Morgunblaðið - 10.03.1946, Blaðsíða 2

2
MOEGUNBíiAÐIÐ
Sunnudagur 10. marz 1946
65 ára:
Gísli J. Johnsen, stórkaupmaður
REYKJAVIKURBUAR hafa
um mörg undanfarin ár veitt
sjerstaka eftirtekt manni nokkr
um, sem með reglubundnum
hætti leggur leið sína um götur
bæjarins að og frá starfi sínu.
Hann er rösklega meðalmaðu,”
á hæð og mjög þrekinn, karl-
mannlegur,ókvikull og yfirlæt-
islaus í framgöngu, snyrtilega
klæddur. Fasið alt vottar um
sterkan vilja ©g fasta ákvörð-
un. Hann hefir ávalt ærið starf
framundan og ráðinn um það,
að leysa það af hendi, svo sem
best má verða. Þessi maður er
Gísli J. Johnsen stórkaupmað-
ur, fyrrum breskum konsúll í
Vestmannaeyjum og sjálfkjör-
inn forystumaður eyjaskeggja
í nálega öllum nytjamálum og
framfaramálum Vestmanna-
eyja um tugi ára. Hann er 65
ára í dag.
Grsli er fæddur í Vestmanna
eyjum 10. mars 1881, sonur Jó-
hanns Jörgens Johnsen veitinga
manns 'og konu hans Sigríðar
Árnadóttur frá Hofi í Öræf-
um. Hann misti föður sinn 12
ára gamall og varð því snemma
að treysta á eigin forsjá. Hann
hóf og ungur sjálfstæðan at-
vinnurekstur og gerðist versl-
unarrekandi 19 ára að aldri
með sjerstakri undanþágu fyr-
ir æsku sakir. Gísli tjáir'mjer,
að sjer hafi snemma runnið til
rifja ófremdarástandið í versl-
unarmálum og atvinnulífi öllu
í Eyjum. Eyjaskeggjar höfðu
þá öldum saman hangið á hor-
rim sárrar fátæktar, þraut-
píndir af selstöðuverslun Dana,
framtakslausir um úrbætur í
atvinnuháttum og viðskiftum.
Hann tók sjer því snemma fyr-
ir hendur að hrynda ríkjandi
verslunaránauð í Eyjum og
efla samborgara sína til fram-
taks um betri hagnýtingu afla-
fanga. Er skemst frá því að
segja, að hann gerðist forvíg-
ismaður eyjarskeggja um hvers
konár framtak og úrbætur, er
horfðu til atvinnubóta, fjelags-
samtaka og aukinnar menning
ar. Fyrir forgöngu hans og
dyggilega þátttöku blómgaðist
hagur Eyjabúa mjög á þeim ár-
um, er hann starfaði þar. Fólk
tók að streyma til Eyjanna. Um
aldamótin var tala íbúanna um
500 og voru fasteignir þeirra
rnetnar 90 þús. kr. Þrjátíu ár-
um síðar er íbúatalan orðin
3400 og fasteignir þeirra eru
þá metnar 8l/2 milj. kr. fyrir
utan bátaflotann, sem er þá
lágt metinn á 2—3 milj. Fólks-
fjöldinn hafði með öðrum orð-
urn næstum sjöfaldast á þessum
árum, en eignirnar meira en
hundraðfaldast.
I stuttri grein getur athafna
saga Gísla J. Johnsen ekki orð
ið rakin" öðruvísi en sem þurr
annáll eða upptalning. Hjer
skal þó. til þess að finna stað
framanskráðum dómi um hann,
fátt eitt rakið.
Eins og áður er greint hóf
hann verslunarrekstur 19 ára
gamall. Um sömu mundir eign
aðist hann fyrstu fleytuna,
sexæring, til fiskiróðra.
Árið 1904 keypti hann frá
Khöfn fyrstu bátavjel, er flutt
ist til Suðurlandsins og samdi
við Bjarna skipasmið Þorkels-
son um smíði á fyrsta mótor-
bátnum. Þótti þetta ærið stór-
brotin nýlunda, sem jók mönn
um hugdirfð og framtak og tók
bátaflotinn skjótt að vaxa.
Árið 1907 sigldi Gísli til
Khafnar, til þess að kynna sjer
viðgerðarverkstæði fyrir báta-
vjelar. Setti þar mann til náms
og stofnaði síðan slíkt verk-
stæði í Eyjum.
Eins og Ijóst má vera kom
bátafloti að litlu liði, ef beitu
skorti. I Eyjum kom naumast
til greina beitufrysting með
þeim aðferðum, sem þá tíðkuð-
ust alment, sökum skorts á ís.
Fyrir því sigldi Gísli árið 1908
til Danmerkur og Englands, á-
samt Högna Sigurðssyni, til
þess að kynna sjer vjelfrysti-
hús. Reisti hann síðan í Eyj-
um fyrsta vjelfrystihúsið á ís-
landi og veitti Högni því for-
stöðu.
