Morgunblaðið - 09.06.1950, Qupperneq 6

6
MORGlINBLAÐiÐ
Föstudaginn 9. júní 1950.
Ólafur Jónsson:
Jafnvirðiskaup geta verið kostakaup
I LEIÐARA Vísis föstudag 26.
maí s.l. er rætt m. a um, hve
jafnvirðiskaup sjeu oftast óhag
stæð. Segir um það orðrjett:
„Það er sannanlegt, að er
við sömdum við Tjekkóslóvak-
íu eftir styrjaídarlokin, gerðum
við samning um vörukaup frá
því landi á þeim grundvelli að
varan var einum þriðja dýrari,
seld til okkar en hún var seld
á til Danmerkur á sama tíma.
Danir höfðu ódýrari vörur að
bjóða, en varðlag útflutnings-
v.. 'a Tjekkóslóvakíu var einn-
i- ákveðið i samræmi við það.
Pv ouðu máli hefur gegnt um
1 '• ikifti við ítalíu. Þau eru
ok ;ur óhagstæð að því leyti,
aö ítalskar vörur eru dýrar og
mi jafnar að gæðum, en hjer
e- það eitt talið vega upp á
m/ íi, að útvegurinn hefur get-
að élt þangað þunnildi og aðr-
ar fiskafurðir, sem markaður
hc ur ekki vciið fáaniegur fyr-
ir .mnarsstaðar. Þessi kaup
hr"a þó því aðeins verið talin
borga sig, fyrir útveginn, að
hran væri gefin frjáls, og seld
innflytjendurn á hæsta verði,
sem útveguiinn þurfti að fá
fyr: r myntina. En almenningur
hef .r orðið að greiða slíkan
ska t í hækkuðu vöruverði á
inn’endum markaði. Slíkt eru
SDÍ’tir og fráleitir verslunar-
hæítir, hvort sem unt verður
að hverfa frá þeim eða ekki,
en bað verður ekki lengur uppi
h . 'dið en vöruskorturinn varir,
•co' i vonandi reynist ekki til
]angframa“.
Þjóðhættuleg skrif
Þar sem jeg undirritaður var
viðriðinn fyistu viðskiftasamn-
inga, sem gerðir voru við
Tjekkóslóvakíu eftir styrjaldar
lokin og undirritaðir voru í
Prag 28. febr. 1946 af Pjetri
Benediktssyni sendih. f. h. ís-
lands, þá finnst mjer skylt að
mótmæla þessari fullyrðingu,
sem alrangri. Eir.nig vegna þess
Eð slík skrif eru mjög hættu-
leg fyrir efnahagsafkomu þjóð-
arinnar og hefur þó töluvert
borið á þeim í íslenskum blöð-
um undanfarið, cn lítið sem
ekkert verið um andsvör. Eru
f’’amleiðendur og útflytjendur
ísl. afurða sinnulausit og væru-
kærir um of í þeim efnum, og
má eigi svo fiam fara.
,,Rammasamnfngar“
Viðvíkjandi umræddura við-
skiftasamningi við Tjekkósló-
vakíu er það að segja, að hjer
an, þá e rsökin eínungis hjá
hinum íslensku innflytjendum,
og innflutningsyfirvöldum. A
þeim tíma var verslun Tjekka
að verulegu leyti frjálsa, a. m.
k. miðað við það, sem nú er
þar og hjer — og framleiðend-
ur og útflytjendr.r verðlögðu
sínar vörur í flestum tilfellum
án íhlutunar ríkisvaldsins. Ut-
flutningsfirmu á íslahdi sömdu
við tjekkneska innflytjendur
um íslensku afurðirnar án þess,
að sjerstakur samanburður
væri. gerðui á verði tjekk-
ilesku óg íslensku vörunnar.
(Þannig hefur það ætíð ver-
ið um frosna fiskinn, þar til í
ár, að samningaiiefndin ís-
lenska gerði sjerstakan sölu-
samning um 1600 tonn af frosn-
um flökum jafnhliða við-
skif tasamningnum).
