Morgunblaðið - 19.06.1941, Qupperneq 2

2
MOR^tUNBLAÐIÐ
Fimtudagur 19. júní 1941.
VI NÁTTUSÁTTMÁLI
TYRKJA OG ÞJÓÐVERJA
Bretar setja
hafnbann á
Petsamo
Áfall ifyrir Finna
Breska viðskiftastríðsráðu-
neytið lýsti í gær finsku
Norðuríshafshöfnina Petsamo í
hafnbann. Hafa allar siglingar
til og frá þessari höfn verið
stöðvaðar frá og með 14. júní,
eða frá því á laugardaginn. —
Hafa bresk herskip þegar stöðv-
að 3 finsk skip, sem voru á leið-
inni til Petsamo.
í tilkynningu ráðuneytisins er
það tekið fram, að flotaskírteini
muni ekki verða gefin til skipa,
sem sigla til eða frá Petsamo.
Sú ástæða er borin fram fyr-
ir þessari ráðstöfun, að þýskt
herlið hafi nú aðsetur í Finn-
landi. Er skýrt frá því, að sam-
komulag hafi verið gert í fyrra
milli finsku og bresku stjórnai*-
innar um siglingar til Petsamo,
en Finnar hafi ekki getað stað-
ið við skuldbindingar sínar sam-
kvæmt þessu samkomulagi. Er
það þó tekið frarn, að Finnar
eigi ekki beina sök á þessu að
öðru leyti en því, að þeir sjeu
ekki nógu öflugir til að verja
fullveldi sitt.
Finska stjórnin hafi í fyrra
gert samning við Þjóðverja, er
heimili þeim liðsflutninga yfir
Finnland til Norður-Noregs. En
ástæða er til að halda að Þjóð-
verjar hafi nú farið út fyrir
þetta samkomulag og hafi nú
herlið í Finnlandi sjálfu.
í þessu sambandi er þess get-
ið að þrjú þýsk herflutninga-
skip hafi komið til Finnlands
nýlega.
Það vekur athygli að hafn-
bannið á Petsamo hefir verið
ákveðið á meðan Sir Stafford
Cripps, sendiherra Breta í
Moskva, er staddur í London.
Með lokun Petsamo eru í raun
og veru allar siglingar Finna
stöðvaðar nema í Eystrasalti..Er
lokunin mikið áfall fyrir þá,
vegna þess, að þeir hafa getað
rekið viðskifti við Ameríku frá
Petsamo.
Finskt varalið kallað
til vopna
Ifregn frá London í gærkvöldi
var skýrt frá því, skv. skeyti
frá Helsingfors, að verið væri að
kveðja varaliðsmenn í finska
hernum til vopna.
Tilfærð voru ummæli finsks
bla$s, á þá leið, að það hljóti ó-
hjákvæmilega að hafa áhrif í
Finnlandi, ef til skilnaðar dreg-
ur milli Þjóðverja og Rússa.
Undirrltaður í
Ankara í gær
Tyrkir standa við skuld-
bindingar sínar gagn-
vart Bretum
FRANZ von PAPEN, sendiherra Þjóðverja og
Sarajoglu, utanríkismálaráðherra T'yrkja und-
irskrifuðu í Ankara í gærkvöldi sáttmála um
gagnkvæma vináttu Þjóðverja og Tyrkja. Samningaum-
leitanir hafa staðið yfir milli Tyrkja og Þjóðverja nú um
margra vikna skeið.
Samningurinn er í þrem liðum með stuttum formála. í for-
málanum er látin í Ijós ,,ósk Tyrkja og Þjóðverja um gagnkvæmt
traust og gagnkvæma vináttu" og að þeir hafi, án þess að með
því sje haggað neitt við öðrum skuldbindingum þeirra, komið
sjer saman um eftirfarandi:
Ummæli ríkis-
stjóra um Noreg
Norska útvarpið í London
birti í gær orðrjettan þann
kafla í ávarpi Sveins Björns-
sonar ríkisstjóra, sem fjalláði
um Noreg.
Útvarpið gat einnig um þau
ummæli ríkisstjóra, að Islend-
ingar vilji hafa sem nánust
tengsl við Norðuricnd.
