
vega að láni.
En nú er ekki gert ráð fyrir
því, eins og Alþingi skildi við
málið, að útvegað verði neitt lán.
Þegar lán fást ekki, nema með
því að endurgreiða þau næsta ár,
er að þeim lítil] hagur.
Þó væri bót í máli, ef nýtt lán
fengist í ár, svo ekki þyrfti á
sama ári að greiða fyrir atvinnu-
bótavinnnna í fyrra og í ár.
En við þeta vandamá] sem staf-
ar frá löggjaf'arvaldinu og bönk-
DErQur tagaraflut-
anum lagt í höfn?
Úfgerðarmenn bjóðasf til
að skrá á skipin mcð
sömu kförum og 'undan-
fariö. Því er liafoaÖ af
SJómannaffelaginu.
Sáttasemfari fær nú sennilega
máliö tii meöferöar.
Ekkert aaxnkomulag náðist í
gœr í kaupdeilunni á togurun-
um.
OtgérSarmenn bjóðast til að
láta skrá á skipim með sömu
kjörum og undanfarið. Stjóm
Sjómannafjelagsins hafnar því
boðL
Alþýðublaðið segir í gær, að
^jómannaverkfallið sje skollið á.
Samningaumleitanir.
Eins og skýrt var frá í blað-
inu í gær, komu samninganefnd
útgerðarmanna og stjóra Sjó-
mannafjelagsins saman á fund
í fyrra kvöld.
En ekkert samkomulag náð-
ist á þeim fundi.
í gær fóru fram brjefaskifti
milli þessara sömu aðilja.
í brjefi frá stjórn Sjómanna-
fjelagsins hafði hún boðist til
að mæla með því á fjelagsfundi,
að ekki yrði krafist fleiri en 12
unurn, bætist það, að ríkissjóður
seilist svo mjög í aðalgjahlstofn
bæjarins.
Stefnubreyting sósíalista.
Meðan jeg átti sæti á þingi,
sagði borgarstjóri ennfremur, var
það stefna sósíalista, a.m.k. þeirra,
sem vora þingmcnn fyrir Reykjæ
vík. að því aðeins samþyktu þeir
hækkun á ríkissköttum, sem rýrðu
gjaldstofna bæjarins að það fje
sem ríkissjóður þannig fengi,
gengi til bæjarþarfa, og þá ekki
síst til atvinnubóta.
Nú hefir ekkert komið fram
um þetta á hinu nýliðna þingi.
Jeg er hræddur um, að ef Al-
þýðuflokkurinn hverfux frá þess-
arí sanngjörnu stefnu, þá geti
það leitt til vandræða, sem erfitt
er að ráða fram úr.
Jeg lít svo á, að með þeirri
skattastefnu, sem þingið nú hef-
ir tekið, þá verði ríkissjóður áð
taka á sig útgjöldin til atvinnu-
bótanna.
Þetta getur ekki lengur verið
mál bæjanna, frekar en í öðrum
löndum.
Nú mun fsland vera ema landið,
þar sem atvinnubótamálin eru í
höndum sveita -og bæ.jarfjelaga.
Alþingi hef'ij' fyrsta vald ti] að
taka skatta. Bæjarfjelögin verða
að gera sjer það að góðu sem eft-
ir verður.
Með þeirri stefuu, sem þingið
tók nú síðast, er máli þessu stýrt
inn á þá braut, að ríkissjóður
verður hjer, sem annars staðar að
taka að sjer atvinnubótamálin.
skipverja á togurum þeim, er
kaupa bátafisk, en að öðru leyti
stæðu kröfur Sjómannafjelaga-
ins óbreyttar.
Útgerðarmenn hjeldu fund í
gær og samþyktu þar einróma,
að þeir sæu sjer ekki fært, eins
og sakir stæðu, að ganga inn á
neinar þær kaupbreytingar, er
fælu í sjer aukin útgjöld. Hins
vegar hefðu þeir ætlað að halda
óbreyttum kauptaxta, enda þófct ,
hagur og ástæður útgerðarinnar
hefðu stórum versnað.
Var stjóra Sjómannafjelags- .
ins tilkynt þetta í gær. Strax á
eftir koma þau boð í Alþýðu-
blaðinu, aS sjómannaverkfallið
sje í raun og veru skollið á.
Þetta þýð'r það, að skráð verð
ur ekki á þá togara, sem enn
eru ófamir á veiðar.
Ennfremur þýðir þetta það,
að þau skip sem úti eru, verða
lögð í höfn jafnóðum og þau
koma inn.
Loks þýðir þetta það, að nú
bætast enn á ný mörg hundruð
sjómanna við h'nn fjölmenna
hóp atvinnuleysingja.
Lögskráð á „Maí“
í gær, skilyrðis-
laust.
í gær var lögskráð í Hafnar-
firði á annan togara bæjarút-
gerðarinnar þar, „Maí“. Hann
átti að fara á ísfisksveiðar.
Það er eftirtektarvert, að á
þenna togara var skráð án
nokkurs skilyrðis um breytt
kjör, ef skipið keypti bátafisk.
í En þegar hjer átti að skrá á
,,Baldur“ í fyrradag, sem einn-
, ig átti að fara á ísfisks-veiðar,
þá bannaði umboðsmaður Sjó-
s mannafjelagsins að skrá á skip-
í ið, nema gengið yrði einnig inn
: á hinn auglýsta taxta Sjómanna
| f jelagsins frá í nóvember í
haust, en það er þessi taxti, sem
| aðallega snertir bátafiskinn.
Sáttasemjari
fær nú sennilega
málið.
Þar sem sýnilegt ér, að ekki
næst samkomulag milli Sjó-
mannafjelagsins og útgerðar-
manna, fer nú deilumál þetta
vafalaust til sáttasemjara, sem
er dr. Björn Þórðarson lögmað-
ur. —
Nýlátinn er Þórour bóndi
Þórðarson að Fossi í Vopnafirði á
sjötugsaldri. (F.U.),