Jeg geri ráð fyrir, að þessu
hafi verið svipað háttað um
viðskifti Tjekka við önnur lönd.
Þó má vera, að Danir hafi gert
sjerstakt saamkomulag um ein-
stakar vörutegundir, svipað og
við gerðum um sykurinn og
þannig fengið þær ódýrari en
almennt gangverð var, en slíkt
er þá tæplega hægt að telja
okkar sök.
Ef við höfum aftur á móti
yfirleitt keypt vörur einum
þriðja dýrara frá Tjekkum en
Danir gerðu, — eins og Vísir
heldur fram — þá er það okkar
sök, þ. e. a. s. ekki ísl. stjórnar-
valda, samningamanna eða
framleiðenda, heldur íslenskra
innflytjenda, sem hafa þá gert
óhagstæð innkaup að óþörfu.
Það kunna að hafa verið — og
eru sjálfsagt alltaf — einhver
brögð að slíku, ekki síst vegna
þess, hve innflytjendur eru hjer
margir miðað við vöruþörf og
þar af leiðandi kemur svo lítið
magn í hvers hlut, að seljand-
inn hefur engan sjerstakan á-
huga fyrir svo litlum viðskift-
um og nefnir því hæsta hugsan
legt verð, sem oft má fá mikið
lækkað með sammngum og ef
um meira magn væri að ræða.
Fleira getur og komið til greina.
Þó efast jeg um, að rjett sje
hermt rjá Vísi, að við höfum
almentn keypt vörur af Tjekk
um einum þriðja dýrari en
Danir gerðu.
En annað „er sannanlegt“,
sem gerðist árið 1946. íslensku
verslunarfyrirtæki mun hafa
verið neitað um iniiflutnings
leyfi á sokkum frá Tjekkósló
vakíu (sennilega vegna þess,
hve dýrir þeir voru!!), en öðru
í nefndri grein, „gegnir svip- j verið mun meiri eftir síðasta
uðu máli“ — eins og Vísir orð- j stríð en fyrir það og hafa farið
ar það. Svipuðu máli, að því pg fara enn vaxandi. Þjóðir þær
leyti, að það er í aðalatriðum sem hafa takmarkaðan gjald-
rangt. I eyri og einhæfa útflutningsfram
Viðskifti þau, sem við höf- , leiðslu neyðast fyrst og fremst
um átt við Ítalíu eftir styrj- til þess að taka upp vöruskifta-
aldarlok, hafa verið mjög hag- , verslun — bæði sír. á milli og
stæð frá heildarinnar sjónar- einnig \úð aðrar ríkari þjóðir
nriiði sjeð og þó sjerstaklega og sem hafa f.jölbreyttan, út-
fyrir ríkissjóðinn. ' j flutrting, enda sjá þær -gíðar-
Við höfum m. a. selt til ítal- nefndu sjer oft hag í þeim við-
íu þunninldi og úrgangsfisk — skiftum. t. d. reka Svíar, Danir
saltaðan og frystan — sem ekki j og Norðmenn mjög mikla clear-
hefur fengist markaður fyrir (ing verslun og beina vöru.skifta
annars staðar. Fyrir þessa lje- . versiun (compeasation, bart- I
legu vöru höfum við fengiðjers). Bretar eru aftur á móti
margskonar varning, þar á. mikið á móti cleariiig og vöru-
meðal salt, vefnaðarvörur, raf- [ skiftum og munum við senni-
magnsvörur, bílagúmmí og vara leea hafa ..sinitast“ baðan helst
hluti, heimilis- og skrifstofu-
tæki, ávexti o fl. Magn þessara
vara og gæði hafa yfirleitt ver-
til mikið i þeim efnum.
Við höfum þarna allt aðra
50 c,c eða jafnvel meir — frá
því, sem nú horfir.
Takist’ þetta og kaupgjald
haldist í hæfilegu hlutfalli við
afurðaverð þá munum við
fljótlega hafa nægar vörur og
losna þannig við svartamarkaðs
braskið, skoömtun og annan
ófagnað yfirleitt spillta og frá-
leita verslunarhætti — sem jeg
kalla svo.
