Morgunblaðið - 09.06.1950, Qupperneq 5

FöstíiíJá^iríri '9. !júm 19'5Ö!
morc uNHLkb'i'ð
Jr
Hversvegna
tjöldin ekki
voru
• * I \
leik

Effir Sfefán Jónsson feiknara,
ÞJOÐLEIKHÚSIÐ hefur nú
starfað um mánaðarskeið og
verið hlaðið á það svo miklu
lofi í blöðum og útvarpi, bæði
hvað snertir tæknilegt ágæti og
frammistöðu leikara, leiktjalda
málara og annara. að ekki ætti
að saka þó hjer heyrðust npkk-
ur orð úr annari átt frá einum
éhorfanda. •— Leikdómar hafa
verið skrifaðir margir og lof-
samlegir flestir og verður hjer
ckki rætt um frammistöðu leik-
enda. En það eru leiktjöldin.
í flestum leikdómum hefur
þeirra að vísu verið getið með
nokkrum orðum, svo sem frá-
bær, fögur og smekkleg, rrijög því, að nálgast nokkuð óraun-
fögur, fögur og eðlileg o. s. frv.
in eða umhverfi leikaranna — jmargbrötin og ruglingsleg, gefi
Þarna er einmitt vandinn að j ekki sjerkenni .kaxakter, ísl.
skapa æfintvraheim í litum, en landslags nægilega vel, langt
ekki þrautleiðinlega náttúru-jfrá þvi að vera nægilega sterk
stælingu. — Þegar um álfa og jog listræii lausn, sem sje sam-
huldufólk er að ræða. þá skilur
maður eitthvað c'raumverulegt,
sjerstaklega hvað snertir út-
göngu þeirra og inngöngu í
bergið, þannig að maður veit
ekki vel hvenær bergið er að
eins berg og hvenær þar stend-
íir huldufólk. Álfaborgin var
eins fjarri sanni og hægt var
Slíkt orðaval er nú tæpast ná-
kvæm gagnrvni, nema um svo
ágæta og óaðfinnanlega hluti
sje að ræða, að tæpast verði á
betra kosið. Flestum, sem nokk-
urt skyn bera á slíka hluti, hlýt-
ur þó að vera ljóst, að svo var
ekki a. m. í fyrstu 2 leik-
ritunum. Og það er íæplega til-
raun til að bæta smekk almenn
ins og auka listrænan skilning,
boðin leikritinu. Fossinn og
kofi Evvinder hafa t d að öll-
um líkindum orðið þúsundum
leikhúsgesta til angurs, í stað
þess að a. m. k. fossinn á að
vera eitt meginatriðið í þeirri
óbyggðasenu. Hefði hann verið
vel gerður, mátti framkalla þar
ágæt áhrif með hjalp hinna
góðu ljósa. Kofinn e.r likastur
verulegt. Hún er látin opnast því, að strákar hefðu smíðað
með því, að dregnir eru upp íað húsabaki úr kassafjölum og
bergdrangar með dunum og 'málað að uta;i en eRki útilegu-
undirgangi og inn sjer í eld-
rautt gap. Manni hefði frekar
getað dottið í hug að svona gæti
helvíti opnast. Ytri lögun henn-
ar og litir voru mjög óheppi-
maður byggt af vanefnum úr
torfi og grjóti og gert sem minst
áberandi, þannig, að sem ólík-
legasta væri að hann sæist og
fvnaist við væntanlegar leitir
að halda því að mönnum, að svo j arbörð með leirblöndnum snjó.
legir, til að vera baksvið fyrir byggðamanna. Hið áhrifamikla
hina ljósklæddu áífa Það var jsíðasta atriði, kefinn að innan,
eins og þeir dönsuðu þarna inn-lgæti einnig verið miklu betri,
an um brúnlei+ og mósvört mold kofinn minni og ekki opinn upp
Þetta leiksvið vantaði mikið i
uppbyggingu (komposition) og
listrænni útfærslu.
