Þjóðólfur - 22.09.1880, Síða 2

98
hagur ef þeim annars er skaði að skuldunum. En jafn-
framt þessu ættu þeir að láta menn sjálfráða hvar þeir
ver^la, en hlífast ekki við að lögsækja þá, sem ryfu gjörða
samninga. J>á yrðu kaupmenn og að verðleggja í tíma
verzunarvörur; því eitt af því, sem nú á mikinn þátt í að
mynda kaupstaðarvafsið, eru þessir síreykandi prísar, sem
sjaldan eru vissir fyrri en í febrúar eða marz eða síðar árið
eptir, þá hefur bóndinn fyrst þá æru að sjá hvernig viðskiptin
standa, en fær svo alt ámælið fyrir að skuld er til. fiyrar-
bakkaverzlun hefur í þe3su efni nýlega fundið upp snjallræði
mikið. þar er svo að segja hver eyrir heimtaður greiddur
fyrir 1. september ár hvert. Með þessu móti nær kaupmaður
að sumrinu öllu því sem bændur geta við sig losað og hefur
það í veltunni. Að haustinu og vetrinum er svo farið að
smíða skiptaviní með því að lána það sem til er á báðar
hendur, eu þá opt uppsetta vöru, sem er orðin fí n vegna geymsl-
unnar. Allir sjá að skuldavafs þetta er hið mesta niðurdrep
fyrir búnað vorn og efnahag, en þó tel eg það skuldavorzlun-
inni ekki síður til ógildis hve siðaspillandi hún er. Oss íslend-
ingum er brugðið um það, og því miður með miklum sanni,
að vér séum óáreiðanlegir og ónákvæmir í viðskiptum og er eg
viss um að þetta, sem vol má nefna þjóðarlöst, á að mestu
ef ekki eingöngu rót sína í verzlunarlagi kaupmanna og lækn-
ast ekki fyrri en annað lag kemst á verzlunina. J>að sem
mér, og óefað mörgnm íleirum, þó sárnar mest er það,
hve mikinn tíma og kostnað vér verðum að legga í sölurnar
fyrir þessi svo mjög óhollu viðskipti. Árnessýsla er ein hin
hægasta í landinu til aðdrátta og þó kostar það bónda úr
miðri sýslu 6 kr. að ná að sér klyfjum á einn hest úr Reykja-
vík. Á Eyrarbakka, sem er miklu nær, er sjaldnast betra að
fara, því versluninni þar þóknast að haga því svo, að bændur
séu í efa um hvort betra sé að heimsækja hana eða fara suð-
ur og svona munu smákauptúnin víðar gjöra þar sem líkt
stendur á. Bændur sem nokkuð eru megnendi eyða því frá
120 kr. til 200 kr. í tóma aðdrætti. |>egar menn bæði líta á
þetta og svo verzlunarástandið er varla láandi þó við raulum:
«Sá hefur bezt úr býtum, sem búið getur að sínu einn», álít-
um allt hollt heima og forðumst sem mest alla verzlun og
viðskipti, sem þó eru hin helzta auðsuppspretta allra annara
siðaðra þjóða, og meðan engin bót fæst ráðin á þessu skil eg
ekki að búskapur vor geti náð nokkrum verulegum blóma.
Hin bezta hvöt fyrir bóndann til að anka búsafrakstur sinn
og langturo betri en öll þessi oífur og verðlauna veitingar,
sem nú er farið að tíðka, er hægur og notalegur markaður,
en þessa hvöt vantar oss Islendinga með öllu. Vegir þeir sem
gjörðir hafa verið hin síðari árin ráða litla sem enga bót á
þessu, og er eg viss um að arðurinn af þeim, svarar ekki
nærri til kostnaðarins við þá. Meðan bændur þurfa sama
hrossa-fjölda og sama ógrynni af áhöldum til aðdrátta sinna
og hingað til hefur verið, tel eg litla bót ráðna á þessum
miklu vandræðum vorum. Með öðrum orðum, vér þurfum
vagnvegi og einkum brúaðar ár, en þessu hefur hvorugu verið
gefinn gaumur hingað til; brúagjörðinni yfir |>jórsá og Ölfusá,
sem sýslubúar beiddu um í einu hljóði, var daufiega tekið af
þinginu, en líklega alveg traðkað af stjórninni. Væri brú
komin á Ölfusá væri það meiri léttir fyrir oss Árnesinga við
aðdrætti vora frá Keykjavík og vörnflutning vorn þangað en
þó leiðin væri stytt um hellisheiði, og enginn efi er á því að
brúin væri oss sveitamönnum langtum hentugri og arðmeiri
en öll sú vegabót sem nú er gjörð úr Reykjavík og austur að
ánni; en það er ekki von þeir skilji þetta, sem aldrei koma á
bak eða fara í neina ferð til annars en til að leika sér. f>að
sem að minni hyggju mest mælir með brúnum, ekki einungis
á f>jórsá og ölfusá, heidur yfir allar þær ár, sem fjölfarin
verzlunargata eða þjóðleið liggur yfir, er það, að vegirnir eru
ómögulegir án brúnna, en þá álít eg lífsspursmál fyrir oss
íslendinga, og að þá því ætti að hafa í fyrirrúmi fyrir flestum
ef ekki öllum nauðsynjum vorum. Með brúnum fengju veg-