Jeg hefi orðið miklu lang-
orðari um þetta en jeg ætlaði,
er jeg tók penna í hönd til and-
syars við grein Vísis. Jeg hef þó
hvergi nærri gert þessu máli
þau skil, sem skyldi. Það er
búið að skrifa og ræða svo mik-
ið opinberlega um jafnvirðis-
kaup og vöruskiftavorslun og
flest í páraa dúr, þ. e. hve hún
sje ohagstæð fyrir okkur ís-
ið mikil, miðað við það, sem við pn Rrptc,r heir rcvnn , , S “
hnfum nti« i sta«’ n bó mi • /e>na , lendinga og hana verði að var
höfum látið í staðinn. Þó eru ag halda dauðahaldi í sma
þar á einstöku undantekning- j heimsverslun — sem von er —
ar, vegna misheppnaðra kaupa en vig þurfum ageins að gæta Þf?tta eru ekki einungis leið-
og e. t. v. flutninga (sbr. þvotta þess ag sem mcst _ okki inleg ósannindi og þvættingur
endilega af sterlingspundum
var aðeins um svo kallaðan firma leyft flyfía inn stimu
,.rammasamning“ að ræða, þar te§und af sokkum frá Bretlandi
sem ekkí er samið um verð á á ca- 25% h="ra verði en hefði
vörunum, en verðið aðeins á- Þeir verið keFPtir beint frá
pstlað á helstu vörutegundun- i Tjekkóslóvakíu, þar sem þcir
tim eða tiltekin verðupphæð voru framleiddir.
lögð tíl grundvallar til þess að Þetta mun því miður ekki
fá hugmynd um heildaiand-I vera nærri ‘ ins dæmi um vör
virði samnin^sins I sghi fIutto.r hofo vcrið ínn
Undantekning var þó gerð frá Bretlandi og Danmörku
um eina vörutegund — þá (sjerstaklega) en framleiddar í
stærstu — sem við keyptum ! Þeim löndum, sem við höfum
af Tjekkum, það var sykurinn, j clearingsamninga við.
um hajnn var iiert sjerstakt j
samkomulag hvað verð snertir ^ Hagstæð viðskifti
og var það mjög hagstætt fyrir Jeg læt þetta nægja í bili um
okkur, mun lægra en Tjekkar viðskiftin við Tjekka. En jeg
höfðu þá selt sykur til annara vil þó bæta 'ið: Sennilega „er
]anda, þ. á. m. til’Sviss.
sannanlegt“ að viðskiftin við
Tjekkóslóvakíu hafa í heild ver
ið hlutfallslega (við magn) þau
hagstæðustu fyrir þjóðarheild-
Ilver á sök á háu verðlagi?
Hafi hin§Vegar véríð um ó
hagstæð kaup að i’íeða á'vör-! ina, sem við höfúm átt við
um þeim, sera viö fltvttum inn ! nokkra þjóð eftir styrjöldina.
frá Tjekkóslóvakíu á árunum I
1946—47 samanborið við inn- j Ítálía
l.aup annara þjóða á vörum það Það, sem sagl er um Ítalíu
efnið fræga, ritvjelar og skemd
ir ávextir, en slík mistök geta
átt sjer stað — og eiga sjer
stað — þótt um innkaup fyrir
frjálsan gjaldeyri sje að ræða
(sbr. fóðureplin frá Sviss).
Mikill hluti af fyrsta flokks
fiski, sem seldur hefur verið
til Ítalíu hefur verið greidd-
ur með frjálsum gjaldeyri —
mest pounds sterling.
Lírugengið
Viðvíkjandi genginu í lír-
unni, þá er það rjett, að það
hefur verið hátt miðað við gengi
á þeim gjaldeyri. sem bankarn-
ir hafa keypt en þó ávalt lægra
en hjá Dönum, og er það m. a.
skýringin á því, að Færeyingar
hafa á undanförnum árum feng
ið hærra verði fyrir sinn salt-
fisk en við (í dönskum krónum
en ekki í lírum). Og sem dæmi
um það, hve Dönu.m þykir „ó-
hagstætt“ að skifta við ítali, má
geta þess, að þeir (Danir) hafa
nýlega keypt af okkur lírur
fyrir á aðra miljón danskra kr.