Áður, eða þegar um aldamót-
in, hafði Gísli komið upp lýs-
isbræðslu. Áður höfðu sjómer.n
‘orðið að sætta sig við 6 aura
verð fyrir hvern lýsispott
hjá selstöðukaupmönnunum
dönsku. Nú gátu þeir notið
fylsta verðs fyrir framleiðslu
meðalalýsis.
Árið 1913 stofnsetti Gísli
fiskimjölsverksmiðju í Eyjum
til hagnýtingar þeirra verð-
mæta, er áður hafði verið fleygt
til óþrifnaðar og stórtjóns.
Árið 1920 gekst Gísli fyrir
því, að reistir voru olíugeymar
í Eyjum, til þess að unt væri að
koma við hagkvæmari innkaup
um olíunnar og sparsamlegri
hagnýtingu hennar.
Auknar framkvæmdir Vest-
mannaeyinga í útgerð og afla-
nýtingu tók á sig merkilegt
samtakasnið. Sjómennirnir
áttu báta sína og hlutdeild í
sameiginlegum umbótum til
framfára. Standa þeir öðrum
landsmönnum framar um fje-
lagsþroska í atvinnumálum.
Þegar síminn kom til ís-
lands, þótti eyjaskeggjum súrt
í broti að fá eigi notið þess
mikla hagræðis. Fóru þeir þess
á leit við Alþingi árið 1908, að
sími yrði lagður til Eyja, en
margir þingmenn töldu það
fjarstæðu, því vart myndi heyr
ast mannsins mál í slíkum sjma
fyrir brimhljóðinu við Vest-
mannaeyjar og Landeyjasand.
Við þetta sat í fimm ár, frá því
er síminn kom til landsins.
Átti Gísli forgöngu um það ár-
ið 1911 að Vestmannaeýingar
fengu leyfi þingsins til þess að
leggja síma til Eyja á eigin
kostnað.
Þá ljet og Gísli sjúkrahús-
málin til sín táka. Hann að-
stoðaði Halldór Gunnlaugsson
lækni við alla uppskurði um
10 ára skeið. Hann gerðist for-
göngumaður þess, að sjúkrahús
var reist í Eyjum og bót ráðin
á óviðunandi ástandi um
sjúkraflutninga milli lands og
Eyja.
* Gísli reisti sjer myndarlegt
íbúðarhús í Eyjum. Meðal ný-
brigða við það hús var vatns-
salerni hið fyrsta, sem flutt var
til landsins.
Enn má telja það, að Gísli
beitti sjer fyrir því, að reistir
voru barnaskólar í Eyjum,
hinn fyrri árið 1904 og síðari
árið 1915.
Loks skal þess getið um fram
takssemi Gísla í Eyjum, að
hann var einn af frumstofn-
endum sparisjóðsins þar og
efldi hann með ráðum og dáð.
Gísli var breskur ræðismað-
ur í Eyjum, forstöðumaður
franska spítalans þar í nokkur
ár, póstafgreiðslumaður í 20 ár.
Var sýslunefndarmaður og síð-
ar bæjarfulltrúi uns hann flutt
ist brott úr Eyjum.
Auk forgöngu sinnar og
þátttöku í framfaramálum
Vestmannaeyja hefir hann lát-
ið fjölmörg önnur framfara-
samtök til sín taka. Þannig var
hann frumkvöðull að stofnun
h.f. Shell á íslandi og h.f. Olíu-
salan. Hann gerðist meðstofn-
andi Fiskiveiðafjelagsins ís-
land og Fiskiveiðafjel. Hrönn,
Sjóvátryggingarfjel. íslands,
h.f. Isaga, Eimskipafjel. Suður-
lands, h.f. Herðubreið og hef-
ir átt sæti í stjórn Slippfjelags-
ins og Hamars.
Hjer skal látið staðar numið
um þessar þurru upptalningar.
Er með þeim að vísu fátt eitt
sagt áf því, sem merkast er
og fróðlegt til frásagnar í lífi
og starfi eins hins djarfasta og
framsýnasta athafnamanns,
sem uppi hefir verið á landi
hjer á 20. öldinni. — Baráttan
við tregðuna, deyfðina, hleypi-
dómana og flokkadráttinn er
hjer ekki færð í letur. Enda er
Gísli síður minnugur á örðug-
leikana en sigrana og ber hinn
mesta vinarhug til fjelaga
sinna og samherja í Eyjum.
Gísli aflaði sjer ungur ment-
unar svo sem kostur var á við
hans aðstæður og varð vel kunn
"ándi í nauðsynlegum tungu-
málum. Hann hefir mikla
reynslu að baki og víðtæka
þekkingu um alt það, er lýtur
að viðskiftum. Jeg hefi undr-
ast það, að ríkisstjórnir þær,
sem á undanförnum árum hafa
staðið í margháttuðum samn-
ingum um utanríkisviðskifti,
hafa ekki leitað til slíks manns
um sendifarir fyrir landsins
hönd og virðast fremur hafa
treyst jafnvel þekkingarlitlum
og reynslulausum unglingum,
sem hafa unnið sjer það eitt
til ágætis að ryðjast framarlega
í pólitiska flokka. Ber slíkt vott
um mikla óhagsýni í stjórnar-
störfum. Hinsvegar útvegaði
hann Reykjavíkurhöfn stórlán,
Framh. á 4. síðu.
