Morgunblaðið - 09.06.1950, Síða 8

M'U R G V NBL A © 1 Ð
r ubi/UUctgmii v. juiii ii7c)v.
Heimur ó
S FairfielU Osbom:
HEIMUR Á HELJARÞROM.
íslenskað hei’ur
Hákon Bjamason.
. Útgef. Prentsm. Oddi, Rvík.
Verð kr. 35.00 ib.
ÁRIÐ 1948 kom út í Bandaríkj-
unum bók eftir Fairfield Osborn,
forseta amerísks vísindafjelags,
The New York Zoological Soci-
ety. Bók þessi, sem á frummál-
inu, ensku, heitir Our Plundered
Planet, vakti geysimikla athygli,
og- má til marks um það geta
þess, að fyrsta útgáfan var prent
uð í marsmánuði, en þegar á
næsta mánuði er bókin endur-
prentuð tvisvar og aftur í maí og
í júlí sama ár.
. Bókin hefir nú birst í íslenskri
þýðingu eftir Hákon Bjarnason
skógræktarstjóra, og hefir henni
verið valið heitið „Heimur á
heljarþröm".
Það fór vel á því, að Hákon
Bjamason skyldi verða til þess
að þýða bók þessa á íslensku,
þvj að hann er sá maður hjer-
lendur, sem nokkrum öðrtrm
fr^mur hefir undaníarin ár prje-
dikað þann boðskap sem bókin
hefir að flytja, og vissulega er
það í sjálfu sjer enginn fagnað-
arþoðskapur, eins og heiti bók-
arinnar ber með sjer.
Bókin skiptist í tvo aðalhluta.
Nefnist fyrri hlutinn „Hnöttur-
inn“, en síðari hlutinn neinist
,,Ræninginn“, og er þar auðvitað
átt við manninn.
Það er ekki óalgengt, þogar
einhver ný uppfinning er gerð,
að. fólk undrast yfir því, að e ng-
inn skyldi hafa látið sjer detta
jafn einfaldur hlutur í hug fyrir
löngu. Svipuðu máli gegnir um
innihald þessarar bókar. Við
lestur hennar verður manni
ljóst, að mannkynið er óðfluga
að jeta sjáift sig út á húsgang,
og raunar verra en það, en n-am
ur\dir síðustu ár er eins og þessu
hafi verið veitt furðu lítil eftir-
tekt.
Alvarlegar framtíðarhorfur.
Orsakirnar til hins alvarlega
ástands eru í meginatriðum Þ’ær,
annarsvegar hröð fjölgun mann-
kynsins og hinsvegar frámuna-
lega ill meðferð á gróðri og jarð-
vegi, en því fer fjarri, að þessi
illa meðferð á klæðum jarðar
stafi eingöngu af nauðsyn vegna
sívaxandi mannfjölda. Hún staf-
ar að miklu leyti af vanþekk-
ingu, skeytingarleysi og sjálf-
byrgingsskap.
„Skilyrðin sem maðurinn á við
að búa“, segir höfundurinn, „eru
sífellt að breytast, og það er mað
urinn sjálfur, sem er orsök breyt
inganna. Við þessar breytii.gar
hefir hann misst sjónar á þeirri
staðreynd, að allar lífsnauðsynj-
ar hans koma af og úr jörðu,
en spretta ekki upp af hans eig-
in hugsun .... Hann hefir ný-
lega lagt undir sig heilt megin-
land (Ameríku), en á einni öld
hefir hann gjö’ ytt miklum hluta
þess..... Ha í v<-’dur þvi, að
hinn lífgefandi jarðvegur, sem
ÖH næring hans sprettur úr, skol-
ast á sjó út. Hann afsakar sjálf-
an sig og fær heilan hóp eína-
fræðinga til þess að finna upp
gerviefni, í stað þess að láta nátt-
úruna hafa eðlilega rás. En
geta þeir gert þetta? Geta efna-
fræðingarnir gengið fram hjá
náttúrunni og gengið fram hjá
störfum jarðar? Maðurinn von-
ar það. Vonin verður að -:mn-
færingu — því að efnafræðmg-
arnir verffa aff geta þetta, ann-
ars ferst maðurinn. Er maðurinn
ekki „kóróna skcpunarverksins“7
Getur hann ekki snúið baki við
skapara sínum? Hver ætti frem-
ur að hafa léyfi til þess? Mað-
urinn hefir, að því er virðist,
„leyst * gátur aLheimsins. Hvers-
vegna skyldi hann þá þurfa að
r ö m :mJ
sem hann naisist af. Ef ein-Md aðferðir. (Mun þar einkum vera
líður enn á s'ahía háét xfg omnan- ~ -
farin 100 ár, þá mun mannkyn-
ið þurfa að horfast í augu við
endalok menningar sinnar“.
