Morgunblaðið - 19.08.1972, Page 15

MORGUNiBLAÐÍÐ, LAUGARDAGUR 19. ÁGÚST 1972
15
Dr. Bjarmi Jónsson:
Þa læ] nkar um knanám
1 Morgunblaðinu þ. 10. þ.m.
var viðtal við rector magnificus,
Magnús Má Lárusson. Var þar
með öðru vikið nokkuð að fram-
tíðaráætlunum læknadeildar. Af
því tilefni flögruðu að mér
þankar u>m læknanám á Islandi
og vil ég koma sumum þeirra á
framfæri við lesendur blaðsins.
Rector segir að í ráði sé að
reisa hús yfir starfsemi lækna-
deildar, en þeim framkvæmdum
muni ekki lokið fyrr en eftir
áratug hið fyrsta og þá muni
hægt að útskrifa 40 til 50 lækna
á ári, en ,,sú tala myndi óhjá-
kvæmilega leiða til útflutnings á
læknum." Það er erfitt að spá
um læknaþörf landsins- fram i
tímann, en ég vona heils hugar
að rector hafi rétt fyrir sér, að
ekki verði heilsufari lands-
manna þann veg farið eftir ára-
tug, að þessi hópur hefði næg
verkefni, fulian starfsdag.
Nú hafa 136 nýir sitúdenrtar
innritazt i læknadeild, 131 ís-
lenzkur og 5 erlerndir, en mörg
undanfarin ár hafa nokkrir
stúdentar frá Norðurlöndum
hafið nám í læknadeild og marg-
ir þeirra lokið því. Er það og
ótviræð skylda vor, að taka við
erlendu fólki til háskólanáms, ef
það uppfyllir þau skilyrði, sem
íslenzku eru sett. Ber það til að
á hverju ári verðum vér að
sækja til annara landa fræðslu
fyrir tugi námsmanna, sumpart
allt þeirra nám, en sumu geta
þeir lokið að hluta hér heima.
Sé ég ekki að gagnger breyt-
ing geti orðið á því á æviskeiði
þess fólks, sem nú byggir þetta
land. Hygg ég að mörgum yrði
leiður vonarvölurinn að biðja
aðra um allt en láta ekkert í té
á móti.
Undanfarin ár hefir aðsókn
að læknadieild síauikizt og mér
er til efs að talan í ár „sé óeðli-
lega há“. Stúdentafjöldi eykst
jafnt og þétt og nú eru teikn
á himni að ekki þurfi lengur að
fara í gegnum nálaraugu stúd-
entsprófsin.s til þess að fá inn-
göngu í Háskólann, heldur verði
hann opinn öllum þeim, sem
námi hafa lokið í framhaldsskóla.
Eykst þá enn til stórra muna sá
hópur, sem getur hafið háskóla-
nám. Námsleiðum Háskólans hef-
ir hins vegar ekki fjölgað að
sama skapi. Ræður af líkum, að
með auknum fjölda verður meiri
aðsókn að hverri deild, og hví
skyldi þá læknadeild verða af-
skipt?
Á hausti komanda munu vænt
anlega 136 menn hefja nám í
læknisifræði við Háskóla Islands.
í>ó helmingur þeirra heltist úr
á námsferlinum, ættu samt nær
7 tugir þeirra að útskrifast eft-
ir 6 til 7 ár. I>að ^r 40% meiira en
hærri talan, sem rector nefnir
að útskrifa mætti þegar 10 ára
áætlun deildarinnar er komin i
gagnið og 75% meira en sú lægri.
Ég er ekki í hópi háskóla-
kennara, en ég hlaut fræðslu
mína í þessum skóla, og síðar
hefi ég haft nasasjón af kennslu
í læknaskólanum og raunar
hlaupið þar í skarð út úr vand-
ræðum. Ekki fæ ég séð hvern-
ig unnt er að taka við 136
mönnum nú til kennslu í læknis-
fræði, og ekki þó Háskólinn
hefði úr nægu fé að spila, en
mér skilst að honum hafi ætíð
verið skammtað naumt.
Ég kann heldur ekki ráð til
þess að útskrifa helming þessa
fjöida eftiir 6 ár með vi'ðhlátiandi
þekkingu I læknisfræði.
í nefndu viðtali er það haft
eftir rector magnificus „að það
Bjarni Jónsson
kosti jafn.mikið að kenna 20
manns og að kenna 40 manns."
Þetta kann að vera rétt um ein-
hverjar , greinar háskólanáms,
þar er ég ekki dómbær, en það
á ekki við um læknisfræði.
