Morgunblaðið - 06.11.1998, Qupperneq 31

MORGUNBLAÐIÐ
LISTIR
FÖSTUDAGUR 6. NÓVEMBER 1998 31
Sindri Freysson fær Bókmenntaverðlaun Halldórs Laxness
Morgunblaðið/Árni Sæberg
SINDRI Freysson og Auður Laxness að lokinni verðlaunaafhendingunni með bók Sindra, Augun í bænum.
Skuggalegir menn
sem bisa við legsteina
SINDRA Freyssyni voru afhent
Bókmenntaverðlaun Halldórs Lax-
ness í Þjóðarbókhlöðunni í gær.
Verðlaunabókin, skáldsagan Augun í
bænum, kom út samdægurs hjá
Vöku-Helgafelli, sem stendur að
verðlaununum í samráði við fjöl-
skyldu skáldsins, og var höfundinum
afhent fyrsta eintakið ásamt verð-
launafénu, 500.000 kr., verðlauna-
skjali og verðlaunapeningi.
Fyrr á árinu var efnt til sam-
keppni um besta handritið að skáld-
sögu eða smásagnasafni og bárust
ríflega 30 handrit, merkt dulnefni
en rétt nafn höfundar fylgdi í lok-
uðu umslagi. Dómnefnd valdi verð-
launahandritið, en hana skipuðu
Pétur Már Ólafsson, bókmennta-
fræðingur og útgáfustjóri hjá Vöku-
Helgafelli, Þorleifur Hauksson ís-
lenskufræðingur og Valgerður
Benediktsdóttir bókmenntafræð-
ingur. I umsögninni segir að bókin
sé í senn óvenjuleg og hefðbundin
skáldsaga. „Hún er þroskasaga, ást-
arsaga og saga um glæp og refsingu
þar sem sannleikur og lygi togast á
í huga lesandans. Höfundi tekst
einkar vel að lýsa ást í skugga
þröngsýni og einangrunar; ást sem
er í senn sár, heit og forboðin. Þetta
er snjöll skáldsaga, ski-ifuð í kröft-
ugum stíl og nær að grípa lesand-
ann föstum tökum.“
„I upphafí þessa árs, nánar tiltekið
8. febrúar sl., lifði íslenska þjóðin
aldamót. Tuttugustu öldinni í ís-
lenskum bókmenntum lauk með and-
láti Halldórs Laxness, stærsta og
fráneygasta rithöfundar þeirrar ald-
ar. Svo stór var hann að ég fínn til
feimni við að koma hér í dag og taka
við verðlaunum sem veitt eru i hans
nafni,“ sagði Sindri í ræðu við af-
hendinguna, og kvaðst jafnframt
feimni finna til mikils þakklætis.
„Um leið minnist ég þess að Halldór
benti okkur á að maður á aldrei að
trúa um of á heiðursútnefningar,
enda, eins og hann sagði við annað
tækifæri: „Það eina sem lifír er vel
skrifaður texti.“
En hvernig blasir landslag bók-
menntanna við þeim sem eru að
stíga fyrstu skrefin inn í 21. öld ís-
lenskra bókmennta með töskur sín-
ar fullar af óskrifuðum texta? Það er
eyðilegt um að litast, það eina sem
greina má í fyrstu eru skuggalegir
menn og skuggalegar konur í óða
önn að höggva á legsteina. A einum
legsteini segir að hér hvíli höfundur-
inn, hann sé látinn. A öðrum segir að
hér hvíli bókin, hún sé látin. A þeim
þriðja segir að hér hvíli ljóðið, það
sé látið, og á fjórða steininum er
ekkert ski-ifað, því þar undir á sjálft
orðið að hvíla. Við skulum vorkenna
þessu önnum kafna fólki, því það
stritar til einskis. A bak við það
standa ljóðið og skáldsagan og smá-
sagan hönd í hönd í þykkum bókar-
kápum, sennilega vatnsheldum, og
yfir öllu vakh- höfundurinn. Og höf-
undurinn og ljóðið og skáldsagan og
smásagan og bókin hlæja að þessu
fólki sem bisar við legsteina fyi’ir of-
an tómar grafir, hlæja dátt, hlæja
lifandi hlátri."
Verðlaunahöfundurinn er 28 ára
að aldri og hefur áður sent frá sér
ljóðabókina Fljótið sofandi konm-,
sem kom út 1992, og smásagnasafnið
Osýnilegar sögur, ári síðar. Hann er
þriðji höfundurinn sem hlýtur Bók-
menntaverðlaun Halldórs Laxness
en áður þau verið veitt Skúla Birni
Gunnarssyni og Eyvindi P. Eiríks-
syni.