„Öll .... viðleitni mannlegs
anda og hugar til að bæta ver-
öldina mun reynast árangurslaus
og einskis virði, nema því aðeins
að samtök verði gerð um heim
allan til þess að vernda þau nátt-
úrugæði, sem enn eru til. Og
þar næst gera allt sem kostur er,
til þess að vinna aftur eydd lönd,
þótt seint muni vinnast og larigan
tíma taka".
„Hjer er engin lausn til fyrr
en fullkomin bylting hefir orðið
í hugsun manna um auðlindir og
gæði náttúrunnar, og gagnger
breyting á aðferðum þeim, sem
nú er beitt til þess að hremma
gæðin“.
„.... mannleg heilbrigði er
fyrst og fremst undir frjósemi
jarðvegs komin, og ef hún dvín-
ar, þá dvínar lika hreystin og
menn veslast upp“.
„Hvort sem menn vilja trúa
því eða ekki, þá hefir náttúran
aldrei gefið mönnum óbundnar
hendur til þess að afla sjer auð-
fengins auðs. í þúsundir ára hef-
ir náttúran sjálf kennt oss þetta“.
Brýn nauðsyn á að vita
hvaff fram fer.
„Maðurinn verður á einh ’ern
hátt og einhvern tima að skilja
áður en það er um seinan, að
hann er sjálfur brot af náttúr-
unni og að hún er ekki óvinur
hans. Með því móti eínu að haga
sjer samkvæmt störfum náttúr
unnar eins og aðrar lifandi ver
ur, getur maðurinn komið á ljúfu
og heilbrigðu jafnvægi í náttúr-
unni, en það er skilyrði fyrir
því, að óbornar kynslóðir geti
lifað á þessari jörð“.
Fyrir og eftir aldamótin 1800
var uppi í Bretlandi maður að
nafni Thomas Robert Malthus,
sem lagði stund á að athuga sam-
bandið milli fólksfjölgunar á
jörðunni og framfærslugetu jarð
ar, og setti fram kenningar þar
að lútandi, sem við hann eru
kenndar. Hann komst að þeirri
niðurstöðu, að „fólksfjöldi jarðar
mundi fara fram úr því, sem
jörðin gæti framfleytt, þar sem
matvælaframleiðslan ykist eftir
samlagningarröð (t. d. í hlutíall-
inu 3, 6, 9 o. s. frv.), en fólks-
fjölgunin fari eftir margföldun-
arröð (t. d. 3, 9, 27 o. s. frv )“
En skömmu eftir að dr. Malt-
hus (sem raunar ekki mun hafa
verið læknir) framsetti kenning-
ar sínar, hófst tímabil mikiUa
upfinninga og tæknilegra fram-
fara, „the industrial revolution".
eða iðnaðarbyltingin, sem virtist
kollvarpa kenningum Malt.husar,
og allt fram á þennan dag er
algengt að skoða kenningar hans
sem algjörlega misheppnaðar böl
sýniskenningar. Honum hafi
skeikað svo stórlega af því að
hann hafi ekki reiknað með
snilligáfu mannsandans.
í bókinni „Heimur á heljar-
þröm“ er á það bent, „að iðnað-
arbbyltingin í Evrópu, ásamt
hinni öru fólksfjölgun, byggðist
að mestu leyti á landgæðum
Bandaríkj anna og Kanada, sem
voru, þegar í stað, óspart notuð
til þess að mæta brýnustu þörf-
um vaxandi fólksfjölda."
Astandið í ýmsum löndum
heims.
í síðari hluta bókarinnar tekur
höfundur til meðferðar hverja
heimsálfuna á fætur annari, og
sýnir fram á, að því nær alls-
staðar hafi sama sagan endur-
tekið sig: Fólksfjölgun og aukin
„menning“ hefir haft í för með
sjer stórkostlegar landskemmd-
ir og jarðvegseyðingu, svo að
flest lönd eru nú miklu '■íðui’
átt -við jarðræktaraðferðir a
svseðum, þar sem akuryrkja er
stunduð, og stór flög liggja opin
lengri eða skemmri tíma ársins,
svo að hætta er á, að moldin
skolist burtu og næringarefni
gufi upp).
