Morgunblaðið - 18.02.1987, Blaðsíða 4

Morgunblaðið - 18.02.1987, Blaðsíða 4
4 B MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 18. FEBRÚAR 1987 HVOT 50 ARA GLUGGAÐISPJOLD SÖGUNNAR - Á HÁLFRAR ALDAR AFMÆU „íslenskar konur er vilja heill þjóðar sinnar, styrkja ættland sitt í úrslitabaráttu frelsis og sjálfsforráða og stuðla að þvi að vanda- mál þess verði leidd farsællega til lykta, fylkja sér undir merki SjáJfstæðisflokksins og fjöhnenna í Sjálfstæðiskvenféiagið Hvöt!" Með þessum orðum lýkur fregn af stofnun Hvatar í Morgunblaðinu fyrir 50 árum. Jarðvegurinn Sjálfstæðisflokkurinn var sem kunnugt er stofnaður 25. maí 1929 við samruna íhaldsflokksins og Frjálslynda flokksins. Annað meg- ininntakið í stefnu flokksins var þá markað svo: „Að vinna að því og undirbúa það, að ísland taki að fullu Öll sín mál í sínar eigin hend- ur og gæði landsins til afnota fyrir landsmenn eina jafnskjótt og 25 ára samningstímabií sambandslaganna er á enda." Á fjórða tug þessarar aldar var mönnum ofarlega í huga nauðsynin að búa þjóðina undir samstillt átak í lokaáfanganum að fullu sjálfs- forræði eftir að fullveldið var fengið 1918. í róðum sjálfstæðismanna birtist sá slagkraftur meðal annars í málflutningi á borð við eftirfar- andi: „Fólk sem kýs frelsið fylkir sér í Sjálfstæðisflokkinn." Eða: „Öllum hugsandi mönnum, konum <>g körlum, er ljóst að barátta Sjálf- •tæðisflokksins er freisisbarátta ,>lensku þjóðarinnar." í landsmálum var staðan sú að rramsóknarmenn höfðu verið við wild frá 1927 og kommúnistar seildust æ meira til valdanna. Sjálf- stæðismenn hófu mikla sókn til framdráttar sjálfstæðisstefnunni um miðjan áratuginn, endurskipu- lögðu starfsemi Sjálfstæðisflokks- ins og efldu allt félagsstarf á hans vegum. Á febrúardögum 1937 minntist Heimdallur, félag ungra sjálfstæðismanna, tíu árá afmælis síns með glæsilegum hætti. í sam- kvæmi og fundum af því tilefni voru málin reifuð: Sjálfstæðismálið, konungssambandið, væntanleg sambandsslit við Dani, landhelgis- málin, þingræði og lýðræði. Stemmningin var mikil og á einu bretti gengu eitt hundrað nýir fé- lagar í Heimdall. í sömu vikunni komu á fjórða hundrað reykvískar konur saman til fundar og stofnuðu Hvöt, félag sjálfstæðiskvenna í Reykjavík. Aðdragandi Tildrög þessara fyrstu samtaka kvenna í röðum sjálfstæðismanna voru í stórum dráttum á þessa leið. Nokkrar áhugasamar sjálfstæðis- konur tóku að ræða um það sín á milli að konur ættu að láta meira að sér kveða á opinberum vett- vungi. Niðurstaðan af þeim umræðum varð að heppilegast mundi að virkja konur til átaks fyr- ir þann málstað og að framgangi sjálfstæðisstefnunnar éf þær hefðu með sér félagsskap í því skyni. Kannaðar voru iindirtektir og á örskömmum tíma höfðu yfír eitt hundrað konur skrifað sig á lista og tjáð sig fylgjandi stofnun slíks félags. Forgöngukonurnar auglýstu þá undirbúningsfund mánudaginn 15. febrúar 1937 klukkan 8.30 síðdegis í Oddfellow-húsinu í Reykjavík. Á þriðja hundrað konur sóttu fundinn. Guðrún Jónasson, kaupmaður og bíejarfulltrúi. setti fundinn og flutti í upphafi hans ávarp þar sem hún Guðrún Jónasson (1876—1958) var fyrsti formaður Hvatar. Hún sat íbæjarstiórn Reykjavíkur fyrir Sjálfstæðisflokkinn 1928-1945. Hér erhún íræðu- stóláfundi20.janúar 1946 vegna bæjarstjórnarkosning- anna 27. sama mánaðar. hvatti til einingar og samstarfs um málefni Sjálfstæðisflokksins og ættjarðarinnar. Síðan skipaði