Elsta stein-
steypukirkja
heims á
Snæfellsnesi
ÍSLENSK byggingararfleifð I eft-
ir Hörð Ágústsson var formlega
kynnt við athöfn sem Húsafriðun-
arnefnd ríkisins efndi til í Iðnó í
gær. Ávörp fluttu Þorsteinn Gunn-
arsson formaður Húsafriðunar-
nefndar, Hörður Ágústsson og
Björn Bjarnason menntamálaráð-
herra.
Höfundurinn afhenti Birni
Bjarnasyni menntamálaráðherra
fyrsta eintak bókarinnar, einnig
Sturlu Böðvarsyni formanni Þjóð-
minjaráðs og Guðnýju Gerði
Gunnarsdóttur safnstjóra Þjóð-
minjasafns og þakkaði þeim ásamt,
Þorsteini Gunnarssyni þeirra þátt
í tilurð bókarinnar. I máli Harðar
kom fram að íslensk húsagerðar-
list er um margt einstök, m.a. hafi
notkun steinsteypu til húsagerðar
haflst fyrr hérlendis en erlendis.
Hörður kvaðst vilja fullyrða að
Ingjaldshólskirkja á Snæfellsnesi
væri elsta steinsteypukii'kja í
heimi, byggð 1903.
Björn Bjarnason sagði í þakk-
arávarpi sínu að þótt undirtitill
Morgunblaðið/Kristinn
Hörður Ágústsson afhendir Birni Bjarnasyni menntamálaráðherra
fyrsta eintak íslenskrar byggingararfleifðar I sem út kom í gær.
bókarinnar bæri hógværð liöfund-
arins glöggt vitni þá væri liann
sannfærður um að hér væri komin
á prent endanleg og afgerandi
saga íslenskrar byggingarlistar og
fáir myndu telja nauðsyn eða þörf
að bæta þar nokkru við.
I þessu fyrra bindi bókarinnar
sem ber undirtitilinn Ágrip af
húsagerðarsögu 1750-1940 er ís-
lensk húsagerðarsaga í tvær aldir
rakin í ágripsformi. Fyrri tíma-
rnörk eru miðuð við aldur elstu
húsa hérlendis, en þau seinni við
hernám Islands 1940 er rof urðu
við aldalanga sjónlistahefð
danska. Efni bókariunar er að
mestu skipt eftir byggingarefni
húsanna en ekki rakið í samfelldri
tímaröð, en sérhver þáttur lýtur
því lögmáli. Bókin er 435 blaðsíð-
ur og í henni hátt í 800 ljósmyndir
og teikningar. I seinna bindinu
verður varðveislusögu þessarar
hefðar gerð skil, athugað hversu
henni hefur reitt af og hvað sé til
úrbóta á því sem aflaga hefur far-
ið. _
Útgefandi bókarinnar er Húsa-
friðunarnefnd ríkisins og dreif-
ingu annast Hið Islenska bók-
menntafélag.
Tveir eintals-
þættir á sænsku
TVEIR ungir
leikarar, Anders
Ohrström frá
Svíþjóð og Hans
Tórgarð frá Fær-
eyjum, flytja tvo
eintalsþætti fyr-
ir íslenska áheyr-
endur. Anders
Öhrström flytur
eintalsþáttinn
„Orðið/Ordet“,
sunnudaginn 8. nóvember kl. 20.30 í
sal Leiklistarskólans og Hans Tór-
garð flytur þáttinn „Lífskraft-
ur/Livskraft“ í Norræna húsinu
þriðjudaginn 10. nóvember kl. 20.30.
Leikið er á sænsku í báðum þáttun-
um.
Orðið er eintalsþáttur, sem er unn-
inn úr smásögu eftir sænska rithöf-
undinn Torgny Lindgren, og hefur
smásagan komið út í íslenskiá þýð-
ingu. Anders Öhrström hefíæ samið
einleikinn og flytur hann jafnframt.
Mállýskan og söguþráðuiinn endur-
spegla sérkenni Norðlendinganna,
íbúa N-Svíþjóðar, en form sýningar-
innar er á köflum óraunsætt en sjón-
rænt, segir í fréttatilkynningu. Orðið
fjallai’ um krampakennda sjálfsvam-
arhvöt mannsins, ást og þolinmæði.
