Morgunblaðið - 21.05.1940, Side 5

IÞriðjudaginn 21. maí 1940.

■»
4
Útgef.: H.f. Árvakur, Reykjavík.
Ritstjórar:
Jón Kjartansscn,
Valtýr Stefánsson (ábyrg.tSarm.).
Auglýsingar: Árni Óla.
Ritstjórn, auglýsingar og afgreibsla:
Austurstræti 8. -— Sími 1600.
Áskriftargjald: kr. 3,50 á, mánuTSi
innanlands, kr. 4,00 utanlands.
f lausasölu: 20 aura eintakiö,
25 aura rnetS Lesbók.
Meinsemdin
VIKURSTEINAR SEM
BYGGINGAREFNI
Samanborið við tígulstein
og sementssteypu
Ep rá Jóni Loftssyni heild-
sala hefir Morgunblað-
ið fengið senda til birtingar
eftirfarandi grein, út af um-
mælum Harðar Bjarnasonar
hjer í blaðinu um ílenskan
ÞAÐ gengur erfiðlega að fá leir til bygginga og umtali
fólkið tii vinnu í sveitun- því er tillaga hans hefir vak-
'«im. Ráðningarstofur bæjarins jð; —
•og hin nýja ráðningarskrifstofa Herra ritstjóri!
landbúnaðarins hafa enn marga Birting viðtals yðar við Hörð unum
staði í sveitunum, þar sem ósk- Bjarnason arkitekt í Morgunblað-
.að hefir verið eftir fólki, en inu 27. f. m. og Gústaf E. Pálsson
.ekki tekist að fá neinn mann verkfræðing og Halldór H. Jóns-
Jjangað. Einkum er það ársvist-, son arkitekt í Morgunblaðinn 7.
án, sem fólk fæst ekki til að fara þ_ um byggingarefni úr ís-
I. Hinsvegar gengur vel að fá ]enskum leir, hefir vakið nokkurt
menn í vor og sumarvinnu og umfal. Er auðheyrt, að fólk hefir
•eru allar líkur til, að framboð rjettan skilning á því, live mjög
yerði þar meira en eftirspurnin. þýgingarmikið það nú er, ef hægt
En það eru ársvistirnar, sem ^ værj ag nota íslenskt byggingar-
fójk fæst ekki til að fara í, efnj þess ag bæta að einhverjn
■enda bótt góð kjör sjeu í boði. | leyti úr því atvinnuleysi, sem
Hvað fyrir fólki vakir, að neitaJjjjýg^ af innflutningstálmunum á
^góðri ársiist í sveit á þessum • erleruinin byggingarefnum. En
tímum, ei ekkf kunnugt, en nokkur lausn á þessu tel jeg að
ekki ber slíkt vott um mikla
fyrirhyggju fyrir framtíðinni.
Mjer er kunnugt um, að nýlega
voru ráðin ung hjón hjer í bæn-
<um til ársvistar norður í Skaga-
:fjörð. Þau fá 1000 króna kaup,
fría aðra ferðina og svo ýms
fríðindi, sem fylgja slíkri vist.
-Þessi ungu hjón voru atvinnu-
laus hjer í bænum, en fara
-glöð og ánægð í hina nýju vist
'Og horfa nú bjartari augum
Tmóti framtíðinni.
Ekki er vafi á því, að til eru
mokkur heimili í sveitinni, sem
vilja taka hjón í ársvist. Hin
eru þó að sjálfsögðu margfalt
fleiri, sem biðja um einhleypa
til ársvistar. En þeir fást ekki.
Þeir vilja heldur vera atvinnu-
lausir hjer og liggja á foreldr-
'■um sínum eða öðrum aðstand-
• endum. Sumir eru að voka eft-
:ír atvinnubótavinnu eða jafnvel
kjósa heldur að verða styrkþeg-
ar hjer í bænum en að fara í
ársvist í sveit.
Þessi hugsunarháttur þarf að
breytast og það þegar í stað.
Tímarnir, sem við nú lifum á
eru svo alvarlegir og atvinnu-
'liorfur svo ískyggilegar, að þjóð
sje þegar fengin.