hún Maríu Maack, hjúkrunarkonu, fundarstjóra og Kristínu L. Sigurð- ardóttur, síðar alþingismann, fundarritara. Þá flutti Guðrún Guð- laugsdóttir, síðar bæjarfulltrúi, framsöguræðu þar sem hún lýsti tilefni fundarins og mælti eindregið með því að konurnar stofnuðu til samtaka með sér. Guðrún Jónasson talaði enn og lagði áherslu á að konur gætu, þrátt fyrir eigin félags- skap, eftir sem áður verið félags- menn í öðrum samtökum á vegum Sjálfstæðisflokksins. Ýmsar. þeirra voru þá þegar bæði í Landsmálafé- laginu Verði og Heimdalli. Miklar umræður voru á þessum fundi og kemur skýrt fram í heim- ildum að hér var á ferðinni stjórn- málahreyfing kvenna sem eingöngu ætlaði að starfa að markmiðum Sjálfstæðisflokksíns. Á grundvelli. þeirra ætluðu þær síðan að sækja fram á opinberum vettvangi og í félagsstörfum. Tillaga um stofnun félags var borin undir atkvæði og samþykkt með öllum greiddum at- ' kvæðum gegn einu. Kallað var eftir uppástungum að nafni á félagið og bárust þegar margar. Bráðabirgða- stjórn var kosin og henni falið að boða til framhaldsfundar þar sem gengið skyldi frá öllum formsatrið- um vegna hins nýstofnaða félags. Stof nfundur — stefnumið Á sama stað og tíma, föstudaginn 19. febrúar, var síðan stofnfundur- inn haldinn og hafði hann verið auglýstur rækilega í blöðum. Fund- inn sátu á fjórða hundrað konur. Lesið var frumvarp til félagslaga, það síðan borið upp og samþykkt. Fram kom að hlutkesti hafði verið látið ráða nafni félagsins og kom upp nafnið Hvöt. Til gamans má getaþess að sú uppástunga kom frá Ágústu Thors. Síðan fór fram stjórnarkjör og var Guðrún Jónas- son einróma valin formaður. Aðrar í stjórnina völdust þær Ágústa Thors, Kristín L. Sigurðardóttir, María Maack, Guðrún Guðlaugs- dóttir, Helga Marteinsdóttir og Sesseíja Hansdóttir. í varastjórn hlutu kosningu þær María Thor- oddsen, Ásta Eggertsdóttir, Svana Jónsdóttir, Dýrleif Tómasdóttir og Sigríður Bjarnadóttir og sem endur- skoðendur Soffía Jacobsen og Guðrún Þorleifsdóttir. Nýkjörinn formaður tók síðan við stjórninni og kemur fram af fundar- gerð að hún var hyllt með húrra- hrópum og henni þökkuð mikil störf í þágu sjálfstæðisstefnunnar. Fer- falt húrra var hrópað fyrir hinu nýstofnaða félagi og ættjarðarljóð sungin, ríkti mikil hrifning á fundin- um sem stóð lengi kvölds. Guðrún Jónasson var á þessum tíma líklega ein þekktasta konan í pólitísku lífi höfuðstaðarins. Eins og fram er komið rak hún eigin verslun og hún hafði setið í bæjarstjórninni frá ár- inu 1928. Hún var sögð ákveðin og hispurslaus í afskiptum sínum af bæjarmálum. Fylgjandi frjálsu framtaki og lagði áherslu á að það fengi notið sín í atvinnulíflnu, sögð íhuga „hvert mál vandlega sem hún hefur afskipti af, áður en hún lætur uppi skoðun sína". Markmiðsgreinar félagslaganna eru eftirfarandi: 2. gr. Markmið félags- ins er að berjast fyrir þjóðlegri og víðsýnni framfarastefnu í þjóðmál- um með hagsmuni allra stétta og Afmælisrítið Auðarbók Auðuns iil heiðurs Auði sjötugrí 11. febráar 1981 kom út 19.júníþaðár. Hér afhendirRagnhildur Helgadóttir, formaður ritnefndar, Auðifyrsta eintak bókarinn- ar. Til hliðar við Ragnhildi er Elín Pálmadóttir og Hannes Gissurarson sem einnig voru í ritnefnd. Lengst til hægri er AgnarKl. Jónsson, einn höfunda. Útgáfustarfsemi á vegum Hvatar: Fréttabréf hóf göngu sína í ársbyrjun 1979 og kemur reglulega út að vetrinum. Það flytur fregnir af félagsstarfinu, ýmsar