Morgunblaðið - 02.03.1943, Qupperneq 5

límðjudagur 2. mars 1943.
IHofgttstMafóft
Otgef.: JH.f. Árvakur, Reykjavlk.
Framkv.stj.: Sigffls Jönsson.
Ultstjörat:
Jön KJartansson,
Valtýr Stefánsson (ábyrKÖarss.).
AuglÝsingar: Árni Óla.
Ritstjörn, auglýsingar og afgreiBsla:
Austurstræti 8. — Slmi 1600.
Áakrlftargjald: kr. 6.00 & saánuBl
lnnanlands, kr. 8.00 utanlands
í lausasölu: 40 aura elntaklB.
60 aura meB Lesbök.
Skagerrak og Dunqerque O
Eftir Alexander Seversky
Ló0 og írjálsar leiðir
Isambandi við dýrtíðarmálin
hefir frá upphafi verið
Tætt um tvö meginsjónarmið
varðandi Vnismunandi aðfejðir
til úrlausnar vandamálunum.
.Annars vegar að beita lög-
iþvingun til þess að ná því tak->
anarki, sem að skyldi stefna.
IHinsvegar að komast áleiðis
«eftir „frjálsum leiðum“.
Frjálsa leiðin í dýrtíðarmál-
ronum var reynd síðari hluta
;arsms 1941. Hún brást þá. Eft-
iir það var lögþvingun reynd,
með gerðardómslögunum. Hún
xbrást líka.
★
Nú hefir ríkisstjórnin lagt
■fyrir Alþingi dýrtíðarfrumvarp
sitt, þar sem löggjöfinni er
ætlað að takmarka verðlags-
nppbót á kaupgjald og binda
verðlag.
En annarleg sjónarmið hafa
ikomið fram við umræður máls-
ins.
Jafnframt því, sem ríkis-
stjórnin leggur fram lagafrum
varp sitt varðandi dýrtíðarmál-
in, lýsir fjelagsmálaráðherra
yfir á Alþingi: „Um þetta mál
verður að nást samkomulag
allra, því að það er gagnslaust
og ríkinu hættulegt, að sett
ísjeu lög, sem ekki eru í heiðri
*öfð“.
★
Þegar Tíminn birtir forustu-
grein um dýrtíðarfrumvarp rík-
isstjórnarinnar, segir m. a.:
.„Þótt ríkisstjórnin hafi sett
rfram tillögur um lögþvingun í
kaupgjalds- og verðlagsmálun--
;um, virðist augljóst, að hún
kýs heldur samkomulagsleið-'
ina en lögþvingun“.
Það er ;að sjálfsögðu hættu-
legt ríkinu, þegar svo reynist
í framkvæmd, að lög eru ekki
diöfð í heiðri.
;En hitt er vafalaust miklu
Thættulegra ríkinu, ef með
rjettu er ástæða til að óttast
fyrirfram, að sett verði lög í
.stórmálum, sem ekki verði höfð
:í heiðri. Þá væri fram komin
alvarleg veiklun í þjóðfjelag-
inu. Stoðirnar undir ríkisskipui
laginu væru þá að fúna. Sök-
in gæti legið hjá löggjafanum
sjálfum, eða að hennar væri
að leita í því, að til væru þau
öfl í þjóðfjelaginu — ríki í
ríkinu — sem væru þess um-t
komin að kollvarpa lögum rík-
isins.
★
Ríkið grundvallast á traustri
löggjöf og löghlíðni borgar-
anna. Annars getur hvenær
sem er skapast upplausn 1
þjóðfjelaginu.
Ef löggjöf er sett til úr-
lausnar málunum, verður að
vera hægt að treysta því fyra
irfram, að hún verði í heiðri
Ihöfð.
K ó að flugvjelin væri fyrst
notuð sem vopn í ófriði í
Balkanstyrjöldinni 1912—1913,
þá fór ekkert að bera á henni í
þessu tilliti, fyrr en í heims-
styrjöldinni fyrri. Og því miður
hafa ýmsir haft tilhneigingu til
þess, að gera of lítið úr afrek-
um þeirra í því stríði. Sannleik-
urinn er sá, að þýðing lofthern-
aðarins í framtíðinni var sýnd
í smárri mynd í því stríði, þrátt
fyrir tæknilega galla, sem voru
vegna þess, hve flugvopnið var
þá nýtt. Því miður sáu ekki hin-
ir hæstu hermálafræðingar þessa
möguleika, eða þá að þeir
gleymdu þeim og grófu. Aðeins
fáeinir djarfir menn í öll-
um löndum, menn með frjórra
ímyndunarafli, voru færir um að
gera sjer í hugarlund hvað loft-
herinn gæti gert með framþróun.