Svo vill nú vel til, að til er í
landinu, eins og kunnugt er, nóg
af vikri, því hagkvæmasta bygg-
ingarefni, sem til þekkist. Mundu
þjóðir, sem eiga fjölbreytta bygg-
ingarefnaframleiðslu, þar á meðal
í tígulsteini, öfunda okkur af því.
Yikurhellur eru nú orðnar vel
þektar hjer á landi sem einangr-
un á útveggi steinsteypuhúsa og
í milliveggi. Hitt er mönnm síð-
ur kunungt, að vikurhellur og
yikursteinar eru einnig tilvalið
efni í útveggi húsa og án efa hag-
kvæmara en tígulsteinn. Svíþjóð
Noregur, England og Holland, svo
að nokkur lönd sjeu nefnd, myndu
varla flytja inn vikur í stórum
stíl árlega í einangrunarhellur og
stein til að hlaða hús úr, nema
hann þætti standa framar að gæð-
um öðrum tilsvarandi byggingar-
efnum, er þau sjálf hafa góða að-
stöðu til að framleiða.
í Þýskalandi hefir frá því um
1870 mikið verið bygt úr vikur-
steini og það altaf farið í vöxt.
T. d. voru bygð þar hús úr 320
gegnblautir, og sprungur komnar
í suma þeirra. Töflurnar sýndu
rúmmálsbreytingar á öllum stein-
nema vikursteininum, og
hafði hann ekki dregið rakann
lengra upp en 7 cm.
★
fjelagið hefir vissulega ekki ráð | miljóunm vikursteina árið 1913.
á, að óskipað sje í þau sæti, þar Árið 1928 úr 698 miljónum steina,
sem vinnu er að fá. Og ef að
• einstaklingarnir ekki skilja
þetta sjálfir, verðpr þjóðfje-
lagið að koma þeim í skilning
um það.
Enginn veit hvað framtíðin
felur í skauti sínu. En svo al-
varlegt getur ástandið orðið. að
sá verði sæll og heppinn, sem
hefir eitthvað að borða. En það
er eins og yngra fólkið skilji
ekki hve alvarlegt ástandið er,
eða vilji ekki skilja það. Það
ranglar aðgerðalaust um götur
borgarinnar, og ef það ein-
hverntíma hefir eyrir milli
handa, eyðir það honum á kaffi-
húsum eða í skemtanir.
Þessi hugsunarháttur er mein.
semd á þjóðarlíkamanum, sem
þarf að upprætast og læknast
Það er vinnansemgöfgar mann-
ínn og þroskar.
og úr 900 miljónum vikursteina
1938. Svarar það nokkurn veginn
til 57 þúsund einbýlishúsa. Hjer
eru ekki taldar einangrunarhell-
ur úr vikri, sem einnig eru þar
mjög mikið notaðar.
Sú langa reynsla, er fengist hef-
ir af þessu byggingarefni í Þýska-
landi, svo og áðurnefndum lönd-
um, ásamt margskonar tilraunum,
sem gerðar hafa verið, hefir leitt
1 ljós marga kosti fram yfir hlið-
stæð byggingarefni. Á rannsókn-
arstofum erlendis hefir mjer ver-
ið bent á sannfærandi dæmi upp
á þetta. Vikursteinar, tígulsteinn,
steinar úr froðusteypu o. fl., allir
með sama máli, eru látnir standa
á endann á rakamettuðu bretti. Er
Stöðugt fylgst með því, hve langt
upp í þá og live fljótt rakinn
kemst. Allir steinarnir, að vikur-
steininum undanteknum, voru
Kostir vikurs sem byggingar-
efnis eru einkum þeir, að hann
inniheldur engin efni, sem rotna
eða leysast úr honum og orsaka
rýrnun, hvorki lífræn efni eða
uppleysanleg sölt, og lætur hann
því, undir hvaða skilyrðum sem
er, aldrei á sjá. Hefir hann þolað
tímans tönn um þúsundir ára, án
nokkurra rýrnunarmerkja af völd-
um frosts eða hita. Yikurgosin á
Snæfellsnesi hafa orðið fyrir land-
námstíð. Vikurlögin við Rínar-
fljótið í Þýskalandi eru 10 þúsund
ára gömul. Ljósasta merkið um
haldgæði virkursins eru kögglar
og molar, sem legið hafa um alda-
raðir á klöppum og melum, án
þess að veðrast hið allra minsta.