Utvarpið
ÚTVARPIÐ í DAG:
10.30 Útvarpsþáttur (Helgi
Hjörvar).
11.00 Morguntónleikar (plöt-
ur): Sónötur: a) Cellosónata
í C-dúr, eftir Beethoven. b)
Fiðlusónata í A-dúr eftir
Schuburt. c) Fiðlusónata í
G-dúr eftir Brahms.
13.15 Hannesar Árnasonar fyr-
irlestrar dr. Matthíasar Jón-
assonar um uppeldisstarf
foreldra, VI.: Þráabelgur.
14.00 Messa í Dómkirkjunni
(séra Jón Auðuns).
15.15—-16.30 Miðdegistónleik-
ar (plötur): a) Lotte Leh-
mann syngur. b) Impromtus
Op. 142 eftir Schubert. c)
Lagaflokkur eftir Dohnanyi.
18.00 Barnatími (Pjetur Pjet-
ursson o. fl.).
19.25 Brúðkaupskantatan eftir
eftir Bach (plötur).
20.20 Samleikur á klarinett «g
píanó (Vilhjálmur Guðjóns-
son og Fritz Weisshappel):
Sónata eftir Brahms.
20.35 Erindi: Minningar frá
Kínasljettum (Ólafur Ólafs-
son kristniboði).
21.00 Norðurlandasöngvarar
(plötur). _ ^
21.15 Upplestur: Úr ljóðum
Tómasar Guðmundssonar
Andrés Björnsson).
21.30 Mandólínhljómsveit
Reykjavíkur leikur (Stjórn-
andi: Haraldur K. Guð-
mundsson).
23.00 Dagskrárlok.
ÚTVARPIÐ Á MORGUN:
18.30 íslenskukensla, 1. fl.
19.00 Þýzkukennsla 2. flokkur.
19.25 Þingfréttir.
20.00 Frjettir.
20.30 Lestur fornrita: Þættir
úr Sturlungu (Helgi Hjörv-
ar).
21.00 Um daginn og veginn
(Gunnar Benediktsson rit-
höf.).
21.20 Útvarpshljómsveitin:
Rússáesk þjóðlög. Einsöngur
(Ólafur Magnússon frá Mos-
felli).
21.50 Lög leikin á bíó-orgel
(plötur).
Vfðgerð á Esju og
Ægi miðar vel
VIÐGERÐ ms. Esju er nú
nokkuð á veg komin. Er búist
við að henni verði að fullu lokið
eftir um það bil mánaðartíma.
Skipið er til viðgerðar í Ála-
borg.
Skrifst^fustjóri' Skipaútgerð-
arinnar skýrði blaðinú frá þessu
í gær. Hann gat þess einnig.
að farþegarúm skipsins, sem
rúmar 150 manns, væri þegar
fullskipað, þegar skipið færi
heim. Farþegana tekur skipið
í Álaborg og Kaupmannahöfn.
Enn er nokkru af lestarrúmi
þess óráðstafað-fyrir vörur.
Um viðgerð varðskipsins Æg-
ir, sem fram fer í skipasmíða-
stöðvum Burmeister & Wain, er
það að segja, að viðgerð Ægis
mun verða lokið um miðjan
þennan mánuð.
Afli góður í ú.
viku
AFLI í öllum helstu verstöðv-
um víðssyegar á landinu, hefir
verið mjög góður þessa viku.
Fiskurinn hefir ýmist verið
hraðfrystur, saltaður eða flutt-
ur út.
Ms. Sleipnir, sem annast fisk
flutninga frá Hornafirði á Eng-
landsmarkað, hefir síðastliðna
9 daga selt tvisvar í Aberdeen.
í fyrra skiftið seldi skipið þ. 27.
febrúar og í síðara skiftið var
selt 9. mars s.l. Þetta mun vera
met, hjer á landi.
ENGIR SOKKÆIí.
NEW YORK: — Það var ekki
langt frá því að liði yfir búðar-
stúlkuna Mary Flaherty, er hún
hafði neitað frú einni, sem
spurði um silkisokka, er frúin
dró upp silkisokka og gaf Mary
með þeim forsendum, að hún
neitaði sjer altaf svo kurteis-
Akurnesingar!
• Listi Sjálfstæðisflokksins á Akranesi við bæjar-
stjórnarkosningarnar er C-listi.
• Tryggið bænum ykkar örugga og farsæla stjórn með
því að kjósa C-listann.
• Forðist öngþveiti og glundroða með því að fylkja
ykkur um C-listann.
• Sjálfstæðisflokkurinn er eini flokkuiinn, sem hefir
möguleika til meirihluta aðstöðu í bæjarstjórn. —
Kjósið þess vegna C-listann.
• Undir merki sjálfstæðisstefnunnar hefir Akranes
vaxið og bæjarfjelagið þróast. Kjósið C-listann.
C-listinn á Akranesi
Sjálfsfæðisflokkurinn