I Bandaríkjunum stendur Mich-
tell fremstur þeirra, sem reynd-
ust framsýnir á möguleika loft-
flota í styrjöld.
Möguleikar lofthersins sem ó-
háðs vopns urðu nokkru greini-
legri fyrir sjónum þeirra, sem á-
huga höfðu þar á, eftir að stríðið
í Kína og á Spáni byrjaði. —
Fyrir draumóramennina var
þetta sannfæj'andi um það að
loftflotar yrðu í framtíðinni ein-
færir um að vinna styrjaldir.
En það var ekki fyrr en yfir-
standandi stríð braust út í sept-
ember 1939, að hinir miklu mögu
leikar hins nýja vopns komu al-
mennilega í dagsljósið.
Nú hefir jafnvel sá, sem minst
fylgdist með, komið auga á hina
miklu hlutdeild, sem loftflotinn
þýski hefir átt í því að greiða
vjelahersveitunum veginn til
hins undarlega skjóta og algjöra
sigurs yfir Póllandi, Noregi, Nið-
urlör.dum, Frakklandi, Jugosla-
víu, Grikklandi og Krít. Auð-
veldleiki sá, sem var á því að
yfirstíga virkjabelti eins og
Maginotlínuna, já Þjóðverjar
ljetu bara sem 'þeir sæju hana
ekki, hefir nokkuð aukið skiln-
ing manna á möguleikum flug-
hersins. Maginotlínan, sem var
snildarverk frá tæknilegu sjón-
armiði sjeð, var algjörlega óyfii-
stíganleg hindrun fyrir her, sem'
eins var búinn og 1 fyrri heims-J
styrjöld. Fall hennar má því
segja, að hafi verið aldaskifti í
lallri hemaðarsöguni.
| Heimurinn minnist sjálfsagt
líka hinna miklu. vona, sem voru
tengdar við varnir þær, sem fæl-
ust í skurðunum 1 Hollandi og
Belgíu. En sólarhring eftir að
hin nýja þýska hernaðarvjel fór
af stað yfir Holland og Belgíu,
1 —< eftir leiðum, sem ruddar voru
af lofthemum, — voru þessir
votu varnargarðar algjörlega
gleymdir. Fall þeirra undirstrik-
aði það í-em síðar átti að koma„
hrun Maginot’ínunnar. Alt þetta
jvarð rothögg á traustið á víg-
girðingum, sem fyrr á tímum
höflu ■ reynst innrásarherjum
örlugur þröskuldur í vegi.
Hið nýja stríð sýndi 4 risa~
fenginn og hryllilegan hátt, að
girðing, sem, getur haldið óðu
Greinar þær, sem hjer birtast, eru teknar úr bók,
sem komin er út fyrir nokkru í Bandarfkjunum, og heit-
ir hún „Victory through Air Power“. Höfundur hennar er
Alexander Seversky, einn fremsti flugmálasjerfræðingur
Bandaríkjanna, flugvjelasmiður og fugmaður. Bókin er,
eins og sjá má af greinum þessum, voldug hvatning til
þjóðanna, að byggja allan sinn hernaðarmátt á flughern-
um. í greinum þessum gerir Seversky því skil, hvernig
stóð á því, að Bretar fóru slíkar ófarir í Noregi, og enn-
fremur fyrir hinu, hvernig þeim sókst að bjarga svo miklu
af liði sínu frá Dunqerque, sem raun varð á.
tígridýri í skefjum, er ekki fær
um að tefja reiðan örn, hversu
há og ramger, sem hún kann að
vera. Aðeins ramgert þak getur
gert það Pólland hafði ekkert
þak. Og orustuflugvjelaþök Belg-
íu, Hollands, Frakklands og
Grikkands voru alt of veikbygð
og gisin til þess að halda þýska
erninum.
II.
Hin sögulega 17 daga barátta
um Pólland, sem byrjaði 1. sept.
