Alþýðublaðið - 26.10.1930, Blaðsíða 2

ALÞVÐUBLAÐIÐ
Tvær rannasðgnr.
Eftir Sigur'ö Einarsson.
Nauðsyn áhyggjuleysis.
Játning ihaldsþingmanns.
Við setningu hásfcólans í haust
hélt Magnús Jónsson guðfræði-
kennari’ og íhaldspingmaður
ræðu, þar sem hann kvað óger-
legt fyrix kennara við háskóLann
að komast af með laun sin, ef
hann sé fjölskyldumaður, og
vanti mikið á, að þau hrökkvi
tíl. Hann bætti því við, að ró og
áhyggjuleysi, sem þeir þurfi á
að halda til þess að geta Leyst
visindastarf af höndum, svo sem
háskólakennarar eiga að gera,
fari forgörðum, „ef daglega og
oft á dag berja að dyrum bein-
ar áhyggjur um það, hvað fjöl-
skyldan eigi að hafa sér til matar
og hverju klæðast og hvemig
hafa þak yfir höfuðið."
Ef nú slikar áhyggjur sækja
að pröfessorum háskólans, sem
hafa þó flestir hinna nú verandi
7 800 kr. árslaun, að með talinni
dýrtíðaruppbót eins og hún er
greidd nú og aldursuppbót (byrj-
unarlaunin eru 4500 kr., með
dýrtíðaruppbót (40%) 6300 kr.),
þá ætti það að geta gefið Magn-
úsi dálitla hugmynd um, hvemig
heimilisástæður verkamanna era
með þriðjung þessara 7 800 kr. í
árstekjur og margra minna; en
það þykir rætast vel úr, ef þær
ná helmingi 7 800 krónanna. Til
þess má engin dagstund falla úr
stöðugri vinnu í ID/2 mánuð á
ári, og er það sjaldgæft.
M. J. sér, að áhyggjur út af af-
komu fjölskyldunnar geta orðið
nærgöngular við heimilisföður-
inn.
Það er vel, að hann hafír þó
komið auga á, að svo er. En finn-
ur hann þá ekki meinið nema
þegar það legst að hans eigin
stétt? Eða finst honum það ekki
skifta verulega máli þegar al-
þýöufólk á í hlut?
Þessa er spurst hér oegna poss,
að hann hefir Sikipað sér í sveit
þeirra manna, sem fastast hafa
beitt sér gegn kröfum verka-
lýðsins um launabætur og aðrar
réttarbætur. Hann hefÍT varið á-
gengni auðvaidsstéttarinnar á
rétt verkamanna á sjó og landi.
Hann, guðfræöikennarinn, hefir
lagt fram tungu sina og penna,
bæði á alþingi og utan þings,
til þess að gera sitt til að gera
verkalýðnum erfiðara um að fá
kjör sín bætt. — Og þó tekur
ræða hans við setningu háskól-
ans af öll tvímæli um það, að
hann veit, hve sálarsligandi það
er, að vita ekki „hvað fjöiskyld-
an eigi að hafa sér til matar og
hverju klæðast og hvernig hafa
þak yfir höfuðið.“
Um baráttu hans gegn bættri
afkomu verkalýðsins verður því
ekki sagt, að hann hafi afsök-
un þeirra, sem „vita ekki hvað
þeir gera“.
Þvi skyldi sizt mælt á móti, að
visindastarf háskólakennara geti
IV. (Nl.)
Ég var að tala um ihaldsfélög.
Fyrir nokltru bar það til á fögr-
um stað ekki alllangt frá Reykja-
vík, að ég kom að þar, sem all-
margir bílar stóðu saman í fylk-
ingu. Mannfjöldi allmikill var þar
á víð og dreif í kringum bíLana.
Ég spurðist fyrir um það, hverjir
réðu þessum liðsafla, og varö
þess vís, að þetta var íhaldsfé-
lag eitt úr nágrenni Reykjavíkur,
er nýlega hafði verið dubbað upp
með sjálfstæðisnafn og annan
löglegan pólitískan veiðiútbúnað.
Ekki alllangt þar frá höfðu jafn-
aðarmenn úr Reykjavik komið
saman til skemtunar þennan dag.
