Morgunblaðið - 06.11.1998, Síða 52

52 FÖSTUDAGUR 6. NÓVEMBER 1998
MORGUNBLAÐIÐ
ALDARMINNING
GUÐJÓN
BJARNASON
í dag, 6. nóvember,
eru 100 ár frá fæðingu
föður míns, Guðjóns
Bjarnasonar.
Hann fæddist á Ós-
eyrarnesi við Eyrar-
bakka en þar var áður
ferjustaður yfir Ölfusá
áður en brú var byggð
yfir ána. Hann var
sonur Bjarna Símon-
arsonar, bónda í
»>- Hallstúni, seinna jám-
smiðs í Reykjavík og
konu hans Rristgerð-
ar Oddsdóttur frá
Þverlæk í Holtum. Faðir Bjarna
var Símon Eyjólfsson Sigurðsson-
ar, bónda í Hallstúni. Eyjólfur var
bóndi í Saurbæ í Holtum og á
Neistastöðum í Flóa. Hans faðir
var Sigurður Þorgilsson, bóndi í
Stúfholti og á Kambi en hans faðir
var einnig Þorgilsson og fæddur
um 1720. Faðir Kristgerðar var
Oddur Guðmundsson bóndi á
Hvammi í Holtum þar sem hún og
fæddist 1863. Hans faðir var Guð-
mundur Oddsson bóndi í Miðhús-
^um í Hvolhrepp, Steinkrossi og
síðast í Gíslholti í Holtum. Faðir
Guðmundar var Oddsson Guð-
mundssonar Hallvarðsonar Teits-
sonar Arnórssonar, en Teitur
fæddist 1651 og var bóndi á
Lambalæk.
Guðjóni var komið í fóstur 32ja
vikna gömlum hjá Guðrúnu Símon-
ardóttur fóðursystur sinni en hún
bjó í Króki við Þjórsá með Ólafi
Guðmundssyni bónda og ferju-
manni við Þjótanda. Harðbýlt var í
Króki á þessum tíma, „þetta var
harðbalajörð“ eins og Guðjón
sagði. Mestur hluti túnsins var á
einum hól og var stundum einung-
is hægt að fá um 36 hesta af tún-
inu. Til þess að hafa hey handa
kúnum var heyjað í Safamýri sem
er mýrarfláki fyrir framan Vet-
leifsholtshverfið milli Vetleifsholts
og Þykkvabæjar. I Króki var Guð-
jón til 16 ára aldurs og reyndust
Guðrún og Ólafur fóstri hans hon-
um vel þennan tíma. Hann ólst upp
með bömum Ólafs af fyrra hjóna-
bandi þeim Guðmundi, Magnúsi,
Borghildi og Þómnni. Hann gekk
hluta úr tveim vetrum (1911 og
1912) til Ingimundar Jónssonar
•* . kennara í farandskóla sem var í
samkomuhúsinu Hábæ í Þykkva-
bænum og á Hala í Háfshvei’fi.
Foreldmm sínum kynntist Guð-
jón ekki fyrr en eftir 16 ára aldur
er hann kom til Reykjavíkur. Þau
vora þá skOin en bjuggu bæði í
Reykjavík. Eldri systkini Guðjóns
vora: Ársæll Kristinn, Kristófer,
Sigurbjarni og Símon en yngri
voru: Guðbjörg Oddfríður, Kjartan
Óskar og Guðlaugur. Um haustið
1915 var Guðjón hjá föður sínum í
Sandgerði en hann starfaði þá við
byggingar fym- Loft
Loftsson útgerðar-
mann í vestra pláss-
inu. Guðjón hafði hug
á því að fara í iðnnám
hjá föður sínum og var
þarna veturinn. Hon-
um snerist þó hugur
með námið og starfaði
sem kaupamaður í
Borgarfirði en fer síð-
an til Stefáns á Auðn-
um á Vatnsleysu-
strönd sem vetrar-
maður. Skömmu eftir
að Guðjón kom til
Reykjavíkur réðst hann til Bjarna
í Engey en þá var farið með mjólk-
ina á hverjum degi yfir sundið til
Reykjavíkur. Guðjón var í því einn
vetur við annan mann að ferja
mjólkina á árabát yfir þrátt fyrir
að hann hafi vart mátt berja sjó
augum án þess að verða óglatt!