Fyrir tíma Gutenbergs var hið
talaða orð einrátt í fræðslumiðl-
un. Bækur voru handskrifaðar,
fágætair og ekki á annarra færi
að afla þeirra en auðmanna. Þá
var einasti möguléiki stúdenta
til náms að hlusta á fyrirlestra
háskólakennara og þá var jafn
dýrt að kenna 10 manns og 1000,
ef svo margir hlustuðu á mál
kennarans. Nú er ótakmarkað-
ur fróðleikur til á bókum, bóka-
kaup á allra færi. Það er og til-
tækara vel læsum manni að nema
af bók en hlusta á erindi.
Kennsla í dag — líka í háskól-
um, er að miklu leyti fólgin í
því að leiðbeina nemendum,
skýra fyrir þeim vafaatriði eða
það, sem þeir ekki hafa skilið
til fulls i upphafi, beina þeim
inn á réttar brautir í námi sínu,
hverjum einstökum. Það er ekki
hægt i 40 manna hóp og ekki
heldur 20 manna. 5 til 10 manns
er hámark þess, sem hægt er að
gera skil þennan veg. Enda
leggja nú sumir beztu háskólar
heims áherzlu á smáhópa-
kennslu, auk fyrirlestra og víða
mun kennaralið vera fjölmenn-
ara en hér er, miðað við nem-
endahópinn. En þar ber þess að
gæta, að kennarar fást að veru-
legu leyti við rannsóknastörf.
Háskóli, sem er að uppistöðu
ítroðslustofnun nýtur hvergi
mikillar virðingar og ekki þó til
komi fátæklegt ívaf rannsókna.
En raunalega hefir skort á skiln
ing þeirra, sem halda um pyngj-
una, á þessari frumþörf Háskóla
íslands.
Um framtíðarkennslu í lækna-
deild er þetta haft eftir rector
m.a.: ,,Á sieinni áruim ná.mstima-
biiisinis, niunu sfúdentarnir verða
í nánuim tengsiiuim við spíta'lann,
(þ.e. Landsþítala) og það er
ótvíræð stefna mín, að aðrir
spítalar verði beðnir um aðstoð
ýmsum sérsviðum. Það er mjög
mikilvægt til að mynda, að
læknadeildarstúdentar geti ver-
ið á námskeiðum á Slysadeild
Borgarspítaians, þar sem þeir
sjá allt, sem fyrir getur komið í
lífi læknis.“
Það er vitað mál, að ekki er
hægt að kenna síðari hluta
læikraisfræði, nema þar sem
sjúklingar eru, inni í sjúkrahús-
um eða á göngudeildum spítal-
anna, enda hefir það ætíð verið
liður í námi læknisefna og nú
um langa hríð hefir stúdentum
ekki verið leyft að ganga tiil
prófs, nema þeir hafi lokið til-
skilinni spítalavinnu og sanni
það með námsferilsbókum sín-
um. Ég hefi það fyrir satt, að
það sé ekki aðeins á Slysadeild
Borgarspítaians, sem stúdentar
stunda nám, heldur og á flest-
um ef ekki öllum öðrum deild-
um þess spítala, og er það svo
sjálfsagt að ekki er umtalsvert.
Hi>tt hefluf hinis vega.r skolazt í
meðförum, að á Slysavarðstofu
sjái þeir „allt sem fyrir getur
komið í lífi læknis“. Slysavarð-
stofur eru nauðsynlegur og
ómissandi hlekkur í heilbri.gðis-
þjónustunni, en ræki þar á fjör-
ur „allt sem fyrir getur komið í
■lifi læknis“ þá mætti væntanlega
fækka heilbrigðisstofnunum.
Myndu fjárhagsyfirvöld gleðjast
y'fir þeim sparnaði.
Enn segir i viðtalinu, „Aðrir
spítalar ættu að mínu mati einn-
ig að láta slíka aðstöðu í té, t.d.