Ekki verður „Einbúinn í At-
lantshafi" aðnjótandi „húsvitj-
unar“ höfundar, en í eftirmála
þýðanda segir svo um ástandið
í þessum efnum hjer á íslandi:
Það er svo ömurlegt sem
framast getur verið. Augljóst er,
að eyðing landsins á fyrri öljd-
um er hin stórkostlegasta sem til
er um alla norðanverða Evrópu.
Verður að leita alla leið til Spán-
ar eða Miðjarðarhafslanda til að
finna sambærilega eyðingu land-
kosta, þótt undarlegt megi virð
ast. Að vísu eru til miklar land-
skemmdir á nokkrum stöðum
vestanfjalls í Noregi, sem orðið
hafa fyrir skógarhögg á miðöld-
um, og ennfremur hefir orðið
stórkostleg gróðureyðing í Skot-
landi, sem afleiðing skefjalausrar
fjárbeitar undanfarnar tvær ald-
ir. En hvorugt þetta kemst í hálf
kvisti við jarðvegs- og gróðrar-
eyðinguna á íslandi".
Þetta eru ummæli manns, sem
flestum eða öllum öðrum frem-
ur hefir látið sjer umhugað um
að kynnast gróðurfari og jarð-
vegsmagni og gæðum fyrr og
nú.
Ekki leggur bókarhöfundur út
í að spá neinu um það hvernig
fara muni um þessi mál að lok
um, og „aðrir, mjer miklu fær-
ari“, segir hann, „verða að
leggja ráðin á“ um það hvað
gera skuli til þess að koma
veg iyrir áframhaldandi ófarn
að.
Tvær af stórþjóðum heimsins,
Bandaríkin og Ráðstjórnarríkin
hafa, segir höfundur, tekið að
spyrna við fæti. Ráðstjórnin hef-
ir haft feikna miklar áætlanir á
prjónimum síðan fyrir stríð til
þess að koma í veg fyrir eða
verjast hættu á eyðingu jarðvegs
og uppblæstri af völdum þurrka,
sem eru víða miklir í Rússlandi,
og j arðvegsskemmdir hafa orðið
miklar þar í landi sem annars-
staðar áður fyrr, m. a. sökum
alltof mikils skógarhöggs, eink
um nálægt upptökum stóránna.
Um Bandaríkin segir höfund
ur, að ástæða sje til að vera von-
góður um framtíðina þar. Síð-
asta áratuginn hafi meira verið
’gert til úrbóta en í allri sögu
þjóðarinnar fram að þeim tíma.
„En við ramman reip er að draga.
Enn eru skógarnir höggnir Jangt
umfram það, sem árlegum -’exti
nemur, og afleiðing þess er, að
vatnsmiðlun, dýralíf og margir
aðrir snarir þættir í búskap nátt-
úrunnar eru í yfirvofandi hættu.
Og þó að höfundur telji að Banda
ríkjamenn sjeu að vakna til með-
vitunaar um hættuna, segir hann
skömmu seinna, að þeir sjeu „enn
á undanhaldi, á sömu leið og
aðrar þjóðir hafa gengið fram á
heljarþröm á undan þeim.“
Eftirmáli þýðanda.
Um ísland segir þýðandi
eftirmála sínum: „Sakir þess hve
landið er enn strjálbyggt, hefur
landeyðingarinnar orðið lítt vart
í matvælaframleiðslu þjóðarinn-
ar, en ef landsmönnum fjölgar
nokkuð frá því sem er, vofir sú
binda sig við að lifa samkvæmt hygSileZ en þau voru áður, og
geta ekki, svo að viðunandi sje,
framfleytt sama fólksfjölda og
áður, hvað-þá heldúr miklu meiri
fjólksfjölda.
Orsakirnar til landskemmd-
aima af rr, anavöldúm eru taldar
vera: gehg larlaust skógarhögg,
þessum
á þessa
alheimslögmálinu?
Svör höfundar við
spurningum eru m. a.
leið:
„Maðurinn kemwr eki auga á
nauðs -nina á jainstarfi sinu og
náttú. uh’iiar og f; ’ir því er hann
að (:yð£*» ipsprettv. íum þeim, °S óhepp iegar jarðræktar-
í TÍMANUM í dag 2. júr.í er
Björn Guðmundsson enn á ferð-
inni með eina sína prjedikun um
það hvað hann sje góðúr mað-
ur og rjettvís, sem ekkert rnegi
aumt sjá án þess að hrærast til
meðaumkunar. Þetta er honum
svo annt um að fólk viti að hann
skrifar um þetta grein eftir
grein.
Mannúffarafrek.