Þegar maður þarf að horfa
á sama leiksviðið í 1—2 klst.,
(mjer fannst það a. m. k. svo
langur tími) þar sem svo lítil til
þrif eru í sjálfum leiknum, að
þau haldi áhuganum vakandi,
þá þurfa leiktjöldin að vera
svo ve hugsuð og gerð og svo
fallegir litir og samræmdir, að
ekki verði kvöl á að horfa. —
Þarna var sem leika>'ar og leik-
svið „ynnu ekki saman“, yrðu
í ofvæni hvernig takast muni j ekki listræn heild Haraar Alfa-
um framhaldið. Þessa góðu j konunnar Álfheiðar var það
byrjún verður þó aðadega að j eina í leiktjöldunum sem nálg
hafi verið í heild. Fremur til
að slá ryki í augu þeirra, sem
ekki þegar hafa möguleika til
að mynda sjer sjálfstæða skoð-
un á slíku.
Sumt er þó vel gert, en það er
of margt, sem er ekki nógu gott.
Tökum fyrst vígsluleikritið,
Nýársnóttina — Byrjunin er
ágæt, álfarnir í hriðinni. Þar
er einmitt náð nokkru af hinu
óraunverulega urhhverfi í sam-
bandi við álfa og huldufólk, sem
algerlega vantar í síðasta og
lengsta þættinum. Maður bíður
urnar þar eru einfaldar að gerð, sama levti, oe hafi Matthías þá
að mestu táknmyndir til að farffað folaldinu undan sinni
gefa til kynna hvar og í hvernig hryssu, en vanið Blesu folald, þ.
umhverfi hvert atriði gerist og e. Nasa', undir hana í staðinn,
áhorfandinn svo látinn um það, siálfsaet þá til þess að geta síð-
að skapa sjer fyllri hugraynd ar KÍr|u hrossakyni alger-
af umhverfinu. Slíkt getur átt leRa ásætl Nasa'
fullan rjett á sjer, Sierstaklega 4> Tveir bændur 5 Gnúoverja-
, „ „ , •«.. , hrpnni. Bunolfur Þorbergsson i
þar sem um morg atnði (sen- T ,,
, , , ,, „ ' „ Skaldabuðum og Eirikur Loftsson
ur) og fremur stutt, er að ræða, j steinsholti. eiga að vita hið
þakka ljósunum, þar sem á- : ast það að vera al reg got-t, og hraði mikill og tóluvert skeður <-anr,a um móðerni Nasa. b. e. að
hrifin, hríðin, munu aðallega aðeins þar sköpuðust nokkur J í hverju atriði. Þar er þó ekki hann hafi verið sonur Blesu.
framkölluð með þeim. Bað- 1 óraunhæf áhrif, í ætt við álfa,' síður mikilvægt að vel sie gert, Hm bessar staðhæfingar vil jeg
stofan í næsta þætti er einnig þar sem samtímis sást berg og og rjett sjerkenni sjeu upp segia betta:
úr, heldur með rjátri eða þá
tjaldað niður að honum og
veggir e. t. v. tjaldaðir gæru-
skinnum. Eins og hann er, gef-
ur hann frekar hugmynd um
herbergi, en kofa útilegu-
manns.
legast væri að hann sæist og
Islandsklukkan. Flestar sen-
EYÍHR, nokkrum .árum.'kþjn út
"bólcih ijiEfb&nir- góðhest§ir“. Höf.
var Ásgeir Jónsson frá Gottorep.
Br hann þar ráðunautana Theo-
dór Arnbjarnarson og Pál Zóp-
hóniasson fyrir því, að hinn
þekkti stóðhestur, Nasi frá Skarði
hafi verið skagfirskur í móður-
ætt, kominn af rauðblesóttri
hryssu, er fluttist með mjer til
Suðurlands, en langamma henn-
ar var Narfastaða-Kúfa. Matt-
hías Jónsson frá Skarði leiðrjetti
síðar þetta mishermi með grein
í ,,Tímanum“, enda var honum
kunnugast um, þar sem Nasi
fæddist og ólst upp í hans eigu.
Þar með hefði sá misskilningur
átt að vera úr söguoni. En ekki
var því að heilsa. Nú reis upp
hópur manna. sem einhverra
hluta vegna virtist hafa mikinn
áhuga fyrir að sanna, ekki að-
eins, að Nasi hefði verið kominn
af Blesu minni, heldur beinlínis
sonur hennar. Af þe'ssum áhuca-
mönnum er fvrst að nefna Ásgeir
Jónsson frá Gottorp og ráðunaut
ana H. J. Hólmiárn og Pál Zóp-
hóníasson, ennfremur Einar Sæ-
mundsen skóefræðinff off fleiri.