Landakotsspítali, þar sem er
einasta starfandi augndeildin á
landinu, auk þess, sem önnur
mjög mikilvæg sérfræðiþjónusta
er þar fyrir hendi.“
Úr þessum orðum mætti lesa,
að æskilegt væri að Landakots-
spítali léti þessa aðstöðu í té, en
gerði það ekki. Er það væntan-
lega orðavai blaðamannsins, sem
þessu veldur. Sannleikurinn er
sá, að stúdentar hafa verið við
nám í Landakotsspítala allar.
götur síðan 1902, að vísu mis-
margir á hverjum tíma, og síð-
ustu 4 áratugi aldrei fleiri en
svo, að sinna mætti hverjum ein-
stökum. Hafa allir læknar spítal
ans án undantekninga verið fús-
ir til að leiðbeina þeim og gert
sitt til að dvölin kæmi þeim að
gagni. Hafa sumir læknanna lagt
talsverða vinnu í þessa kennslu,
en aldrei hefir það verið séð við
þá í neinu, hvorki af Háskóla né
heilbrigðisyfirvöldum. Enginn
þeirra, utan Stefán Ólafsson, sem
kennir .háls- nef og eyrnasjúk-
dómaræði, og er jafnframt
ráðunautur Landspítalans í
þeim greinum, situr á kennara-
stóli í Háskólanum, og enginn
hefir fengið greiðslu fyrir þessa
Framhald á bls. 19
ENN UM PÓLITÍSKA
FISKIFRÆÐI
Eftir Ellert B. Schram, alþm.
Nýlega birti Morgunblaðið
grein eftir Baldur Guðlaugsson
stud. jur., þar sem hann leitast
við að draga ályktanir af kosn-
ingabaráttunni í Bandaríkj-
unum og þeim ólíku sjónarmið-
um og baráttuaðferðum, sem nú
sýnast vera milli frambjóðend-
anna I væntanlegum forseta-
kosningum þar í landi. í grein-
inni er bent á, að McGovern
hafi tileinkað sér vinsæl tízku-
mál og höfði til ungs fólks og
róttækra skoðana í þjóðfélags-
málum. Nixon sé hins vegar full
trúi íhaldssamari afla. 1
seirmi hluta greinarinnar gerir
Baldur samanburð á þessum við
horfum og flokkabaráttunni hér
á landi, telur Alþýðubandalag-
ið hafa náð árangri í að laða
til sín hina óánægðu en ólíku
hópa fólks, sem berjast fyrir
tízkumálum, og hann varpar
fram þeirri spurningu, hvort
ekki sé tímabært, að Sjálfstæð-
isflokkurinn fari úr biðilsbuxun
um og taki upp sams kon-
ar ,,taktik“.
Grein Baldurs er fyllilega
timabær. Ekki vegna þess
í sjálfu sér, að ályktanir hans
séu allar réttar, heldur af hinu,
að hún er tilraun til umræðu
um stjórnmálabaráttu og ís-
lenzka flokkapólitík, sem löngu
ætti að vera hafin á hugmynda-
fræðilegum grundvelli innan
Sjálfstæðisflokksins.
Slíkar umræður hafa í nokkr-
um mæli farið fram meðal vinstri
flokkanna, vegna skoðana ým-
issa um sameiningu eða sam-
vinnu þeirra i milli. Framlag
Sjálfstæðismanna til þeirra um-
ræðna hefur ekki verið málefna-
legt, nánast það eitt að gera lít-
ið úr því brölti og hvatt þannig
óbeint til áframhaldandi við-
leitni til slíkrar sameiningar.
Hver er staða Sjálfstæðis:
flokksins frammi fyrir breyttri
flokkaskipan á vinstri vængn-
um? Er Sjálfstæðisflokkur-
inn hægri flokkur eða miðflokk
ur? Hver eru viðbrögð Sjálfstæð
isflokksins við breyttum viðhorf
um og nýjum þjóðfélagsaðstæð-
um?
Allt er þetta á huldu,
—O—
Að mínu viti er stjórnmálabar
átta íslenzku stjórnmálaflokk
anna á röngu plani, sem auðvit-
að er stjórnmálamönnunum
sjálfum að kenna. Enn er beitt
gömlum slagorðum og setið í
skorðum þeirra kenninga, sem
mjög hafa misst gildi sitt
á seinni árum. Þannig einblína
sósíalistar enn á úrræði þjóð-
nýtingar, ríkisbúskapar, eða
þjóðfélagsleg markmið, sem ým-
ist eiga ekki við eða hafa náð
fram að ganga. Og þannig ríg-
heldur Sjálfstæðisflokkurinn í
klysjur eins og frjálst framtak
og einstaklingsfrelsi, án þess að
gera sér grein fyrir þeirri
breyttu merkingu, sem i þessum
orðum hlýtur að feiast.