Um 1919 var Guðjón ráðinn í Bún-
aðarfélagsvinnu austur í Þingvalla-
sveit. Þangað fór hann yfir Mos-
fellsheiði á reiðhjóli sem hann var
nýbúinn að kaupa á uppboði. Þetta
var að vorlagi og færðin erfið, mik-
il aurbleyta og svað og sökk hjólið
í forina. Vora víst bylturnar ófáar
eftir því sem hann sagði. Um
klukkan fjögur um nóttina kemur
Guðjón loksins leiðandi hjólið aust-
ur að Heiðarbæ, fyrsta bæ í Þing-
vallasveit, þar sem hann ætlaði að
byrja vinnuna. Þar var hann að
skera ofan af og slétta túnin. Farið
var á milli bæja og jarðarbætur
gerðar víðast hvar í Þingvallasveit.
Launin voru þá fjórar krónur á
dag fyrir utan fæði og húsaskjól og
þótti allnokkuð.
Þegar atvinnuástandið var mjög
slæmt, frá 1921 til 1924, reyndi
Guðjón að finna upp á ýmsu til
þess að afla sér og sínum lífsviður-
væris. Einu sinni datt honum t.d. í
hug, hann átti þá heima á efri hæð
að Óðinsgötu 32, að nota litla
kompu undir stiganum sem að-
stöðu til þess að sóla skó. Hann
hætti því nú fljótlega því eins og
hann sagði sjálfur „þá hafa eflaust
viðskiptavinir mínir verið jafn óá-
nægðir og ég með þetta starf
mitt!“
A þessum tíma var fiskur seldur
úr vögnum á götunum á vegum
Jóns og Steingríms fisksala og Eg-
gerts Brandssonar. Guðjón seldi
hjá þeim upp á prósentur við góð-
an orðstír og seldi oftast það sem
hann var með í vagninum. Hann
fór yfirleitt hús úr húsi og bankaði
upp á til þess að leita sér við-
skiptavina. Þá var ýsan seld á 8
aura pundið. Vegna góðs gengis
Guðjóns við fisksöluna gat hann
ætíð gengið að þessu á vetrum
þegar lítið var að gera í byggingar-
vinnunni. Hann vildi líka eingöngu
selja góða vöra og var þekktur að
því. Hann minntist sérstaklega
góðrar sölu á Seltjarnarnesi: í
Nesi, Mýrarhúsum og Hrólfsskála,
en þá var löng leið þaðan til
Reykjavíkur og því munu menn
hafa birgt sig vel upp.
Guðjón vann fyrst þó nokkuð við
uppskipun fyrir Islandsfélagið, sem
átti togarana Apríl og Maí en félag-
ið var einnig með afgreiðslu fyrir
fleii-i togara. Hann fór síðan að
vinna með byggingameisturanum
Kristni Sigurðssyni og Jens Eyj-
ólfssyni, en þeii’ byggðu mörg af
stærri húsum Reykjavíkur á þess-
um áram: Landspítalann, Sundhöll-
ina, Kleppsspítalann, Landakots-
kirkju og fleiri. Þeir munu hafa ver-
ið stærstu byggingaraðilar í
Reykjavík þess tíma. Guðjón var
flokksstjóri hjá Kristni bygginga-
meistara við niðurlagningu steypu
en árið 1928, þegar verið var að
byggja Austurbæjarskólann, lætur
Kristinn undan Guðjóni sem hafði
þráfaldlega leitað eftir því að fá að
fara í múraralæri. Sveinsstykkið
gerir Guðjón 1932 en var á verka-
mannakaupi allan námstímann sem
var sjaldgæft á þeim tíma. Yfírleitt
höfðu lærlingar hálft verkamanna-
kaup en skólagjöldin vora hinsveg-
ar greidd af meisturam. Þegai-
Guðjón byrjaði að vinna sem múr-
ari vora laun sveina 1,80 kr. á klst.
og þótti ekki mikið. Verkamanna-
laun vora þá um 1 kr. 35 á tímann.
