Morgunblaðið - 24.12.1993, Qupperneq 1

wgnnMftfctfk
MENNING
LISTIR
B
PRENTSMIÐJA MORGUNBLAÐSINS
FOSTUDAGUR 24. DESEMBER 1993
BLAÐ
UNGUR en lífsleiður aðalsmað-
ur, Évgení að nafni, heillar
sveitastúlkuna Tatjönu. Þegar
hún játar honum ást sína lætur
hann sér fátt um finnast og vill
ekkert með hana hafa. Seinna
verður hann besta vini sínum að
bana í einvígi og flækist eftir það
um heiminn þjakaður af sektar-
kennd. Loks hittir hann Tatjönu
aftur í iburðarmiklu samkvæmi
heima í Rússlandi. Þá verður
honum ljóst að þetta er konan
sem hann elskar. En það er um
seinan, hún er öðrum gefin og
heldur tryggð við eiginmann
sinn. Évgení Ónegín, vinsælasta
ópera Tsjajkovskís, verður frum-
sýnd í Islensku óperunni 30. des-
ember. Höfundurinn byggði
hana á ljóðabálki höfuðskáldsins
Púshkins og þótti á sínum tíma
hafa fært óperuhefðina af
skreyttum stalli til fólksins í rúss-
neskum veruleika. Sjálfur skrif-
aði hann í bréfi til vinkonu að
þeir sem leituðu eftir einföldum
og eðlilegum tilfinningum í tón-
listinni myndu njóta óperunnar.
Fimm ár liðu frá frumsýningu í
Moskvu 1879 þar til Évgení
Ónegín sló í gegn í Pétursborg,
en síðan hefur hún unnið hjörtu
óperugesta víðsvegar. A Islandi
hefur þó engin ópera Tsjajkovsk-
ís verið á fjölunum fyrr.
Tsjajkovskí var fjöl-
hæft og afkast-
amikið tónskáld,
fæddur í
námabæ í
Vjatka-héraði í
Rússlandi árið 1840. Hann hlaut
venjulegt tónlistaruppeldi, lærði á
píanó sem barn, en fór að skrifa
eigin tónlist eftir að móðir hans dó
þegar hann var fjórtán ára. Þá var
hann sendur til virts píanókennara
og síðar, eftir að hann hætti laga-
námi, sótti hann tíma í tónlistarskól-
anum í Pétursborg með vinnu sinni
í dómsmálaráðuneytinu. 23 ára gam-
all ákvað hann að helga líf sitt tón-
iistinni, sagði starfínu lausu og gerð-
ist reglulegur nemandi Antons Rub-
instein í tónlistarskólanum. Að námi
loknu hafði hann í áratug lifibrauð
af kennslu við tónlistarskólann í
Moskvu en samdi jafnframt tónlist
af kappi.
Árið 1876 fór að draga til tíðinda
í einkalífí Tsjajkovskís. Þá lýsti hann
því yfír við fjölskyldu sína að hann
ætlaði að kvænast, að því er virðist
til að losna við hugarvíl vegna sam-
kynhneigðar sinnar og uppræta sög-
ur um hana. Á vori næsta árs fékk
hann bréf með ástarjátningum konu
nokkurrar sem kvaðst hafa verið
nemandi hans. Hálfum mánuði síðar
stakk þekkt söngkona upp á því við
hann í samkvæmi að hann skrifaði
óperu eftir ástsælu kvæði Alexand-
ers Púshkíns um Évgení Ónegín. Þar
játar einmitt aðalkvenpersónan ást
sína í bréfi en fær enga athygli karl-
mannsins. Síðar í sögunni hefnist
honum kaldlyndið.
Sagan samtvinnuð einkalífi
Tsjajkovskí féllst á að hitta
Ivanovnu Miljúkóvu og skömmu síð-
ar gengu þau í hjónaband. Það
reyndust hræðileg mistök sem end-
uðu með taugaáfalli tónskáldsins og
skilnaði. Áður en til brúðkaupsins
kom skrifaði Tsjajkovskí í miklum
móð tvo þriðjuhluta óperunnar um
Ónegín og tók síðar upp þráðjnn
skömmu fyrir ármótin 1877-8. Óp-
eran var fullgerð í febrúar en ekki
frumflutt fyrr en ári seinna í Moskvu
af nemendum tónlistarskóians.
Tsjajkovskí þótti rétt að ungt fólk
færi með þetta efni, hann kvaðst
hafa skrifað af hjartans einlægni og
við einlægnina væru vonir hans
bundnar.
Talsvert er vitað um tilurð óper-
unnar og fléttumar við líf tónsmiðs-
ins af bréfaskriftum hans við bróður
sinn og ekkjuna Nadesju von Meck.
Hún studdi hann fjárhagslega og
gerði kleift að einbeita sér að tón-
sköpun. Þau hittust aldrei árin fjórt-
án sem bréfaskiptin stóðu.
Fleira var undarlega líkt með óp-
erunni og atburðum veruleikans
ÞEKKTASTA
ÓPERA
TSJAJKOVSKÍS
FRUMSÝND í
ÍSLENSKU
ÓPERUNNI 30.
DESEMBER
Morgunblaðið/Kristinn
heldur en það sem þegar er getið.
Évgení Ónegín banar skáldinu
Lenskí í einvígi þeirra vinanna. Til-
efnið var daður Ónegíns við unnustu
Lenskís. Púshkín lést af skotsárum
sem hann hlaut í einvígi vegna eigin-
konu sinnar, árið 1837, fimm árum
eftir að kvæðið um Ónegín kom út.
Hann var þá 37 ára gamall.
Lífdögum Tsjajkovskís lauk með
voveiflegum hætti árið 1893, fáum
dögum eftir frumflutning sjöttu sin-
fóníu hans. Lengi var haft fyrir satt
að banameinið hefði verið kólera,
en síðar hafa menn talið að tónskáld-
ið hafi stytt sér aldur með arseniki.
Þótt hylli Tsjajkovskís meðal
fræðimanna kunni að hafa dvínað á
þessari öld, kunna áheyrendur áfram
vel að meta ástríðufullar tónsmíðar
hans. Þær hafa einmitt heyrst óvenju
víða að undanfömu í tilefni hundruð-
SJÁ NÆSTU SÍÐU