Morgunblaðið - 06.11.1998, Blaðsíða 10

10 FÖSTUDAGUR 6. NÓVEMBER 1998
FRETTIR
MORGUNBLAÐIÐ
Halldór Ásgrímsson utanríkisráðherra í ræðu um utanríkismál á Alþingi í gær
Samstarf Norðurlanda
aldrei verið eins öflugt
Norrænt samstarf verður í brennidepli á
Islandi árið 1999 þegar Island gegnir for-
mennsku í norrænu ráðherranefndinni.
--------------------------------------y--
Þetta kom m.a. fram í ræðu Halldórs As-
grímssonar utanríkisráðherra á Alþingi í
gær þegar rætt var um utanríkismál.
ALÞINGI
„NAUÐSYNLEGT er fyrir íslend-
inga að staldra við og meta stöðu
norræns samstarfs þegar við tökum
við formennsku þess um næstu ára-
mót,“ sagði Halldór Asgrímsson. ,Á
formennskuárinu gefst okkur tæki-
færi til að leggja áherslu á málefni
sem við teljum sérstaklega brýn og
koma Norðurlöndunum í heild til
góða. Umhverfismálefni verða efst
á baugi, einkum sjálfbær nýting lif-
andi auðlinda hafsins á norðurslóð-
um, ekki síst í tengslum við ár hafs-
ins og það starf sem unnið er á vett-
vangi Sameinuðu þjóðanna um þau
málefni. Áhersla verður lögð á sam-
starf til að koma í veg fyrir mengun
og tryggja skynsamlega nýtingu
auðlinda hafsins, þar með talda nýt-
ingu sjávarspendýra."
Ráðherrann sagði ennfremur að
íslendingar myndu leitast við að
marka samnorræna stefnu varðandi
norðlægu víddina, en þar er um að
ræða tillögu sem Finnar hafa lagt
fram innan Evrópusambandsins
(ESB) og miðar að því að ESB móti
áætlun fyrir norðlægari hluta Evr-
ópu líkt og gert hefur verið varð-
andi Miðjarðarhafssvæðið. ,Aukin
áhersla ESB á norðlægu víddina
getur haft mjög mikla þýðingu fyrir
umhverfís-, atvinnu- og efnahags-
mál á norðurslóðum og ekki síst
evrópskt samstarf við Rússland,“
sagði ráðherra. Þá sagði hann að á
formennskuárinu yrði ennfremur
stefnt að því að móta norrænt sam-
ráð varðandi Evrómyntina og fylgj-
ast vel með reynslu Finna hvað það
varðaði. „Við teljum einnig mikil-
vægt að tengja norrænt samstarf
nýrri öld og landafundaárinu. Með
því gefst gott tækifæri fyrir Island
og önnur lönd, sem teljast til vest-
urhluta Norðurlandanna, til að
verða í norrænu sviðsljósi."
Ráðherra tók fram í ræðu sinni
að samstarf Norðurlandanna hefði
sennilega aldrei verið jafnöflugt og
nú, þrátt fyrir aðild þriggja þeirra
að ESB. „Jafnframt er athyglisvert
hve virkan þátt öll Norðurlöndin
taka í alþjóðlegu og evrópsku sam-
starfí. Á meðan ísland gegnir for-
mennsku í norræna samstarfínu og
Evrópuráðinu á næsta ári mun Nor-
egur fara með formennsku í Örygg-
is- og samvinnustofnun Evrópu
(ÖSE) og Finnland mun leiða starf
ESB seinni helming ársins.“
Varaformennska í Evrópuráði
ísland tók í fyrradag við varafor-
mennsku Evrópuráðsins og í maí-
mánuði á næsta ári tekur ísland við
formennsku þess í fyrsta sinn.
„Undirbúningur fyrir foimennsk-
una er þegar hafínn og fastanefnd
íslands hjá Evrópuráðinu hefur
verið efld. Island situr nú í stjórnar-
nefnd ráðsins og fastafulltrúi okkar
hjá Evrópuráðinu stýrir afmælis-
nefnd þess,“ sagði ráðherra, en
Evrópuráðið heldur upp á fímmtíu
ára afmæli sitt á næsta ári. „í for-
mennsku felst að stjórna fundum
ráðherranefndarinnar, hafa mál-
efnalegt frumkvæði í störfum ráðs-
ins og að vera í forsvari fyrir Evr-
ópuráðið gagnvart öðrum alþjóða-
stofnunum eins og ÖSE, ESB,
NATO og Sameinuðu þjóðanna
(SÞ),“ sagði ráðherra og hélt áfram:
„Formennska í Evrópuráðinu, á
hálfrar aldar afmæli þess, gefur
okkur kærkomið tækifæri til að
árétta stuðning við lýðræðisþróun,
varðveislu mannréttinda og frið-
samlega lausn deilumála í álfunni."