Anders Öhrström er við leiklistamám
í Leiklistai'skólanum í Helsinki og
lýkur prófi vorið 1999. Hann hefur
leikið í mörgum nemendaleiksýning-
um, m.a. Þremur
systrum eftir
Tsjekhov í leik-
stjórn Kaisu Kor-
honen. Orðið vai'
frumflutt í febi-ú-
ar 1998 í Leiklist-
arskólanum sem
sjálfstætt verk-
efni.
Lífskraftur er
byggður á bréf-
um sem hollensld listmálarinn
Vincent van Gogh skrifaði. Van Gogh
er ekki aðeins einn fremsti listmálari
sem uppi hefur verið og goðsögn í
listasögunni, heldui' er _ hann tákn
„hins þjáða listamanns“. I leikþættin-
um er reynt að finna hvað liggur á
bakvið goðsögnina Vincent van Gogh.
Hans Tórgarð er höfundur og
flytjandi einleiksins. Lífskraftur vai'
frumflutt í janúar 1998 í Helsinki á
vegum Leiklistarskólans, sem sjálf-
stætt verkefni. Það hefur verið flutt
átta sinnum í Helsinki og í Færeyj-
um.
Hans Tórgarð er á fjórða ári í
Leiklistarskólanum í Helsinki og
lýkur námi næsta vor. Hans hefur
tekið þátt í mörgum leiksýningum í
Færeyjum með leiklistarhópnum
Grímu. Hann hefur m.a. leikið í
Kæru Jelenu sem Ingunn Ásdísar-
dóttir leikstýrði í Færeyjum.
Aðgangur er kr. 700.
Anders
Ohrström
Hans
Tórgarð
Svanurinn hlýtur
góðar móttökur í
Þýskalandi
SVANURINN
eftir Guðberg
Bergsson kom
nýlega út í þýskri
þýðingu Huberts
Seelow hjá
Steidl-forlaginu.
Bókin hefur
fengið góðar
móttökur.
Ritdómar hafa
verið að birtast í
dagblöðum og
era þeir allir lofsamlegir. í einu
stærsta dagblaði Þýskalands, Siidd-
eutsche Zeitung, segh' m.a.: „Guð-
bergi Bergssyni hefur tekist að
skapa stórfenglega bók - Táknleikur
höfuðskepnanna þriggja er aldrei
ágengur, hann ljær texta Guðbergs
lit og söguhetunni, barninu, áþreif-
anleika. - Hinn mikli galdur í texta
Guðbergs Bergssonar felst í því
hvernig honum tekst að tæma heim
litlu söguhetjunnar með ákaflega
hlutkenndum hætti, kröftugum og
oft beinlínis áþreifanlegum."
í Die Welt segir í niðurlagi lof-
samlegs ritdóms: „Guðbergur
Bergsson segir með hljóðlátum og
áhrifamiklum hætti frá stúlkubarni
sem er að vaxa úr grasi og er í sál-
rænni hættu. Vegna þess að hann
hættii' á að taka þátt í umskiptunum
milli hins raunsæislega og hins fjar-
stæðukennda, eins og barnið sjálft,
öðlast Svanurinn truflandi áhrifa-
mátt sem minnir á æskuverk Car-
sons McCullers og Trumans Ca-
pote.“
Guðbergur
Bergsson
Ritdómari Ostthuringer Zeitung
vitnar í ummæli Milans Kundera um
bókina og segir: „Dögum saman eftir
lestur Svansins var ég sem heillaður.
í þessari bók munuð þið uppgötva
mikinn evrópskan skáldsagnahöf-
und, sem tekst með einstakri snilld
að fanga í orð líf ungrar telpu. Mér
fór eins og Milan Kundera eftir lest-
ur hans á skáldsögunni."
Þess má geta að önnur bók Guð-
bergs Sú kvalda ást sem hugar-
fylgsnin geyma er komin út eða
væntanleg á mörgum málum.
Svanurinn var fyrst gefinn út af
bókaútgáfúnni Forlaginu og hiaut
íslensku bókmenntaverðlaunin
1992.
Frá Guðspeki-
félaginu
l.ngólfsstræti 22
Áskriftarsími
Ganglera er
896-2070
Kynning á stefnu og starfi Guðspeki-
félagsins, laugardaginn 7. nóvember
kl. 15 í húsi félagsins að Ingólfsstræti
22.
Guðspekifélagið er 122 ára félags-
skapur, sem helgar sig andlegri iðkun
og fræðslu. Félgið byggir á skoðana
og trúfrelsi ásamt hugsjóninni um
bræðralag alls mannkyns.
Jakkapeysuúrvalið
er í Glugganum
Glugginn
Laugavegi 60 sími 551 2854