Vikurinn er útbrunnið líparít,
einskonar steinsvampur bygður
upp af þúsundum örsmárra lok-
aðra klefa (eellna). Er hann þess
vegna svo ákjósanlegt skjólefni.
Með dálitlu af sementi bindast
hinir sterku og hrjúfu fletir vik-
urmolanna traustlega saman. Er
hann af þeim ástæðum einnig hag-
kvæmur sem sjálfstætt bygging-
arefni.
Það, að vikursteinn tekur engri
rúmmálsbreytingu og þolir alger-
lega frost, er mjög þýðingarmik-
ið í okkar veðráttufari. Það er,
ef rjett er á litið, mikill hagur
fyrir okkur, að eiga til í landinu
byggingarefni, sem er hvort
tveggja í senn, ágætt skjólefni og
traust og haldgott sem útveggja-
efni. Og þar sem þetta tvent fer
svo vel saman, hlýtur að öðru
jöfnu líka að verða ódýrara að
byggja úr vikri en tígulsteini,
steinsteypu eða öðru efni, sem
sjerstakt skjóllag þarf að setja
innan á.
Gerum ráð fyrir, að tígulsteinn
myndi kosta um kr. 40.00 ten-
ingsmetrinn frá leirbrenslustöð og
vikursteinn nálægt kr. 55.00 ten-
ingsmetrinn frá vikursteypustöð í
Reykjavík með núverandi verð-
lagi. En þar sem teningsmetri af
tígulsteini vigtar um 1500 kg., en kostnaður við að koma slíkum
vegna hættu af jarðskjálftum hjer,
mun þess ef til vill verða krafist,
að útveggir einnar hæðar húsa úr
vikursteini sjeu 25 cm. þykkir, og
kostar þá hver fer.metri í vikur-
veggnum kr. 18.25, að meðtöldu
flutningsgjaldi fyrir 100 km. vega-
lengd samkvæmt ofanrituðu. Ger-
um svo ráð fyrir, að veggir tígul-
steinshúsa yrðu hafðirr eins steins
þykkir, eða 24 cm. Innan á þá
þarf skjóllag lir 7 cm. þykkum
vikurhellum eða öðru álíka hlýju
efni, er myndi kosta uppsett ná-
lægt kr. 8.50 á fermetra. Kostar
þá hver fermetri í tígulsteins-
veggnum með skjóllagi um kr.
31.50, og er það rúmum kr. 13.00
meira en fermetrinn í vikurveggn-
um. Ennfremur kostar að muu
meira bæði í vinnu og efni að
múrlíma upp 100 steina í hvern
fermetra af tígulsteinsveggnum
en 10 steina í fermetrann í vik-
urveggnum. Hvorutveggja vegg-
ina þarf að vatnsþjetta að utan.
Þótt segja megi, að þessir tígul-
steinsveggir með 7 cm. þykku vik-
urskjóllagi sjeu forsvaranlega hlý-
ir, þá er það þó mikils virði, að
25 cm. vikurveggirnir eru um
helmingi betri einangrun. Án sjer-
staks skjóllags yrðu tígulsteins-
veggirnir að vera 2%—3 steinar
að þykt, til þess að þeir væru
nógu hlýir, og yrði það ennþá
ódýrara. En öðru máli er að gegna,
ef tígulsteinn er brendur úr leir
og vikri saman, eins og Hörður
Bjarnason bendir á, ef það þá
reyndist framkvæmanlegt vegna
flutningskostnaðar á vikrinum til
leirbrenslustöðvar. Væri þá ef til
vill 1—iy2 steins veggur nægi-
lega hlýr. Eru sýnishorn þau af
þakhellum, sem 'Guðmundur Ein-
arsson frá Miðdal hefir brent úr
leir og vikri saman, mjög álitleg.
Úti um land, þar sem jarðskjálfta-
hætta er lítil eða engin, eru 20
cm. vikurvekkir meir en nógu
sterkir og lækkar það að mun
byggingarkostnaðinn.