á gengi, sem er mun hærra en
það, sein barikarnir hjer vilja
greiða í íslenskum krónum og
þó kalla sumir danska krónu
frjálsan gjaldeyri. Danir munu
gjarna vilja kaupa meira af lír
um á sama hátt.
Spilltir og fráleitir
verslunarliættir.
Við verðum nú að auka sem
mest þessa „spilltu og fráleitu
verslunarhætti11 eins og Vísir
nefnir jafnvirðisviðskifti og
vöruskiftaverslun og með því
móti losna við aðra spillta og
fráleita verslunarhætti sem sje
svartamarkaðsbraskið.
Þetta lætur kannske undar
lega í eyrum sumra, en vilji
sæmilega greindir menn hugsa
málið með stillingu, þá munu
þeir finna sannleikskornið.
Æskilegast væri að geta selt
1 allar okkar afurðir á hæsta fá-
anlegu verði fyrir staðgreiðslu
í gjaldeyri, sem síðan væri hægt
að kaupa fyrir nauðsynjar okk
ar á lægsta verði Um þetta
erum við Vísir sammála og sjálf
sagt allir, sem um þessi mál
hugsa. En því miður er þetta
ekki fyrir hendi hvað snertir
mikið af okkar útflutningsvör-
um og ekkert útlit fyrir. að það
verði á næstunni. ÞeSs vegna
verðum við að láta það æski-
legasta víkja fyrir því hagstæð-
asta (af fáanlegu).
Vöruskifti milli þjóð hafa
ast um fram allt.
■ að mestu — heldur jafnframt
heldur af nauðsynjum fvrir okk skaðlegt efnalega, því að
yfirleitt er það svo. nff fólk trúir
því, sem það heyrir nógu oft,
þótt rangt sje, sie því ekki mót-
niælt og jafnvel þótt það sje
gert.
ar einhæfu framleiðslu. En því
marki verður ekki rós nema |
við skiftum við þær þjóðir, sem
virkileva hafa þörf fvrir okkar
framleiðslu. Við vevðum því að
kosta kaops um aff komast alls | Gæti þessi grein min orðið
staðar inn með okkar útflutn- til þess að vekja menn til um-
ingsvörut. bar sem einhver veg hugsunar um þessi mál — al-
ir er að fá fyrir þær gjalrlevri mennara cn verið hefur — og
eða vörur, sem við höfum þörf á viðtækra grundvelli, þá er
fyrir, — og það iafnvel þótt tilganginum náð, sjerstaklega
þörfin sje ekki hrýnust ein- þó ef þvr fylgdi jafnframt meiri
mi.tt fvrir þær vörur í svipinn. skilningur valdhafanna á þess-
Verður þá að meta af óvilhöll- um efnum, einkum þeirra, er
urn mönnum i hvert skifti, innfiittningsrnálum okkar
hvórt hagkvæmara sje — ekki ráða. Því það er áreiðanlega
fvrir utgerðarmenn njc inn- rjett. sem segir 1 Vísisgrein-
flvtiendur — heldur fyrir þjóð jnni, að við verðum að auka
arheildina — að sel.ia vörun/a
ge°n greiðslu í gjaldeyri eða í
skiftum fvrir aðrar vörur.
Með þessu móti getuum við
aukið framleiðslun? og útflutn-
inginn — jeg hygg um allt að
jafnvirðisviðskifti og bein
vöruskifti til stórra muna á
þessu ári frá því, sem verið
hefur.
p.t. Reykjavík 26. maí 1950.
Ólafur Jónsson.
■ m sem I ■ • í sum ■ í fyrir 1 m ;lVsiimgar ! * ■ ■i úrfast eiga í sunnudagsbiadinu \ m ar, skulu eftirleiðis vera komnar | ■ [iukkan 6 á föstudögum. ■ ■