Fyrir fólk skipti þó mestu að hafa
einhverja vinnu því atvinnuleysi var
mjög mikið. Guðjón hafði þó á þess-
um áram (um og upp úr 1930) alltaf
fasta vinnu.
Meðal eldri íslendinga er Guðjón
sennilega þekktastur sem stjóm-
andi bamakórsins Sólskinsdeildar-
innar. Þeir yngri þekkja e.t.v. lög
sem hann gerði, eins og „Ég
langömmu á“ og „Stína og brúðan".
Sólskinsdeildin var stofnuð 1938 og
starfaði um 8 ára skeið. Guðjón
hafði fengið þjálfun í tónlist, nótna-
lestri, tónfræði og söngstjóm hjá
Róbert Abraham Ottóssyni og dr.
Viktor Urbancic.
Bömin í kómum vora yfirleitt
um 30 alls og vora 10 ára gömul.
Kórinn söng í bamatímum séra
Jakobs Jónssonar í útvarpinu og sá
jafnvel um allan bamatímann, en af
þessu varð kórinn eflaust vel þekkt-
ur. Hann fór í mánaðarferð um
Austur- og Norðurland árið 1942 og
aftur 1945. Kómum var alls staðar
mjög vel tekið og flutti hann dag-
skrá sína oftar en einu sinni á sum-
um stöðum. Arið 1946 fór svo kór-
inn í ferð um Vestfirði, en það var
síðasta ferðin því Guðjón hætti með
hann þetta sama ár. Nokkrar ágæt-
ustu söngkonur íslands hafa stigið
sín fyrstu skref á söngbrautinni í
Sólskinsdeildinni. Má þar t.d. nefna
Ingveldi Hjaltested og Svölu Niel-
sen. Þessi tími og hugsjónastarf
Guðjóns með Sólskinsdeildinni var
alla ævi eins og sólskin í lífi hans
því, eins og hann sagði sjálfur, „þá
hef ég aldrei á ævinni tekið að mér
eins skemmtilegt starf.“
Þegar Guðjón bjó á Stokkseyri í
kringum 1950 stofnaði hann
stúlknakórinn Svölurnar og
seinna, þegar hann dvaldist um 3ja
ára skeið við vinnu í Keflavík, í
kringum 1953, stofnaði hann líka
þar smá kór.
Sumarið 1918 þegar Guðjón var
kaupamaður í Hlíð í Grafningi,
kynnist hann Guðrúnu á Torfa-
stöðum Sveinsdóttur (f. 6.9.1895),
en Sveinn hélt þar bú með móður
sinni Katrínu. Sumarið eftir, þegar
Guðjón er við jarðabætur í Þing-
vallasveit, hittir hann á ný Guð-
rúnu, sem þá var hjá systur sinni
Jónínu í Vatnskoti í Þingvallasveit
en hún var gift Símoni Péturssyni,
miklum hagleiksmanni. Guðjóni
dvaldist í Vatnskoti hjá Símoni og
aðstoðaði hann á alla lund fram
eftir hausti. Þá um haustið (1920)
gifti séra Jón Þórarinsson Guð-
rúnu og Guðjón á Þingvöllum og
hófu þau búskap á Hverfisgötu 71 í
Reykjavík. Með Guðrúnu eignaðist
Guðjón 3 börn: Lýdíu 1921, Kjart-
an 1925 og Bjarndísi Kristrúnu
1927. Lýdía var látin heita eftir
vinkonu Guðrúnar, frú Lýdíu í
Arnarbæli, konu séra Olafs Magn-
ússonar prests. Kjartan var látinn
heita eftir Katrínu móðurömmu
sinni en Bjarndís Kristrún var lát-
in heita eftir foreldrum Guðjóns,
Bjama og Kristgerði.