Ekki báru þessir allir fvrir sig
sömu rökin, en hin helstu, sem
fram komu, voru þessi:
11 Að Theodór Arnbjarnarson
hefði sagt, að Blesa væri móðir
Nasa.
2) Einn þessara manna. H. J.
Hólmjárn, kveðst hafa sjeð lang-
ömmu Blesu, Narfastaða-Kúfu.
Var hann þá sex ára að aldri.
Man hann vöxt hennar svo vel,
ao hann fullyrðir, að hún hafi
haft sama vaxtarlag og Nasi og
sýni það skvldleikann.
31 Matthías Jónsson á að hafa
farið þannig að að eigna sínu
hrossakyni móðerni Nasa, að
i báðar hryssurnar hafi kastað um
í aðalatriðum vel gerð og mátu álfur og álfur smá hvarf í berg-
lega stór, en það er eins og ið.
leiksviðið gleypi hana og, orðið
hafi að bæta við göngunum til
uppfyllingar. Má vera að Iðnó
sje ennþá rík i huga leiktjalda-
dregin. Að öðrum kosti væri 1) Theodór Arnbiarnarson seg
jafnvel betra að sleppa leik- ir í ~Hestum“, að móðir Nasa hafi
(ísu,,.,,., venð jörp hrvssa frá Skarði. —
t.ioldunum alveg, sbr. þau atnði „ u * ,-- • , . , . .
.... ’ Frfði hann tahð sig hafa Vomist
arinn geti skoðað op leiksviðs- seru . C1 ln voru raman vic Kiðar að öðru sanrrara. hefð’ hann
t.ialdið. Maður fann varla til ároiðardeffa leiðriett það ooinber
Mjer skilst að leiktialdamál-
i geti skoðað op leiksviðs-
íns, sem veit að áhorfendum
sem myndflöt og að miklu leyti bess að Það vantaði leiktm’d. leffa, en það hefir hann ekki gert.
málaranna, eða göngin sjeu fyr- Rygt upp „mynd“ sína, leik- Þincvallasenan var meira nátt- 21 Jeff skat ekki dæma um,
irskipuð í leikritinu, þó ekkert sviðið, á svipaðan hátt og mál- j úrueftirlíking og allt leiksviðið hvort eftirtekt H. J. Hó'miárns
virðist í þeim gerast, sem geri arj Allt ónauðsynlegt burtu n°tað. Þó vantaði þar himin. °a minni er svo örufffft. að hann
það nauðsynlegt að hafa þau. tekið í þessa álfaborgarsenu Þessi oftast notaða sena hefði nu bekkt ætt hests af vaxtar
Þvi má ekki minka sviðið með fannst mjer vanta stóran, emmg matt vera betur gerð og
dökkum tjöldum, þegar um slík dökkan flöt, standberg, stuðla- rýmri, sjerkenni standberffsins
„interiör“ er að ræða, sem berg, sem álfaborg, t. d. í betur skilin og fram sett. Morg-
verða að vera í ákveðinni stærð dökkbláum, grábláum litum, | unroðin níðri í Hestaffjá var
(sbr. einnig að nokkru baðstof- sem baksvið fyrir hina ljós-
una í Fjalla-Eyvindi). Baðstof- klæddu álfa : hvítum, Ijósblá-
an er sýnd í þverskurðj, snjár um> gulleitum og ljósrauðum
á þekju, sem ber óþægilega klæðum. Það hefði gefið „kon-
hart við dökkan himinn, sem tragt- t ]itutn og um |eið rólegt
reyndar er fremur kolsvart mótvægi við hreyfingar álf-
gímald en himinn Hvað varð anna og liti j.ineða þeirra. Svo
nú af hinni miklu Ijósatækni? hefðu þeir gengið beint í berg-
Mátti ekki sýna þarna dökk- i3 og inn j það, smáhorfið í
bláan næturhimin með stjörn- bergið á svipaðan hátt og í klett
mjög óeðlilegur og líkleea ó-
laffi hrvssu. er hann hafi síeð sex
vetra gpmall. En ieff man vel
eftir Narfastaða-Kúfu, fiekk
har>a stundum fvrir re;ðhrOSs áð-
ur f-vrr. Biesa var lfk henní
vext.i. en Blesa og Nasi höfðu
var, hvorki í þessu máli nje öðrn.