Ráðherra fjallaði nánar um þátt-
töku íslendinga í ÖSE og sagði m.a.
að um nokkurt skeið hefði ísland
verið eina Evrópuríkið án fasta-
nefndar hjá ÖSE í Vínarborg. Hann
skýrði frá því að ákveðið hefði verið
að opna skrifstofu fastanefndar ís-
lands þar á ný strax eftir áramótin
og bætti því við að ekki væri síður
mikilvægt að hafa íslenska fasta-
nefnd í Vínborg en í Strassborg.
Þá fór ráðherra yfír ýmis efna-
'
Morgunblaðið/Þorkell
Á ANNAÐ hundrað manns sótti fund Samtaka um þjóðareign.
Ályktun aðalfundar Samtaka um þjóðareign
Styðja stofnun Frjáls-
lynda flokksins
SAMTÖK um þjóðareign sam-
þykktu samhljóða ályktun á aðal-
fundi sínum á miðvikudagskvöld
þess efnis að hvetja félagsmenn til
að standa að stofnun nýs stjórn-
málaflokks, Frjálslynda flokksins,
síðar í þessum mánuði. Samtökin
verða eftir sem áður til sem vett-
vangur pólitískrar umræðu um
það markmið að breyta lögum um
fiskveiðistjórn.
Bárður Halldórsson var kjörinn
formaður samtakanna og eftir að
fráfarandi stjórn hafði gefið
skýrslu sína og ný stjórn verið
kjörin bar hún fram áðurgreinda
tillögu.
Fram kom á fundinum sú skoð-
un að þar sem ekki hefði tekist
með skrifum, umræðum og kynn-
ingu að finna aðra leið við stjórn-
un fiskveiða og leggja niður nú-
verandi fyrirkomulag væri nú orð-
ið tímabært að vinna að framgangi
málsins með því að styðja stofnun
stjómmálaflokks er hefði það á
stefnuskrá sinni.
HALLDÓR Ásgrímsson flutti ræðu á utanríkisráðherrafundi Evrópu
ráðsins á miðvikudag og í gær var fjallað um utanríkismál á Alþingi.
hags- og viðskiptamál og greindi
m.a. frá því að samningaviðræður
EFTA-ríkjanna og Jórdaníu um frí-
verslun væru hafnar og að viðræður
stæðu einnig yfir við Kýpur og Tún-
is. „Þá eru í undirbúningi fríversl-
unai-viðræður við Egyptaland og
gerð samstarfsyfirlýsingar við
MERCOSUR-ríkin fjögur, Argent-
ínu, Brasilíu, Paragvæ og Úrúgvæ.
Á ráðherrafundi EFTA í desember
nk. er stefnt að undirritun fríversl-
unarsamnings við sjálfstjórnar-
svæði Palestínumanna."
Umræða vinstrimanna um
NATO kemur á óvart
Ráðherra fjallaði stuttlega um
þær efnahagsþrengingar sem nú
ættu sér stað í Asíu og sagði m.a. að
ætla verði að Asíuríkin nái að vinna
sig út úr þessum erfiðleikum og að
viðskipti Islendinga aukist þá veru-
lega við þennan heimshluta. „End-
uruppbygging efnahags ríkja Suð-
austur-Asíu skapar ný tækifæri íyr-
ir íslensk fyrirtæki til að ná fótfestu
þar. Full ástæða er því til að huga
grannt að þeim tækifærum sem nú
gefast í Asíu. I því sambandi ráð-
geri ég ferð til nokkurra Asíulanda
snemma næsta árs. Er hún fyrst og
fremst ætluð til að ryðja íslenskum
fyrirtækjum braut með hliðstæðum
hætti og gert hefur verið á öðrum
mörkuðum."