Guðrún varð fljótt slæm af
berklum og mikill sjúklingur, þoldi
illa hávaða og var meira og minna
rúmliggjandi alla tíð. Þau fluttu oft
á búskaparárum sínum, bjuggu
m.a. á Hverfisgötu 25 og leigðu svo
hingað og þangað, en húsið sem
Guðjón sá mest eftir var Skóla-
vörðustígur 18. Það höfðu þau
keypt 1932 af Ólafi Daníelssyni
menntaskólakennara en höfðu
leigt þar áður . Það mun þá hafa
kostað 28 þúsund krónur. Áður
hafði Guðjón steypt upp hús að
Framnesvegi 34 en varð að selja
það vegna fjárskorts áður en þau
gátu flutt inn.
Guðjón og Guðrún höfðu seinni
árin vinnukonu, mikið til vegna
heilsuleysis Guðrúnar. Af þeim
sökum tóku vinir þeirra í
Steinskoti á Eyrarbakka, Ágústín-
us Daníelsson og kona hans Ingi-
leif Eyjólfsdóttir, yngsta barnið,
Bjarndísi Kristrúnu (Dúnu), níu
mánaða gamla og ólst hún þar upp
að mestu leyti. Lýdía og Kjartan
vora þó hjá foreldrum sínum þrátt
fyrir veikindi móður þeirra.
Vegna þessa varð Guðjón að
mestu leyti að hætta að vinna við
múrverk í kringum 1937. Hann
setur þá upp leikfangagerð í kjall-
aranum á Skólavörðustígnum. Þar
smíðaði hann vörabfla úr tré
handa krökkum, kubba o.fl. Hann
hafði fólk í vinnu yfir sölutímann,
sem var eingöngu 2ja vikna tímabil
fyrir jólin. Því var það að hann
keypti sér vél til þess að búa tfl
kústsköft og um tíma sá hann öll-
um Reykjavíkurmarkaðnum fyrir
kústsköftum! Þannig hafði hann
vinnu mestan part af árinu því
alltaf seldust kústsköftin. I stríðs-
byrjun selja þau Skólavörðustíg 18
m.a. af hræðslu við loftárasir og
flytja inn í Kleppsholt. Leikfanga-
iðjuna starfrækti hann í um það bil
5 ár en 1942 deyr Guðrún. Þá selur
Guðjón leikfangagerðina og vél-
arnar og hóf á ný vinnu í múrverki.
Árið 1930 eignaðist Guðjón dótt-
urina Lillý Erlu með Jónínu Jóns-
dóttur (f. 21.6.1892). Guðjón giftist
svo Önnu Líndal 1945 en þau slitu
samvistum skömmu seinna.
Árið 1947 kynnist Guðjón Huldu
Long (f. 18.1.1919) á skemmtun á
Eyrarbakka en hann vann þar við
múrverk. Þau giftust 1948 og eign-
uðust saman 2 börn, Sigurð Rúnar
1949 og Huldu Kolbrúnu 1952.
Guðjón og Hulda bjuggu síðan
saman í hamingjuríku hjónabandi
allt þar til Hulda lést í október
1980. Þau bjuggu fyrst á Grettis-
götu 36 í Reykjavík, en keyptu svo
húsið Sólvang á Stokkseyri sem
þau fluttu í 1949. Þar voru þau þó
ekki nema hálft annað ár því litla
vinnu var þar að hafa. Þau bjuggu
svo í Laugarneskampi 12, bragga
sem breski herinn hafði byggt.