tilkynn- ingar og annað efni eftir ástæðum. Þar birtast flest erindi sem flutt eru á félagsfundum Hvatar. Fjölskyldan í frjálsu samfélagi. Kilja gefín út í samvinnu við Landssamband sjálfstæðiskvenna 24. október 1980. Auðarbók Auðuns. Afmælisrit í tilefni 70 ára afmælis Auðar Auðuns, fyrrum ráðherra, hinn 18. febrúar 1981. Útgefið í sam- vinnu við Landssambandið og kom út 19. júní sama ár. Frjáls hugsun - frelsi þjóðar. Hvöt 45 ára 1937-1982. Af- mælisútgáfa hinn 24. október 1982, kilja. Framtíðin í okkar höndiun. Hvöt og Landssambandið í tilefni loka kvennaáratugar Sameinuðu þjóðanna 1985. Þessar fjórar bækur eru allar greinasöfn um flesta þætti þjóð- mála sem fjöldi kvenna og einnig nokkrir karlar hafa ritað að frumkvæði samtaka Sjálfstæðiskvenna. öfluga sameiningu þjóðarinnar fyrir augum. — Grundvöllur stefnu þess er frelsi og sjálfstæði þjóðar og ein- staklinga, séreignarskipulag og jafnrétti allra þjóðfélagsþegna. 3. gr. Markmiði þessu hyggst félagið ná með því að fylgja eindregið Sjálf- stæðisflokknum að málum, styðja hann við kosningar og vinna að hugsjónum hans. Félagið fylgir skipulagsreglum flokksins eins og þær eru hverju sinni. 4. gr. Mark- mið félagsins er ennfremur að stuðla að aukinni þátttöku kvenna í stjórnmálum, sérstaklega sem full- trúar á Alþingi og í bæjarstjórn. Félagið vill ennfremur vinna að því að styrkja hag heimilanna sem best, einkum á sviði uppeldis- og heil- brigðismála. Lög Hvatar hafa efnislega verið óbreytt frá stofnun. I tímans rás hafa lögin að sjálfsögðu verið yfir- farin og endurskoðuð og breytingar gerðar ef nauðsyn þótti til eða breyttar aðstæður buðu svo. En J '__ Ú/M 4 '-¦ ^p -íít •/r* Sjálfstæðisflokkurinn bluta sinn 1borgarstióm Rey&javíkur 1982 " 12 fulitrúa kjbrna, þar af 3 konur tLHér eru Á fyrsta fundi nýkjörian- rgarstjórnar 27. maítaliðfrá vinstri sjálfstœðiskonurnar Hulda Valtýsdóttir, I Ingibjbrg Rafnar, Jóna Gróa Sigurðardóttir (kom inn sem varamaður) ogíaftariröð tilhægriKatrín Fjeldsted. árið 1968 var að forgöngu Auðar Auðuns gerð sú breyting á upp- byggingu félagsins að árlega var kjörið trúnaðarmannaráð 32 kvenna sem starfaði með stjórninni og sem tengiliður hennar við félags- menn. Ennfremur voru þá tekin í gildi ákvæði sem takmarka þann tíma sem hver má sitja í stjórn og trúnaðarráði, eða lengst fjögur ár samfleytt. Hefur þetta atriði tryggt endurnýjun í forystusveit félagsins og jafnframt orðið til þess að yngri konur hafa laðast þar til starfa. Formenn Formenn Hvatar frá upphafi hafa verið: Guðrún Jónasson, María Maack, Auður Auðuns, Geirþrúður Hildur Bernhöft, Ólöf Benedikts- dóttir, Jónína Þorfinnsdóttir, Björg Einarsdóttir, Bessí Jóhannsdóttír, Erna Hauksdóttir og María E. Ingvadóttir. Lokaorð Hér hefur ekki verið gerð tilraun til að segja sögu Hvatar, félags sjálfstæðiskvenna í Reykjavík. Að- eins var leitast við að opna sýn á aðdraganda stofnunar félagsins og koma inn á hvað vakti fyrir þeim konum sem gerðust brautryðjendur að þessu leyti innan Sjálfstæðis- flokksins. Um margt má fræðast úr fimmtíu ára sögu félagsins i þeim ritum sem komið hafa út hjá félaginu og talín eru á öðrum stað á þessari síðu. En saga þessa æru- verðuga félags er margþætt, og sem hluti af stærsta stjórnmála- flokki landsins einnig hluti af þjóðarsögunni. Þá sögu væri vissu- lega vert að skrá. Megi Hvöt lifa og lifa vel!

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.