Sumner Welles skýrði frá því í
gær, að mótmælum Þjóðverja útaf
brottvísun þýskra ræðismanna úr
landi myndi ekki verða sint.
Þriggja daga or-
ustu í vestursand-
auðninni lokið
1 Bretar segjast hafa náð tílgangí sínum
2 Þjóðverjar segjast hafa tmníð gíæsi-
legan sígur
ÞRIGGJA DAGA ORUSTU í vestur-sandauðn-
inni í Egyptalandi lauk í fyrradag með því, að
bresku hersveitirnar, sem byrjað höfðu sókn
gegn þýsk-ítölsku hersveitunum, hörfuðu aftur til fram-
varðastöðvanna, þar sem þær höfðu byrjað áhlaup sitt.
í tilkynningu Kairo herstjómarinnar í gær segir að „bresku
hersveitirnar hafi hörfað hægt undan, er þær höfðu tckið nokk-
ur hundruð þýskra fanga og eftir að þær höfðu náð tilgangi
sínum, sem var að kanna hve miklum liðstyrk óvinirnir hefðu
á að skipa, og að vinna herafla þeirra tjón“.
í tilkynningu Þjóðverja og ítala er úrslitum orustunnar
lýst sem stórfeldum sigri þýsku og ítölsku hersveitanna. Því er
haldið fram að Bretar hafi teflt fram miklu liði og að mark-
miðið bafi verið að rjúfa umsátur Þjóðverja og ítala um Tobruk.
' 1) Þóðverjar ’og Tvrkir við-
urkenna fullveldi og landamæri
hvors annars, ■ og munu engar
ráðstafanir, beinar eða óbeinar
gera hvor gegn öðrum.
2) Báðir aðilar hafa ákveðið
að ráðgast hvor við annan um
öll ágreiningsmál og koma sjer
saman um hvernig leyst skuli
fram úr þeim.
3) Samningurinn' gengur í
gildi daginn, sem hann er gerð-
ur, og gildir til 10 ára. Að þeim
tíma loknum skulu teknir upp
samningar um framlenging sátt
málans.
Samtímis því. sem samn-
ingur þessi var undirritað-
ur skiftust Þjóðverjar og
Tyrkir á tveim orðsending-
um.
I annari er lýst yfir vilja
beggja aðila til þess að greiða
fyrir, eins og auðið er, gagn-
kvæmum viðskiftum, og hafa í
því efni hliðsjón af atvirmulífs-
kerfi hvors annars og reynslu
þeirri, sem aflast hefir um við-
skifti þjóðanna í styrjöldinni.
Hin orðsendingin fjallar um
starfsemi útvarps og blaða. Er
látin í ljós ósk um að blöð og
útvarp í báðum löndum starfi í
anda gagnkvæmrar vináttu og
gagnkvæms trausts.
AFSTAÐA BRETA
I London er sjerstök at-
hygli vakin á þeirri setn-
ingu í formála þýsk-tyrk-
neska sáttmálans, að sátt-
málinn haggi ekki við öðr-
um skuldbindingum samn
ingsaðila. Með þessu á-
kvæði hafi Tyrkir getað
varðveitt skuldbíndingar
sínar gagnvart Bretum.
Sú skoðun er látin í ljós op-
inberlega í Londcn, að Tyrkir
hafi jafnan fylgt þeiri stefnu
að standa við skuldbindingar
FRAMH. Á SJÖUNDU SÍÐU.
Frá því er skýrt í Berlín, að
fundist hafi landabrjef á bresk-
um liðsforingjum með áteiknuð-
um örvum, sem stefni á To-
bruk og Derna. Ýmislegt þykir
jafnvel benda til þess (segir í
fregn frá Berlín) að Wavell
hershöfðingi hafi ætlað, ef unt
hefði verið, að halda sókninni
áfram alla leið til Tripoli.
Markmiðið með þessari sókn
er sagt hafa verið hið sama og
markmiðið með sókninni í Sýr-
landi, en það er að skapa
breska flotanum í Miðjarðar-
hafi aukið olnbogarúm.