Hann stóð í flæðarmálinu þannig
að sjórinn gekk hálfpartinn yfir
braggann þegar þannig stóð á átt
og sjávarföllum. Þaðan fluttu þau
um 1955 í Hólmgarð 38 í Bústaða-
hverfi og í Hæðargarð 50 í sama
hverfi árið 1966 þar sem þau áttu
heimili alla tíð síðan.
Skömmu fyrir 1960 fengu þau
hjónin bæði „frímerkjabakteríu“
sem var í þvi fólgin að þau keyptu
flest þau frímerki og frímerkjasöfn
sem þau gátu og unnu við þau öll-
um stundum. Fyrir utan að leysa
af og flokka var gengið frá merkj-
unum í pakka aðgengilegum handa
útlendingum og þannig gátu þau
haft svolítið upp úr þeim. Þetta var
þó aldrei nema tómstundagaman
hjá Guðjóni því hann vann sem
múrari langt fram á áttræðisaldur.
Mörg sumur hafði hann sem reglu
að vinna úti á landi og hafði þá um
árabil (1962 - 1974) yngri son sinn
með sér. Hann vann þannig um
langt skeið á Fellsströnd og víðar í
Dalasýslu, í Skógaskóla, í Borgar-
nesi, á Laugarvatni, Akureyri, í
flestum byggðakjömum á Aust-
fjörðum og víðar.
Guðjón og Hulda vora mjög
samrýnd og ærsluðust oft sem
unglingar væra. Þau köstuðu oft
fram vísum enda bæði vel hag-
mælt. Hin seinni ár eða upp úr
1972 fóru þau hjónin að dæmi far-
fuglanna og héldu árlega til heitari
landa að hausti. Þau bjuggu
þannig flesta vetur eftir það á Suð-
ur-Spáni og undu sér vel en komu
svo heim á vorin. Það bar ekki
mikið á aldursmun á þeim þótt ein
20 ár skildu þau að enda fór það
svo að Hulda dó á undan Guðjóni,
7.10.1980, en Guðjón dó þrem ár-
um seinna, 11.9.1983.
Guðjón var hvers manns hug-
ljúfi, glaðvær og góðviljaður og
þeir sem nutu samvista við hann
minnast hans ætíð með hlýju.
Blessuð sé minning góðs drengs.
Sigurður R. Guðjónsson.
> Helsri Ass evkur Skákþing íslands 1998 ÁRBORG 27. október 7 nóvember Birkir Hreinss. - Guðni Péturss. Vt-'k Ragnar Stefánss. - Olafur Kjartanss. Vt-'k Ólafur í. Hanness. - Valdimar Leifss. 1-0 Gústaf S. Bjömss. - Hjörtur Jóhannss. 1-0
Nr. Nafn: Tltll Stig: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 vinn. röð
iorvstuna 1 Helgi Áss Grétarsson SM 2480 ’/» ’/2 1 1 1/2 1 1 1 61/2 1.
2 Þröstur Þórhatlsson SM 2495 yVM 1 1 ’/2 1 0 0 1 5 2.-4.
3 Þorsteinn Þorsteinsson FM 2310 y2 0 1/2 1/2 1 1/2 1/2 1 41/2 5. Atli Kristjánss. - Sigurjón Kjæmestedt 0-1
Sk\k ansson. Auk þessara tveggja sigra voru úrslit annarra skáka í áttundu umferð hagstæð fyrir Helga Áss. 4 Bragi Þorfinnsson 2235 0 0 1/2 ’/» 1 ’/» 0 ’/» 3 9.-11. Staðan eftir 4 umferðir er sem
5 Jón Viktor Gunnarsson AM 2445 0 1/2 1/2 1/2 1 1/2 1 1 5 2.-4. hér segir: 1.-3. Bjöm Þorfinnsson, Jóhann H. Ragnars-
Árhorg, 27. «kt. — 7. nóv. 6 Jón Garðar Viðarsson FM 2375 y2 0 0 1/2 1 1 0 1 4 6.