Um páskana s. 1. skrifaði hann
langa grein og viti menn, efnið
var það, að hnan þóttist hafa ork
að því að opnað hefði verið fyr-
ir rafstraum í einni tiltekinni
íbúð. Þétta þurfti hann endilega
að láta fólk vita sem sönnun
fyrir því hve vel hann vekti yfir
því, að bæta úr þörfum samborg-
ara sinna. En hann sleppti bara
að geta þess, að það var fram
færslufulltrúi sem fjekk þessa
lagfæringu, en alls ekki Björn,
þó hann vildi láta lesendur Tím
ans þakka sjer þetta einstaka
mannúðarafrek!! Jeg hló þegar
jeg las þessa grein Björns eins
og jeg geri oft þegar jeg hefi
litið yfir þessar ræpur hans og
spurði sjálfan mig: „Til hvers
skrifar maðurinn svona grein,
ekki var það til þess að var.r við
að gera eitthvað sem honum
fyndist ekki rjett og ekki vogna
þess að eitthvað væri ógert af
því sem gera þyrfti, nei, þvi
þessu verki var lokið þegar hann
skrifaði. Ástæðan gat því ckki
verið önnur en sú, að láta líta
svo út fyrir að viðgerðin væri
eitthvað honum að þakka og hon
um bæri því lofið og heiður-
inn. —
Hvað myndi þessu blessuðu gæða
blóði firmast um sig ef hann
eins og framfærslufulltrúarnir, á
hverjum einasta dégi væri altaf
að greiða úr margvíslegum vand
ræðum og erfiðleikum fólksins,
þá held jeg hann þyrfti að skrifa
um sjálfan sig, en það er nokk-
uð, sem framfærslufulltrúamir
gera aldrei, finnst það bara ekki
umtalsvert svo sjálfsagt er það.
Tnnagreinin í dag.
Þá er það þessi grein Björns
í Tíamnum í dag. Þar byrjar
hann á harmatölum yfir þ,í að
stóríbúðaskattsfrumvarp beirra
Framsóknarmanna hafi að engu
orðið og kennir um tvennu. 1.
að það hafi verið of mikið iætt
í kosningahríðinni í sumar og 2.
að við sem móti því mæltu sjeu
svo vondir menn að okkur sje
það sársaukalaust, þó svo margt
af okkar meðbræðrum sitji í
skugga og kulda kjallara, bragga
og hanabjálka. Þessu er bví til
að svara, meðal annars, í fyrsta
lagi, sje það rjett hjá Birni að
umræður um málið í kosninga-
undir búningnum hafi leitt til
þess að skapast hafi þ ástrax
andúð gegn því, sannar það eitt
að málið var ekki gott mál, því
öllum góðum málum er það til
framdráttar að þau sjeu mikið
rædd, en öfugt um ljeleg mál,
eða gagnslaus. Hitt atriðið, mann
vonska andstæðinga málsins sem
hann telur að hafi yndi af erfið-
leikum annara, sem ekki komi
niður á þeím sjálfum. Líkt er
þetta þjer, Björn, getsakir og ill-
hætta yfír, að gróður landsins' kvitni þín í garð andstæð’nga
komist í þrot, og þó einkum ef hið Þinna er þjer runnin svo í merg
gamla búskaparlag situr áfram og bein, að hreinlegast væri íyr-
í öndvegi.” | ir þig að segja þegar þig brest-
Og að lokum segir hann: „Er ur rök, sem oft vill að vonum
það ósk mín og von, að þessi verða. Jeg er betri, þú ert verri,
litla en merkilega bók megi veiða eða jeg er góður, þú ert vonbir’
til þess, að lesendur hennar geti Því út frá þessu áliti á sjálfum
síðar gert sjer nákvæmari og sjer og öðrum virðist þú dæma
betri grein fyrir því sem -er að í öllum málum sem þú tekui af-
gerast, bæði hjer og annars stað-1 stöðu til.
ar í heiminum, því að þá fyrst er
von til þess að reynt verði að Ás’æffan.
spyrna við fæti og hefta iand- Ástæðan fyrir andstöðu minni
skemmdir, samtímis að hafist og annara sem skrifuðu og töiuðu
verði handa um miklu virkari og : pegn íbúðaskattfnimva' iunu,
öflugri landgræðslu en hingað til (var ('infaldlega sú, að það var
hefur verið stunduð." í íyrsta lagi gagnlaust, gat ekki
Fjöldi manns hafa aðstoðað bætt úr húsnæðiseklunni eins og
höfundinn á einn op annan hátt jeg sýndi fram á í grein sem iej
Framhax á bls. 11. skrifaði gegn málinu í vetur.