Nú sem fyrr yfirgnæfa efna-
hagsmál önnur viðfangsefni í ís
lenzkum stjórnmálum, án þess að
almenningur sjái neinn af-
gerandi mun á þeim úrræðum,
eða því ástandi, sem hinir ýmsu
stjórnmálaflokkar beita sér fyr-
ir. Umræður um raforkumád,
byggðajafnvægi, umhverfismál
eða verðlagsmál, eru ekki rædd
x tengslum við grundvallarskoð-
anir stjórnmálaflokka sem
skyldi, og þvi er ekki að neita
að afstaðan til slikra mála virð-
ist stundum vera tilviljana- og
jafnvel mótsagnakennd.
-O-
Nú þegar vinstri stjórnin hef-
uir brugðizt vonum jaifnt and-
stæðinga sem stuðningsmanna í
að bjóða upp á nýstárleg úrræði,
jafnt í efniaha'gsimálium sem öði-u,
þá vaknar sú spurning hvort og
þá hvernig Sjálfstæðisflokkur-
inn vilji bjóða þjóðinni upp á
aðra valkosti. Það gerir hann
ekki með gagnrýninni einni og
það gerir hann heldur ekki með
því að taka dægurflugur og
tizkufyrirbrigði upp á stefnu-
skrá sina.
Það má með réttu segja, að
Sjálfstæðisflokkurinn sé fast-
heldinn á ríkjandi ástand og
sjaldan er hann fyrstur til að
taka undir nýstárlegar eða
frumlegar hreyfingar, eins og
baráttu rauðsokka, breytt við-
horf í umhverfismálum eða rót-
tækar skoðanir í menntamálum.
Það væri honum þó í lófa lagið,
þegar slík mál falla í sama far-
veg og grundvallarstefna hans.
Sagan sannar þó að Sjálfstæðis-
flokkurinn er frjálslyndur, og
styrkur hans og fylgi væri ekki
slíkt, ef hann hefði fallið i
gryfju þeirrar íhaldssemi, sem
einkennir t.d. hægri flok’ka á
Norðurlöndum.
Hann hefur gegnt hlutverki
miðflokks hér á landi, ásamt
Framsóknarflokknum, og ef
Framsókn hyggst færa sig
Ellert B. Schram.
lengra til vinsti’i, ætti það að-
eins að skapa meiri möguleika
fyrir Sjálfstæðisflokkinn, á
,,miðju“ stjórnmálanna. Það verð
ur ekki gert með þvi að kasta
gömlum og sannfærandi stefnu-
málum fyrir róða, heldur með
því að aðlaga stefnu flokksins
að þróun og umbreytingum i
þjóðfélaigimu.
Baldur Guðlaugsson bendir á,
að flokkur sé ekki takmark í
sjálfu sér, heldur sé hann hreyf-
ing fólks, sem bera skal vinsæl
mál fram til sigurs. Því eigi og
geti Sjálfstæðisflokkurinn opn-
að sig fyrir svokölluðum tízku-
málum.
Vissan fyrirvara verður að
hafa á þeirri afstöðu. Flokkur-
inn berst fyrir almennu frjáls-
ræði i landinu, en ætti hann þá
að taka á stefnuskrá sína aukið
frjálsræði í neyzlu örvunarlyfja,
ef hann teldi þrið vivt, að slikt
mál ætti upp á pállborðið hjá
þorra almennings eða ungu
fólki? Ég held ekki. Stjórnmála-
barátta snýst ekki um skjótfeng
ið fylgi, heldur um lífsskoðanir
og „princip".
Jafnvel þótt menn kæmust að
þeirri niðurstöðu, að þátttaka
okkar í Atlantshafsbandalaginu
ætti ekki lengur hljómgrunn með
al meirihluta þjóðarinnar, þá ef-
ast ég um að Siálfstæðisflokk-
urinn ætti eða vildi taka undir
þau sjónarmið, ef þau brytu í
bága við þá sannfæringu ábyrgs
flokks, að það mundi stofna ör-
yggi og sjálfstæði þjóðarinnar í
hættu.
Á hinn bóginn mætti segja, að
Sjálfstæðisflokkurinn eigi ekki
að einblína á ríkjandi ástand í
varnarmálum frekar en öðru, af
þeirri ástæðu, að hann hafi ein-
hverntíma sagt, að svona ætti
það að vera.
Sjálfstæðismenn hafa einmitt
gagnrýnt kommúnismann hvað
mesit, vegna einsbrenigi’ngsiliegrar
trúar á fastskorðaðar kenning-
ar — og hann má elcki falla I
sömu gryfju.
-O-
Takmark þeiri’ar stjórnmála-
Framhald á bls. 19