Er ráðherra fjallaði um Atlants-
hafsbandalagið (NATO) sagði hann
m.a. að sú umræða sem farið hefði
fram á vinstri væng stjórnmálanna
undanfarið um aðildina að NATO
kæmi á óvart. ,Álitið hafði verið að
nú ríkti meiri friður en nokkru sinni
fyrr um þátttöku okkar í bandalag-
inu, einkum í ljósi ótvíræðs mikil-
vægis þess í öryggismálum í álfunni
og ekki síst vegna þess hve þátttaka
okkar Islendinga í bandalaginu hef-
ur aukist og orðið sýnilegri í hinu
nýja öryggisumhverfi,“ sagði hann
og ítrekaði að þátttaka íslendinga í
NATO væri og hefði verið einn af
hornsteinum íslenskrar utanríkis-
stefnu. „Lögð hefur verið áhersla á
virka þátttöku Islands í störfum
bandalagsins og hefur fastanefnd
íslands í Brussel verið efld í þessu
skyni.“
Um framtíð vamarsamstarfsins
við Bandaríkin sagði ráðherra m.a.
að vera vamarliðsins hér samrýmd-
ist vamarhagsmunum beggja ríkja
og tryggði öryggi íslands og jafn-
framt stöðugleika á Norður-Atlants-
hafi, mMvægustu samgönguæð í
heimi, hvort heldur á friðar- eða
ófriðartímum. „Pólitískur styrkur
Atlantshafsbandalagsins liggur í
sameiginlegum hagsmunum, sam-
ræmdri stefnu aðildarríkjanna í ör-
yggismálum og gagnkvæmum vam-
arskuldbindingum. Vamarstöðin á
Miðnesheiði er órjúfanlegur hluti
þess kerfis," sagði hann m.a. og
bætti því við að Bandaríkin myndu
ekki án samþykkis íslenskra stjóm-
valda breyta varnarviðbúnaðinum
hér á landi. ,Að sama skapi þurfa ís-
lensk stjórnvöld að laga sig að
breyttu öryggisumhvei-fi og koma til
móts við helsta bandamann sinn í
vamarmálum, ekld síst á tímum nið-
urskurðar. Kostnaðarlækkun er lyk-
ilhugtak í því sambandi."
Auðlindamál skipa mikilvægan
sess í alþjóðasamstarfi
„Auðlinda- og umhverfismál
skipa æ mikilvægari sess í alþjóða-
samstarfi, einkanlega á vettvangi
Sameinuðu þjóðanna," sagði ráð-
herra í ræðu sinni og taldi nauðsyn-
legt að efla markvissa þátttöku Is-
lands í þessu samstarfi. „I ræðu
minni á allsherjarþingi Sameinuðu
þjóðanna vakti ég athygli þingheims
á athyglisverðri skýrslu sem um-
hverfisverndarsamtökin World
Wildlife Fund gáfu út um nýtingu
fiskistofna í heiminum. í þessari
skýrslu segir berum orðum að ein-
ungis þrjú ríki í heiminum hafi kom-
ið sér upp fiskveiðistjórnunarkerfi
sem leiði til sjálfbærrar og skyn-
samlegrar nýtingar fiskistofna:
Ástralía, Nýja-Sjáland og Island,"
sagði hann ennfremur.
I umræðunum á eftir fögnuðu
margir þingmenn þeirri ákvörðun
að stefnt skuli að framboði til sætis í
öryggisráði Sameinuðu þjóðanna,
en þar hefur ísland aldrei átt full-
trúa. Þá var nokkuð rætt um stækk-
un Evrópusambandsins og hvernig
sú þróun hefði áhrif á stöðu íslands.
Tómas Ingi Olrich formaður utan-
ríkismálanefndar Alþingis kvaðst
telja að íslendingar ættu að líta á
útvíkkun ESB sem hagstæða þróun
fyrir sig. „Við þurfum að standa
vörð um hagsmuni okkar á sem
flestum markaðssvæðum í heimin-
um og ekki líta á stækkun ESB sem
ógnun við okkur heldur þvert á móti
sem möguleika," sagði hann og
bætti því við að Islendingar ættu
einnig að leggja mikla rækt við
markaði í Asíu og Rússlandi.
Síðar urðu nokkrar umræður um
málefnaskrá samfylkingar A-
flokka og Samtaka um kvennalista
og var m.a. spurt hvort Alþýðu-
flokkurinn „væri kominn á flot í
varnar- og öryggismálum". Guð-
mundur Árni Stefánsson, Þing-
flokki jafnaðarmanna, svaraði því
m.a. til að Alþýðuflokkurinn hefði
það ekki á stefnuskrá sinni að
ganga úr NATO. Sighvatur Björg-
vinsson, formaður Alþýðuflokksins,
skýrði einnig frá því að það stæði
ekki í málefnaskránni að framtíð-
armarkmiðið væri að standa utan
NATO.