En Eirik í Steinsholti læt jeg
svara fyrir sig sjálfan. ■ Hami
segir svo:
„Jeg undirritaður votta hjer
með. að gefnu tilefni, að mig
rekur ekki minni til að hafrt^.
sagt neinum manni neitt um móð-
erni kynbótahestsins Nasa frá
Skarði. enda hafði jeg enga að-
stöðu til að vita neitt um þá
hluti. vegna þess að jeg var ekki
kunnugur Skarðshrossunum og
átti ekki leið um þá staði, se:r»
þau gengu um.
Steir.sholti, 31. mars. 1950.
Eiríkur Loftsson.
Menn þeir, sem halda fram, aíf
B'esa hafi verið móðir Nasa, á-
>ita vitanlepa, að Matthías Jóns-
soo segi það gegn betri vitund,
ð Nasi sie sonur hryssu af sín-
um stofni. Jeg á þá auðvitað eimv
iff vísvitandi að bera röngu máli
vitni. honum í vil, því að bæði
hljótum við að vita vel híff
sanna. Ásgeir frá Gottorp hefir
pert briár tilraunir til að fá mig
til að meðganga. að Nasi hafi ver -
ið sonur Blesu. En þó að jeg vilji
gjarnan auka hróður Blesu, þá
vinn jeg það þó ekki til að eigna
henni það, sem hún á ekki. Og
móðerni hennar að Nasa viður-
kenni ieg aldrei nje nokkurn ann
an skyldleika milli þeirra. Blesa
og Nasi voru algerlega ósk> Id.
Hitt liggur mjer í Ijettu rúmi,
þótt einhver segi mig segja það
ósatt.
Ef einhver vill halda því fram,
íð Nasi hafi verið komir.n af
Blesu, en þó ekki sonur henn-
ar, þá geta kunnugir menn bor-
ið úm það. Set jeg hjer vottorð
tveggja af þeim mönnum, er best
þekktu uppruna Nasa:
„Vegna þess að jeg hef o. oið-
þess var, að ýmsir menn halda
þvd fram, að Skarða-Nasi sje-
ekki rjptt mæðraður i „Hestum'*
Theódórs Arnbjörnssonar og síð-
ar, þá vil jeg t&ka þetía fram:
Móðir Nasa var dökkjörp að
lit’og var fædd á Háholti í Gnúp-
verjahreppi. Móðir hennar var
Jörp, sem fa'ðir minn átti, keypti
hana af Sigurði Jónssyni í Hrepp
hólum. Ekki v-eit jeg, hvers vegna
því er haldið fram, að Blesa (eða
Sveinfríðar-Blesa, eins og sumir
kalla hana), hafi verið móðir
Nasa. Slíkt er fjarstæða og hef-
ur ekki nokkra stoð í veruleik-
anum, enda voru þau svo ólík.
sem tvö hross geta verið. Sam-
anburður hvað vaxtarlag snertir
er því óþarfur, þar sem skyld-
ieiki var enginn.
Um þetta get jeg með fullri
vissu borið, þvi að jeg var vinnu-
maður hjá Matthíasi, frá því að
hann hóf búskap í Háholti 1903
og síðar i Skarði til 1922.
Nasi er fæddur 1918. Er iijer
kunnugt um, hver var móðir
hans.
Iðu, 29. mars 1950.
Loftur Bjarnason.
huffsanleffur þar, líkast því sem fferóMkt vaxtarlaff, þ”ð víta all
eldur væri í giánni. ir- sem bekktu b»u bæði E”n
Bruninn í Kbh. er tvímæla- fT'on'”,r vi1 henda á. «ð bessi
laust best levsta senan frá list
hverium bvffffinCTum (hallir,
t.urnarl off bak vjð bær sæiæt
svo loffarnir. Þe+ta hefði ffefið
meiri dvpt. í svi
vpt-íís næffilefft til að gefa hug-
um og norðurljósum og jafnvel álfkonunnar. Slíkt ætti að vera
álfareið. Ef það var ekki hægt, tæknilega fr irrkvæmanlegt sbr.
var betra að tjalda alveg að klett Álfheiðar. — Þetta var um
baðstofunni að ofan og sýna að Nýársnóttina og er þó ýmislegt
eins inn í hana. Síðasta og otaiið.
lengsta atriðið borg áHanna, er Um Fjalla-Eyvind er svipaða
þó það, sem síst hefur tekist sogu að segja. Þar er baðstofan j mvnd um hina rívu þorff. Þarna
og þar skifti þó jafnvel mestu a3 vísu yfirleitt vel gerð, þó ! var nftnr á mótj sem loffamír
máli, að vel væri gert. Þetta margt geti orkað tvírrælis, t. d. ; kæmu brint upp úr jörðinni
atriði gefur mikla möguleika stærðin. Útisenurnai báðar, við (senuffólfini’l.