irnir fastari stefnu og fækkuðu svo vegagjörðin yrði yfir höf-
uð langtum hægri viðfangs. Nú liggja vegirnir á ringulreið
hingað og þangað; hreppavegir mætast ekki nærri alténd á
hreppamótum og sýsluvegir drukkna í ánum á löggildum
ferjustöðum; aðalvegir Árnesinga, sem fjöldi Rangæinga líka
fer, til hins eina kauptúns í sýslunni er ýmsist drepinn eða
vakinn upp aptur og er ekki við góðu að búast meðan slíkt
gengur. Sýslunefnd vor Árnesinga á annars litlar þakkir
skilið fyrir umráð sín yfir og eptirlit sitt með vegunum, en
það er nú ekki tiltökumál, því hún hefur hingað til hvorki
þótt stórvirk n-é vandvirk. Flest af því fáa, sem hún hefur
gjört, lýsir að mínu viti ófrelsisanda og næstum ófyrirgefan-
legu ráðríki, sem miðar tii alls annars en vekja menn til
fjörs og framfara. Ef vagnvegir kæmust á rnundu menn hafa
mjög margt gott af því. pá mundi hrossafjöldinn hverfa en í
hans stað koma arðberandi fénaður, nautgripir og sauðir. Vagna
mundu menn þá nota við heyfiutning og önnur bústörf, sem
væri mikill áhalda og verka sparnaður, og þegar vagnar væru
orðnir almennir til sveita, sem ekki mundi langt að bíða ef
vegina vantaði ekki, væri fyrst von um verulegar umbætur á
byggingum vorum, því þá fyrst væri vinnandi að draga efni til
steinbygginga, sem einar mundu reynast varanlegar og vel
hafandi, í hið minnsta í rigningunum á suðurlandi. En að
ætlast til að bændur kaupi vagna og við hafi þá tii heimilis
þarfa, meðan þeir geta ekki notað þá til ferðalaga, er kostn-
aðarins vegna ofvaxið, og ber eigi heldur hálfan arð hvað þá
moira. Eitt af því, sem eg skil ekki af aðgjörðum þingsins
og hinnar nýju stjórnar, er hinn mikli áhugi sem lagður
er á fjallvegina og tilkostnaðurinn til þeirra. Margir af
þeim vegum og allir, sem ekki eru verzlunargata, en það
eru fæstir þeirra, eru svo að segja óþarfir, og missa þýðingu
sína að því skapi sem sigliugar umhverfis landið aukast, sem
óskandi er að verði meir og meir. Vegir yfir mjög marga
fjallgarða hjá oss verða aðeins notaðir 3—4 mánuði af ánnu
einmitt þá sem siglingar eru fjörugastar hjá oss, og að kosta
stórfé til slíkra vega einungis vegna pósta eða lausríðandi
manna er, eins og ástand vort er enn, grátlegt ef það er ekki
hlægilegt; og að tvístra þannig efnum þeim sem ætluð eru
til vegagjörðar verður að eins til þess að allt verður sem
hálfverk, jafnvel sem óunnið. ÖIl sú vinna og öll þau efni
sem nú eru ætluð til hreppavega, sýsluvega og fjallvega, ættu
að notast einungis til þess að gjöra góða verzlunar-vegi því
á þeim ríður öllu fremur. f>ann ókost hefur vegagjörð vor
líka, að hún er fengin í hendur mönnum, sem aldrei hafa vegi
séð og enga hugmynd hafa um að leggja þá þar, sem hent-
ugast er, þeir eru líka sumir (kambavegurinn á Hellisheiði og
líklega fleiri) lagðir þannig, að ekki er auðið að breyta þeirn í
vagnvegi þó menn vildu, sýnir þetta bezt framsýni og hygg-
indi hinna ráðandi í þessu efni. Eða er það álit þessara
manna að vér getum ekki átt svo góða framtíð í vændum að
ferðast á vagni, en eigum um aldur og æfi að hengja alla
nauðsyn vora um þvort bak á drógum vorum. Dauíar eru
horfurnar á þúsund ára öldinni nýju.
Alþingismenn: Fyrir Borgaríjarðarsýslu: Dr. Grímur
Thomsen á Bessastöðum. Kosinn að Leirá 14. þ. m. með
70 (öllum) atkv. Aðrir höt'ðu ekki boðið sig fram.
Fyrir Kjósar- og Gullbr.sýslu: séra Pórarinn Böðvarsson
prófastur, R. af Dbr. á Görðum með 104 atkv., og séra Porkell
Bjarnason á Reynivöllum með 98 atkv. Kjörfundurinn var
haldinn í skólanum í Hafnarfirði og mættu þar rúmt 160
kjósendur, eða tæpur ‘/3 allra kjósenda kjördæmisins. Tveir
aðrir voru þar í kjörum: porlákur Guðmundsson, fyrverandi
2. þingmaður Árnesinga og hlaut hann 78 atkv., og Asbjörn
Ólafsson í Njarðvík, sem hlaut 43 atkv. Bezt sóttu Kjósar-
sýslubúar fundinn, en úr suðurhluta Gullbr.sýslu mættu raiklu
færri að tiltölu, enda gaf þeim ekki, sem höfðu ætlað að
sækja fundinn sjóleiðis. Fundurinn fór fjörlega fram og þó
j skipulega; las formaður kjðrstjórnarinnar fyrst upp auglýsingu
J konungs og þá framboðsskjöl þingmannaefna. Síðan töluðu