Ég sat á þúfu við vegarbrúnina
og beið þess, að íhaldsfylkingin
rendi fram hjá til þess að mér
gæfist kostur á að sjá þessa nýju
verði ættjarðarinnar. Dálítið hrafl
var þar af ungu fólki, en meiri,
hlutinn roskið fólk, verkamenn og
verkakonur, sLitið, þreytulegt og
ósældarlegt á svip. Og auk Jress
nokk rir burgeisar með fas og
foringjasvip Krakkspármanna, til
þess að setja heldri blæ á hóp-
inn og styrkja fólkið í þeirri trú,
að það væri í góöum félagsskap.
Ég gaf mig á tal við einn þesisara
manna, sem var mér ofurlítið
málkunnugur frá fyrri árum, og
spurði hann, hvernig honum
vegnaði. Hann Leit í kringum sig,
eins og til þess að fullvissa sig
um, að enginn af foringjunum
sæi til hans svo gálauslega at-
höfn sem að tala við mig. Af
vissum orsökum hefir rógsögum
íhaldsims um mína lítilmótlegu
persónu verið haldið allötullega
að fólki í þeim bæ, svo manni,
sem öllu þurftL að haldá til skila
til þess að bera virðulega sjálf-
sitæðishaminn, var nokkur vor-
kunn. Svo var eins og hann
spektist. „Ojæja,“ sagði hann,
„manni líður þetta svona heldur
bærilega.“ Ég lét á mér skilja
að það væri gott aö heyra, þeir
hefðu þá vist orðið allsæmilegt
kaup þar í bænum. Ojá, það var
svo, rétt sæmilegt kaup, ef vinna
verið mjög gagnlegt fyrir þjóð-
ina, jafnvel fyrir alt mannkynið,
og þeir, sem rækja það starf vel,
eigi skilið, að þeir fái starf sitt
vél launað.
En því að eins getur alþýðan
notið starfs þeirra og annara, er
vinna vísindastörf, lista- eða bók-
menta-störf, sem eiga að verða
þjóðinni eða mannkyninu öllu að
notum, að hún hafi einhverja
frjálsa og áhyggjulausa stund.
Eða hvort vill guðfræðikennar-
inn neita þvi í heyranda hljóði?
væri stöðug. „Er það nú ekki að-
allega jafnaðarmönnum að
þakka?“ spyr ég. „Og það veit
ég nú ekki, þeir era að þessu
fjandans brambolti og látum öðra
hvora. En hvað ætli svo sem það
hafi að þýöa? Það verða að vera
peningar til, það verður að vera
hægt að borga, finst manni. Og
það verð ég að segja, það stend-
ur ekki á þvi fyrir honum N.
N. (eiganda fiskverkunarstöðvar-
innar, sem hann vinnur- hjá) að
vilja borga það, sem hann getur.
Qjá, hann hefir nú alt af verið
svona karLinn, heldur hreinlegur
í ö.llum viðskiftum.“ Og það var
ekki laust við að kendi yfirlætis
í röddiinni yfir að mega þjóna
manni, sem hafði alla þessa
malíalausu kosti til að bera, fyrst
og fremst að eiga fiskverkunar-
stöð, og því næst að hafa verið
„heldur hreinlegur í öllum við-
skiftum".
Það verður að virða mér það
til vorkunnar, en ég gat ekki
farið að elta ólar við þennan
nxann. Hann er í mínum augum
eins og sjúkLingur, sem ekki
verður bjargað. Það kann að vera
ömurlegt að sjá upp á þjáningar
sliks manns. Og það var líka
ömurlegt að heyra þennan píslar-
vott skipulagsleysis og harðvít-
ugrar gróðamensku tala fyrir
munn þeirra hagsmuna, sem hann
á í höggi við. Á meðan hann 6tóð
andspænis mér varð mér alt í
einu éins og hann umbreyttist.
Það var eins og hann sjálfur
máðist út, en upp úr látlausum
fötum hans gægðist digurbarka-
svipur og málfæri fiskiburgeiss-
ins: „Það verður að vera eitt-
hvað tiL að borga með, finst
rnanni." Þegar xun skiftingu arðs-
ins var að ræða, vora það til-
finningar hans, sem þessum strit-
vinnumanni stóðu næst.