7 Hannes H. Stefánsson SM 2535 0 1 ’/» 1 1/2 0 1 1 5 2.-4.
Aðal viðureign umferðarinnar var 8 Davíð Kjartansson 2130 0 0 0 0 1 1/2 1 1/2 3 9.-11. son og Sigurbjöm Björnsson 3'/2 v.
SKÁKÞING ÍSLANDS á milli stigahæstu skákmanna mótsins, stórmeistaranna Þrastar Þórhallssonar og Hannesar Hlífar 9 Bergsteinn Einarsson 2210 0 ’/» 0 ’/» 0 1j 0 0 2 12 4. Einar Kr. Einarsson 3 v.
10 Sævar Bjarnason AM 2295 1/2 1/2 0 1 1 1/2 0 0 31/2 7.-8. 5. Sigurður Daði Sigfússon 2'k v.
Stórmeistarinu Helgi Áss Grétars- 11 Róbert Harðarson FM 2325 1 1/2 1 0 0 0 0 1 31/2 7.-8.
12 Amar E. Gunnarsson 2180 0 0 0 1/2 0 ’/» 1 1 3 9.-11. 6.-7. Vigfús Óðinn Vigfússon og Hafliði Haf-
son hefur nú \'k vinning í forskot á næstu menn þegar þrjár umferðir eru eftir í Iandsliðsflokki á Skák- þingi íslands. STAÐA Helga Áss Grétarssonar styrktist mjög í sjöundu og átt- undu umferð í landsliðsflokki Skákþings Islands. I sjöundu um- ferð sigraði hann Hannes Hlífar Stefánsson, eins og fram kom í skákþættinum í gær, og í þeirri áttundu vann hann Davíð Kjart- Stefánssonar. Þröstur var í öðru sæti fyrir umferðina, einungis hálf- um vinningi á eftir Helga Áss. Hannes, sem hafði svart, sigraði í skákinni. Jón Viktor Gunnarsson var í þriðja sæti, vinningi á eftir Helga Áss. Hann gerði jafntefli við Braga Þorfinnsson. Þessi úrslit þýða, að Helgi Áss Grétarsson er með l'A vinning í forskot á næstu menn þegar þrjár umferðir eru til loka mótsins. Urslit í áttundu um- ferð urðu þessi: Arnar Gunnarss. - Sævar Bjarnas. 1-0 Róbert Harðars. - Bergsteinn Einarss. 1-0 Helgi Á Grétarss. - Davíð Kjartanss. 1-0 rtöstur Þórhallss. - Hannes H. Stefánss. 0-1 Þorsteinn Þorsteinss. - Jón G. Viðarss. 1-0 Bragi Þorfinnss. - Jón V. Gunnarss. Vt-'k Níunda umferð var tefld í gær- kvöldi. Þá tefldi m.a. Bergsteinn við Helga Áss, Hannes við Þor- stein, Davíð við Þröst og Jón Vikt- or við Arnar. Meistaramót Hellis Fjórða umferð á Meistararamóti Taflfélagsins Hellis var tefldynið- vikudaginn 4. nóvember. Úrslit urðu sem hér segir: Vigfús Vigfúss. - Björn Þorfinnss. 0-1 Hafliði Hafliðas. - Jóhann Ragnarss. 0-1 Sigurbj. Björnss. - Kjartan Guðmundss. 1-0 Benedikt Bjarnas. - Einar Einarss. 0-1 Eiríkur Einarss. - Sigurður D. Sigfúss. 0-1 liðason 2 v.+fr. 8.-13. Kjartan Guðmundsson, Benedikt Örn Bjamason, Eiríkur Garðar Einarsson, Guðni Stefán Pétursson, Ólafur Kjartansson og Ólaf- ur ísberg Hannesson 2 v. o.s.frv. Fimmta umferð verður tefld föstudaginn 6. nóvember kl. 19:30 í Hellisheimilinu, Þönglabakka 1. Daði Orn Jónsson Margeir Pétursson