1939 var fyrsta sýningin á leift-
urstríði Þjóðverja, sem yfirher-
stjórnin þýska rak bæði þar og í
síðari herferðum. Aðalatriði þess
eru nú kunn hverjum blaðales-
enda. Skotgrafahernaðurinn er
nú hlutur, sem ekki er lengur til,
og þar með er úti um „víglínu“
fyrri stríða. 1 stað þess kemur
svo hinn hraði, vjelbúni hernað-.
ur, byrgður á hreyfanleika og á
því að brjótast í gegn.
Þessar nýju aðferðir sáu Frakk
ar, Belgir, Hollendingar og Bret-
ar gerast með ógurlegum árangri
í Póllandi. Og það, að þeir ljetu
þetta ekki vera sjer að varnaði,
sýnir aðeins það, hve þrælbund-
inn hugur mannsins er af vanans
hlekkjum.
Eftir fyrsta áfallið, sem menn
urðu fyrir, er Þjóðyerjar her-
námu Noreg og Danmörku, hinn
eftirminnilega dag 9. apríl 1940,
logaði alt uppi í bj artsýnisbáli
1 löndum lýðræðissinna. Margir
voru þeir, sem hrópuðu hátt um
það, að „þarna hefði Hitler
hlaupið á sig“, og meðal þeirra
var meira að segja talsvert af
þektum herfræðingum. Land-
ganga bresks herliðs á ströndum
Noregs virtist bera sæði sigur-
ins með sjer. Bjartsýnin bygðist
á hinum óumdeildu yfirráðum
Breta á höfunum og hinum fomu
skoðunum á alveldi hinna miklu
flota.
Það leit út eins og þýska yfir-
herstjómin hefði boðið óföram
heim, með því að leggja til hem-
aðar í landi sem eingöngu mikill
foti virtist duga til sigurs. Hjer
var Skandinaviski skaginn, að-
gengilegur fyrir herskip báðu
megin. Hjer var um innrás að
ræða, sem varð að viða alt að
sjer yfir því nær 100 km. breitt
haf, færa til hersins eldsneyti,
matvæli, vjelahergögn og liðs-
auka. Herfræðingar af gamla
skólanum litu yfir ástandið og"
voru ekki seinir á sjer að her-
skarar Hitlers: hefðu þarna geng-
ið í gildru. Nú gat breski flot-
inn stöðvað allar samgöngur til
Noregs, og Hitler hefði elcki ann-
,.að upp úr flaninu, en að fóma
sínum fáu herskipum í vonlausri
tilraun til þess að halda uppi
samgöngum við hinar dæmdu
sveitir sínar í Noregi.
Winston Churchill, sem þá var
formælandi breska flotans tó,K
saman allar draumsjónirnar, er
hann sagði : „Að mínu áliti er
innrás Hitlers í Skandinavíu eins
mikil herstjórnarleg villa, eins og
Napoleon gerði, er hann rjeðist
inn á Spán. Hitler verður nú að
berjast alt sumarið, gegn óvin-
um, sem hafa yfir gífurlegum
flotastyrk á að skipa, og sem
geta komið öllu sem þeir vilja til
vígstöðvanna með miklu meiri
hraða en hann“.
Og reyndar. —; Iljer fóru á
eftir nokkrir „sigrar“ sem hlutu
að auka trú manna á slíkum
spádómum. I fyrstu skærunum
komst breski flotinn langt inn í
Skagerrak og Kattegat, þar sem
hann gerði usla mikinn í flota
Þjóðverja. Og breska flotaveldið
rjetti hendur sínar yfir Norður-
sjóinn, til þess að setja meira af
herliði á land á ströndum Noregs,
frá Narvik til Stafangurs. — 1
augnablikinu virtist Hitler í
gildru. Og eftir öllum fornum
hernaðarútreikningum hefði
hann átt að festast í gildrunni.
En því miður var aðili kom-
inn til skjalanna, sem ógilti hina
gömlu og góðu hernaðarreglur.
Og það var flugherinn. Breski
flotinn varð að hörfa í skyndi úr
Kattegat og því næst úr Skager-
rak, til þess að komast hjá illri
meðferð úr loftinu af hálfu
þýíka flugflotans. Það kom í
ljós, að Hitler rjeði í lofti yfir
þessum höfum. Og þýski loftflot
inn breytti báðum höfunum bratt
í þýskar flutningaleiðir, sem
menn og hergögn gátu farið eftir
því nær óhindrað, bæði á sjó og
í lofti.