Þetta er raunasaga af þvi, að
liklega hefir fiskiburgeisinn aldr-
ei sagt um hann og hans Líka:
„Þeir verða fyrst og fremst að
fá nægilegt til að lifa á, finst
manni."
Námuslys enn.
Lundúnum (UP.), 25. okt. FB.
Frá Saarbriicken í Þýzkalandi
er símað: 82 námumenn eru
inniluktir í Maybachnámunni við
Friedrichsthal, eftir að sprenging
varð í námunni.
Fimm mönnum, sem allir höfðu
meiðst, hefir verið bjargað, en
þrir sluppu ómeiddir.
Björgunarflokkar búast til að
bjarga þeim, sem inniluktir era
í námunni.
Togararnir. Afli „Apríis", er
kom af veiðum í fyrra dag, var
um 900 körfur ísfiskjar.
Batnandl ssenn -
batnandi heinmr.
(Nl.)
„Meðan maðurinn þarf að
starfa og strita til þess eins að
framfleyta lífinu, verður hann að
eins skepna." Eitthvað á þessa
Leið kemst eitt ungverska skáld-
ið að orði — skáld, sem nú er
uppi og mikils er metið og virt.
Þvi miður hefir oflítill gaumur
verið gefinn að þeim sorglegu
sannindum, sem felast í framan-
greindum orðum þessa unga
skálds — sannindum, sem þó era
ekki fyrst að verða til núna, held-
ur era æfa-gömul. Því miður hef-
ir ofmargur maðurinn á umliðn-
um öldum orðið að lifa eins og
útigangsskepna, sem með týnd
hold og kreistan kvið nagar harð-
an gaddinn. Þvi miður hefir of-
margur maðurinn orðið að naga.
harðan gadd eigingjarnra at-
vinnurekenda til þess að halda
kvalalifi í sér og sínum, spar-
andi Langt fram yfir það, sem'
hæfilegt hefrr verið. Því miður
hefir ofmargur maðurinn orðið
að lifa við kúgun og smán og:
liðja óréttlæti og ófrelsi vegna:
eigingjarnra yfirvalda. Því mið-
ur hefir ofmargur maðurinn orð-
ið að líða tjón á líkamlegum og
andlegum eiginleikum sínum —
orðið að skynlausri skepnu —
vegna ytri aðstæðna. Og því mið-
ur á alt. þetta sér stað enn þanu
dag í dag. En tímamir eru að
breytast — breytast vegna þess,
að mennirnir hafa breyzt og era
að breytast til þess aÖ tímarnir
breytist. Og breytingin miðar til
batnaðar. Mennirnir era að þrosk-
ast — þroskast í hinu góða. Þeir
eru að batna og heimurinn er
að batna með batnandi mönnum.
Og þessir batnandi menn, sem.
eru að bæta heiminn, það eru
mennirnir, sem réttilega hafa séð
þau sannindi, að „meðan mað-
urinn þarf að starfa og strita til
þess eins að framfleyta lífinu,
verður hann að eins skepna". Og
fyrir það, að þessir menn hafa
séð þetta með samúðar- og um-
bóta-augum, þá vilja þeir vinna
að því að létta undir sjálfsbjarg-
arviðleitni sárþjáðírar alþýðunn-
ar. Þeir vilja vinna að því að
hefja hana frá eymd og örbirgð,
hefja hana frá harðrétti og kúg-
unarkjörunum, hefja hana frá
skepnulifnaðinum til skapandi
manndóms. Þeir vilja vinna að
því að skapa skilyrði til þess,
að hún geti notið mannvits og
menturrar, lærdóms og listar
annara, og vakið og þroskað
greind og gáfur, fjölhæfni og
leikni sjálfrar sín. Þeir eru roenn-
irnir, sem ég gat um áðan —
mennirnir, sem eru að berjast
hinni góðu baráttu fyrir bættum
högum hins þurfandi einstaklings
og hins þjáða mannkyns — fyrst
og fremst baráttunni fyrir betra
fæði, hoLlari húsakynnum, viðun-
anJegri vinnutilhögun, meiri