öðru lagi var frumvarpið svo illa
hugsað og flausturslega frá gcng-
ið að útilokað var í mörgum atrið .
um að hægt væri að framkvæma *
það.
Umbætur en ekki tóm orff.
Við sem veljum umbætur -
frekar en tóm orð, í húsnæðis-
málum sem öðrum, getum ekki
fylgt neinum sýndartillögum. —
Sjálfstæðisflokkurinn hefir sann-
arlega sýnt að hann, öðrum flokk
um fremur, í þessu landi hefir
framkvæmt mörg stórvirki til
úrbóta i húsnæðismálum, þó ekki
sje enn fullnægjandi. Það ei þess
vegna hrein blekking eða rjett-
ara blátt áfram stráksleg rkrök
þegar Björn í nefndri Tímagrein
segir að við sjeum á móti úvbót-
um á húsnæðisskortinum og það
af ástæðum, sem enginn myndi
setja á prent, nema Björn.
Myndir, sem ekki
ern til.
Björn er nú ekki vílin við að
skrökva í þessum ræpum í Tím-
anum þegar hann í nefndri
Tímagrein er að lýsa því hve
fólk verði að búa hjer við slæm
skilyrðis, grípur hann til þess
ráðs að nefna tvö dæmi, annað
frá Geymisvöllum og hitt frá
bragga nr. 14 við Háteigsveg. —
Jeg þekki braggana og íbúðirnar
margar, og að vonum fleiri en^
Björn og veit þessvegna við hvað’
hann á. Jeg veit ennfremur það
sem Björn líka veit, að hvorug
þessara íbúða er nú til stáðar.
Geymisvellir hafa verið byggðir
upp svo þar er nú ágætis íbúð,
bragginn nr. 14 yfirgefinn og sú
fjölskylda, sem þar neyddist til
að skríða inn á s. 1. hausti utan
af landi er nú flutt í uppbyggða
íbúð í öðrum bragga þar sem
fjölskyldufaðirinn sagði mjer að
færi prýðilega um þau.
Furffulegur fram-
lærslunefndarmaffur.
Björn er í framfærslunefrid og
veit þessvegna að umbætur fyr-
ir þessar fjölskyldur voru gerð-
ar svo fljótt og vel sem við varð
komið og það eftir mínurn til-
lögum en gegn hans. Það er að
segja hann vildi heldur verja kr.
15.000,00 úr bæjarsjóði til að út-
búa braggaíbúð handa Geynis-
vallafjölskyldunni, heldur cn að
endurbæta íbúðina þar. Nú er
eins og jeg sagði búið að gera
þá íbúð ágæta fyrir um helming
minna verð en braggaíbúðin
myndi hafa kostað og pess utan
miklu varanlegri og betri íbúð.
En svo skeður það furðulega eft-
ir að Björn veit að búið er að
bæta svona vel úr fyrir baðum
þessum fjölskyldum og þessar
slæmu íbúðir afmáðar, þá skrif-
ar Björn sína grein, þannig að
allir sem lesa og ekki þekkja
Björn hljóta að álíta að þessar
íbúðir sjeu enn mannabústaðir
og ekkert hafi verið fyrir fólk-
ið gert.
Mjer er spurn. , ■
Til hvers skrifar Björn þessa
grein, sem af öllum kunnugúm
hlýtur að dæmast full af blekk-
ingum, rökvillum og hugsana-
graut? Til þess sennilega að þeir
sem ekki þekkja til staðreynda,
kunni kanske að álykta að höf-
undurimi sje þetta litla fullur
að góðieik og göfugmennsKu að
hann stari sig svo blindan á
eymdina að hann þykist sjá hana
I löngu eitir að henni er útrýmt.
| Gott er að vera góður Björn, en
það ætti engu um að spilla að
skoða hlutiua í í-jettu ljósi og
skýrr rjett frá staðreyndum og
þó smnir kappkosti að reynn að
skríða u, e li • bakir. a fr.tækl-
ingum til þess þanmg að iáta
þ. N ! ta up"> í v , ðirigar-
sKJir u, ii.;, þa er það ekki
víst. aö það takist, því þetta fólk,
ret‘ eiííá bi: -'ð' n’, getur gert sín-
ar áiykt-. ú’.og skilið sauðina frá
Á-.I. ■ :ll, 0' 'i. J’ '{lÍhdUh-
m-n.-.d .. bls. 1J.