ORUSTURNAR
Um sjálfa bardagana segir í
A’lkynningu Kairo-herstjórnar-
innar, að Þjóðverjar og ítalir
hafi eftir fyrstu framsókn Breta
gert ítrekaðar gagnárágir, sem
Öllum hafi verið hrundið, en þá
hafi þeir sent eftir liðsauka og
reynt síðan að komast
framhjá og aftur fyrir hersveitir
Breta. Er svo var komið, hafi
bresku hersveitirnar hörfað
hægt undan, en urinið áður
mikið tjón á skriðdreka og bryn
vagnaliði óvinanna.
í tilkynningu flugstjórnarinnar
í Kairo segir, að breskar flugvjel-
ar hafi í fyrrad. skotið niður 20 ó-
vinaflugvjelar, og auk þess ráð-
ist á og tvístrað skriðdrekasveit-
FRAMH. Á SJÖUNDU SÍÐU.
Skyndiárásir bre kra
flugvjela yfir
Ermarsuntf
Síðustu tvo dagana hafa öflug-
ar breskar sprengju- og or-
ustuflugvjelasveitir gert skyndi-
árásir yfir Ermarsund, á stöðvar
Þjóðverja á Frakklandsströnd.
Þýskar orustnflugvjelar hafa
verið sendar upp til varnar, og
telja báðir sjer sigra í loftbar-
dögunum.
f fyrrakvöld segjast Bretar hafa
skotið niður 13 þýskar flugvjelar,
en mist sjálfir 10. Þjóðverjar segj-
ast hafa skotið niður 21 breska
flugvjel, en mist sjálfir 1.
í gærkvöldi segjast Bretar hafa
skotið niður 9 þýskar flugvjelar,
en mist sjálfir 4.
Bretar gerðu í fyrrinótt loft-
árás á Köln og Dússeldorf 7. nótt-
ina í röð og segjast enn hafa vald-
ið þar miklu tjóni.
Þjóðverjar segja, að tjón hafi
aðeins orðið á íbúðarhúsmn, en að
nokkrir ménn hafi farist eða særst.
Samtals segjast Þjóðverjar hafa
skotið niður í fyrrakvöld og fyrri
nótt 37 breskar flugvjelar, en mist
sjálfir 3.
Sýrland
Kairoherstjórnin tilkynti í gær
kvöldi, að bresku hersveit-
umim, sem sækja meðfram strönd-
inni í Sýrlandi, hafi enn orðið
liokkuð ágengt og eru þær nú að-
eins 30 km. frá Beirut.
Hjá Damaskus eru hersveitir
Breta, sem lengst hafa komist, að-
eins 5—6 km. frá borgínni. Hafa
Bretar getað sótt þarna fran
þrátt fyrir harðvítugt viðnám.
Á miðvígstöðvunum, þar sem
Frakkar höfðu gert gagnárásir
með góðum árangri, hafa Bretar
náð aftur á vald sitt borginni Ku-
netra.
í Yiehy er því aftur á móti
haldið fram, að frönsku hersveit
irnar hjá Sidon og Damaskus
haldi velli og að hersveitirnar á
miðvígstöðvunum hafi getað eflt
aðstöðu sína.
Því er lialdið fram, að Frakkar
geti verið ánægðir með horfurnar
í Sýrlandi.
Bretar sökkva
8 óvinaskípum
á Miðíarðarhafí
O reska flotamálaráðuneytið til-
kynti í gær, að 8 óvinaskip-
um hefði verið sökt í Miðjarðar-
hafi.
í Eyjahafi sökti rbeskur kafbát-
ur 3300 smál. olíuskipi. Ennfrem-
ur var sökt í Eyjahafi 3 grískum
fiskiskipum, sem voru á leiðinni
til grískrar eyju með þýska her-
menn og vörubirgðir, og einu segl-
skipi, sem var á leiðinni til ann-
arar eyjar með ítalska liermenn
og vörubirgðir.
Um miðbik Miðjarðarliafsins var.
tveim birgðaskipum sökt, öðru 4
þiis. smálesta og hinu 2.S00 smál.,
og auk þess 500 smál. hjálparher-
skipi.