til listrænnar útfæislu, en þar rjettina og við kofa Eyvindar,
virðist mjer mikið á bresta og e„u aftur þatmig gerðar að mað-
hvgg jeg að svo muni vera um ur situr og þrýtur heilann um
Heiri- það, hvernig hægt hefði verið að
Nýársnóttin er symbólsk, gera þetta öðru vísi og betur.
fallegur draumur, nð vísu ekki Litameðferð er þó sumstaðar
efnismikiil og stendur þvi ög rfóð, en eins og hc-ildarippbygg-
feilur með útfærslunni og ingu eða „komposition" vanti,
hver;;u vel tolist með leiktjold- og leiktjöldin sjeu óþarflega
staðhæfing H. ,T. Hólm’árns um
. líVan c-dxt Kúfu 0" Nasa fer
rænu ssonarmiði, einfalt og .„ _ s. . T,
, , . ’ , . ^ mmff í baff.a V’ð 0’"ð Affffems Jo”s
Sterkt bvfffft UDP, þo að eitt- .J ..Horf-’nm fföðhestumöi.
hvpð vant.aðj að vísu til að gefa jivj a3 hann Seffjr eð ma’'ffjr af'
sierkenni Hafnar. Sjerstakleffa komö„dnr Kúfu þptí verið taus-
vantaðj j baksviðið „silhouett- ir ”;ð bau vaxtors/rtj. sem pán
”r“ eða skuffffamvndir af ein- h»fi v,!,ft. Þ“jr fieio-rar he-a b\fí
„Jeg undirritaður votta hjer
með, að gefnu tilefni, að vorið
1918 fann jeg kastaða jarpa
hryssu frá Matthíasi Jónssyni,
bónda í Skarði, vestan undir svo
nefndiá Gráhellu. Var þá folald-
ið, sem var rauðnösóttur hestur,
alveg nýkastað og varla komið á
fót. Er mjer þetta sjerstaklega
minnisstætt, fyrir þá sök,
vi.tní bar hvor á mót.í ö«rum. ag. mjer leist einstaklega vei á
3) Sagan um folaldsdrápið ber folaldið, sem síðar reyndist með
s’álfri sier maklefft vitni. — Ekki þeim ágætum, sem kunnugt er,
i«jð op líkieffa var bað siður 1 H”eoounum. þeg- því aðþetta var Nasi, einn kunn-
ar ipp var þar, að drena nvfædd i asti Stöðhestur landsins.
folöld. hvorki h’á Matt.híasi í) Vottörð þetta gaf jeg vegna
Skæði nje öðrum. Ef þessi saea | orðróíns, sem komið hefur upp
væri sönn, hefði MaHhías átt. nð ur i annað móðerni Nasa, en jeg
siá það fyrir, þetrar Nosi fæddist, | Set borið um það öðrum frem-
hi iMkur ágætishestur þar vwr I i ur samkvæmt framansögðu, að
Jef hefi orðið mai gorður um h< ’mirn. borinn, off þv! grmið t.i>|Þeir menn, se n því halda fram,
■ij. o jrn sannTeikunnn er sá, RVO dæmplausrar ráðstcfunar tii ara með staðlausa stafi.
n* kó marfft vær! mirl'rr vel gert
í Tðnó; þá fv-jrgaf muðuv- o*» af-
" >vaði aiit veffr.u hinna
slæmi.i ffðsta’ðna Fn hier getur
meðúr pv.kert fvnrgefið og verð
ur rannar að kref'ast hins besta
Frámhald á bls. 11.
að tryffffja smu hestakvni alger-
’ffp cvðstírinn. Je" h •». ð
flesÚr s.ái, hver fjprstæð oll þessi
saffa er.
41 Bunólfur í Ská’dúbúðum er
nú lát.inn, en jcg veit að ó h
þeiðursmaður hefir. alá,:ri A
að hera annað f í . • 3, m '!
hmdlælijarkoti, 31. mars 1950.
Eiríkur Jónsson“.
Teg tel mig svo engu þu; fa við
bo' 'i ottarð ~.ð bæta. Þau virð,-
F ramh. á bls. i 2