Bretamir gátu ef til vill hald-
ið áfram að gera Þjóðverjum
gamanið grátt með herskipum
sínum á næturþeli í skjóli myrk-
urs. Sprengjuflugvjelar breska
lofthersins gátu líka gert þang-
að næturferðir. En breskar or-
ustuflugvjelar, hinar ágætu Spit-
fire- og Hurricanevjelar gátu
ekki verið með. Orustusvæðið var
lengra í burtu en svo. Og án
verndar, orustuflugvjeanna voru
sprengj uf lugvj elarnar gagns-
lausar að degi til.
III.
Þannig var það, að stærsti,
reyndasti og hugrakkasti floti
heimsins, jafnvel þótt hann nyti
aðstoðar þeirra flugvjela, sem
hann rjeði yfir, reyndist ekki fær
um að stemma stigu fyrir sam-
göngum óvina á þröngum höfum,
og það óvina, sem voru svo að
segja herskipalausir. Hjer var
eitthvað glænýtt á ferðinni í
sögu sjóhernaðarins, eitthvað,
sem bágt hafði reynst fyrir
flesta að sjá fyrir.
Hinir bresku ,,sigrar“ í Nas-
vík, Stafangri og öðrum stöð-
um, reyndust líka ryk og hjóm.
Þeir entust ekki nema þar til
Þjóðverjar gátu komið flughei4
sínum við á þeim stöðum, sem
Bretar höfðu á sínu valdi. — 1
fyrndinni hefðu þessir staðir,
þar sem þeir Voru allir nærri sjó,
verið vel varðir af flotanum. Eki
nú setti flugher Þjóðverja flota
Breta út úr spilinu. 1 byxjun
maí urðu Bretar að yfirgefa Av~
dalsnes og Namsos, og ljet þann
ig Suður-Noreg í hendur Þjóð-
verjum. Síðast í maí var Narvík,
yfirgefin, síðasti staður Noregs.
þar sem Bretar höfðu fótfestu.
Það hafði tekið æði mikinn tíma
fyrir Þjóðverja, að koma sjei
upp flugvöllum, þannig að her-
skip og hermenn gætu ekki leng-
ur haldist við í Narvík.
í stuttu máli sagt. Bretar
hrökluðust á brott í miðjum „sig
urvinningum" sínum. Þeir fóru
svo skyndilega, að þeim sem ó-
innvígðir voru hlaut að finnast
þetta óskiljanlegur flýtir, og
leiddi þetta til margra óþægi-
egra spurninga í Neðri málstoí-
unni.Jafnvel áður en flóttinn frá
Narvik batt enda á alt fyrirtæk
ið, sagði Sir Samuel Hoare, sem-
þá var flugmálaráðherra, að yf
irburðir Þjóðverja í lofti yfi:
Noregi væru mergurinn málsins.
Og þar sem hann, eins og flestir
meðstarfsmenn hans, hafði em>
ekki getað skilið alla þýðingu
flughemaðarins, þá hafði hann
ekki sjeð það fyrir, sem hann
nú reyndi að útskýra.
„Þýski flugherinn er ekki ó-
sigrandi“, sagði hann. „Flugher,
þýskur eða hver annar sem er,
er aðeins ósigrandi, þegar ekki
er nægur flugher til að tefla
gegn honum“. Þessi grundvallar-
staðreynd markar hin fyrstu
skringilegu spor Englands til
skilnings á því, að yfirráð í lofti
eru fyrsta skilyrðið í hernaði m>
tímans.
1 „í þessu tilfelli“, hjelt Samuel
Hoare áfram, „höfðum vjer eng-
ar orustuflugvjelar, til þess a&
ráðast á þýsku sprengjuflugvjeÞ
amar. Þessar viðureignir sýna,
að sterkum flugher verður aó
mæta með enn öflugri flugher"
Bretar voru þannig farnir að
sjá, að máske væri ekki alt kom-
ið undir flotastyrk.
Bretar urðu að hörfa af einum
staðnum eftir annan á Noregs-
ströndum, til þess að forðast hina
fljúgandi eyðileggingu. Hjer,
einsi og á Skagerraksvæðinu voru
breskar sprengjuflugvjelar gagns
lausar, án verndar orustuflug-
vjela gátu þær ekkert aðhafst
í björtu. Örvæntingartilraun
gerð af heilum hóp sprengjuflug
FRAMH. Á SJÖTTU SÍÐTL