Flytja má vikurinn lausan í bát-
um beint frá Snæfellsnesi til staða
úti á landi, þar sem hentugt þyk-
ir að steypa vikursteina, og fellur
við það niðiir mikið af ofannefnd-
umflutningskostnaði. Er stofn-
teningsmetri af vikursteini aðeins
um 600 kg., er óliætt að reikna
með um kr. 30.00 lægra flutnings-
kostnaði á vikursteini, miðað við
100 km. vegalengd, eða kr. 18.00,
en kr. 48.00 á teningsmetra af tíg-
ulsteini.
í Þýskalaiidi og á Norðurlönd-
um er leyft að byggja tveggja
hæða hús úr vikursteini með 20
cm. þyklcum burðarveggjum. En
steypuverkstæðum upp ekki veru-
legur. Ætti því fermetrinn í 25
em. vikurvegg hjer í Reykjavík
eða nálægt steypustöðvunum úti
um land að kosta kringum ltr.
13.75, en í 20 cm. þykkum vegg
tilsvarandi minna.
Til samanburðar má geta þess,
að fermetri í 17 cm. járnbentum
steinsteypuvegg með 7 cm. þykku
vikurskjóllagi óhúðaður utan og
innan kostar nú krinkum kr. 35.00,
en kostaði fyrir stríðsbyrjun ná-
lægt kr. 25.00. í ójárnbentum 23
cm. þykkum steinsteypuvegg kost-
ar fermetrinn nú um kr. 28.00, en
kostaði fyrir stríð um kr. 18.40.
Veggjaþyktir þessar eru miðaðar
við einnar hæðar hús. Má af þessu
sjá, að það er ekki einungis þjóð-
hagslegt mál á erfiðleika tímum
eins og nú, að byggja hús úr
vikri, heldur líka á venjuleg-
um tímum, því að þau yrðu tölu-
vert ódýrari en steinsteypuhús.
En fyrst og fremst er hjer um
verulegan gjaldeyrissparnað að
ræða, eins og augljóst er af því,
að í hverjum fermetra af 25 cm.
vikurveggnum er útlent efni, sem-
ent, fyrri kr. 5.00, en í 23 cm.
steypuveggnum fyrir um kr. 11.50
og í járnbenta steypuveggnum
nemur það nálægt kr. 18.50 á
fermetra, alt miðað við núverandi
verð. ,
Mjög góða og trausta útveggi
má byggja úr vikurhellum, er
múrlímdar eru saman sitt á hvað,
svo að hvorki lárjettu eða lóð-
rjettu samskeytin standast á.
Sendi jeg fyrir nokkru til Statens
Provningsanstalt í Stockhólmi
töluvert af vikurhellum. Var þar
hlaðinn úr þeim veggur og þrýsti-
þol hans reynt. Reyndist styrk-
leikinn mjög góður, og varð ár-
angurinn af tilraununum glæsileg-
ur. Sumarið 1938 var bygt við
Arnarstapa á Snæfellsnesi tvíbýl-
ishús úr vikurhellum, sem reynist
í alla staði mjög vel. Var vikur
einnig notaður fyrir skjóllag í
gólf og loft. Reyndist húsið ódýr-
ara, en ef það hefði verið bygt úr
steinsteypu.
Margir útlendir byggingarfræð-
ingar hafa látið undrun í ljós við
mig' yfir því, að ekki skuli vera
bygt meira hjer úr vikri. Erlend-
ur verkfræðingur, sem er kunnug-
ur þessu byggingarefni, áleita, að
vikursteinaveggir væi’u fyllilega
eins tryggir í jarðskjálftum og
ójárnbentir stéinveggir af þeirri
ástæðu, að þeir eru ljettari og
þola betur sveigju.
Sænskur byggingameistari skrif-
aði mjer eftirfarandi (í þýðingu) :
„.... Jeg vil leggja áherslu á
það, að vikur er hægt að nota í
alt það veggjaefni, sem land yðar
þarfnast til lágbygginga, hvort
sem eru íbúðarhiis, verksmiðjuhús
eða verslunarhús ....“
Það er ekki efamál, að bygg-
ingameistarar okkar munu, ef
þeir beita sjer fyrir því, finna þá
lausn á þessu máli, að vikurinn
geti, bæði nú og endranær, komið
hjer að almennum notum í bygg-
ingariðnaðinum.
Reykjavík, 14. maí 1940.
Jón Loftsson.