Þjóðólfur - 18.06.1881, Blaðsíða 1

Þjóðólfur - 18.06.1881, Blaðsíða 1
þJODOLFUII. 33. ár. Kostar 3 kr. (erlendis 4 kr.), borgast fyrir lok ágústmán. t> i • 'i 10 t' ' 1001 TJppsögn á blaðinu gildir ekki, nema *« U«^ ReykjaVlk 18. Juill 1881. Þ$ sf gjört fyrir 1 okt. árinu fyrir. !»• Diao- fteikningsdómur og eptirlit með brúkun á landsfé. í ísafold VIII. 12. hefir verið stungið uppá því, að tak- toarka ávísunarvald landshöfðingjans með því að setja hér á landi upp reikningsdóm, sem skrifi á hverja ávísun að hana uaegi greiða, en vanti samþykki reikningsdómsins sé ávísunin ógikl. ísafold fræðir menn um það, að slíkir dómar séu í "Englandi, Belgíu, Frakklandi, Hollandi o. fl. löndum». Blaðið stingur að síðustu uppá því, að lóggjafarvaldið ætti að gjöra yfirdóminum það að skyldu að vera reikningsdómur og skrifa uPp á allar ávísanir landshöfðingjans, bæði af því að yfirdóm- ararnir séu óafsetjanlegir, nema eptir dómi, og af því þeir toundu ekkí telja þetta litla ómak eptir sér. Höfundur grein- ^rinnar álítur að endingu, að með þessu móti mætti byggja fyrir að umboðsstjórnin brúkaði meira af landsfó enn fjárlögin heimila í hvert skipti. par sem Isafold fræðir almenning um, að slíkir reiknings- dómar, — eða óafsetjanlegir menn (nema eptir dómi), sem geti neitað því, að einn eyrir sé greiddur úr lands- ^eða ríkissjóði fiam yfir fjárlögin, — eigi sér stað í Belgíu, þá verð eg að leyfa mér að gjöra athugasemd við það. Eg er svo heppinn að hafa í höndum stjórnarskrá Belgíu 7. fóbrúar 1831 og belg- isku lögin um reikningsdóminn 29. október 1846 eða þau lög, sem nú gilda um hann. í 116. gr. hinnar belgisku stjórnar- skrár stendur: »Meðlimir reikningsdómsins eru valdir af neðri málstofunni fyrir svo langan tíma, sem ákveðinn er raeð lögum». Lögin 29. október 1846, sem skipa fyrir um reikn- ingsdóminn, ákveða í 1. gr.: «í reikuingsdómnum situr 1 formaður, 6 meðdómendur og 1 ritari». «f>eir eru valdir 6ta hvert ár af neðri málstofunni, sem uvenær sem vera skal getur vikið þeim frá embætti».— Má eg spyrja: eru nú þessir menn aðeins afsetjanlegir með dömi? Eptir því sem ísafold segir verða menn að ímynda sér, að hið belgiska ráðaneyti geti ekki farið fram yfir fjár- 'ögin í neinu, því að reikningsdómurinn neiti þá að skrifa "Pp á ávísanir þeirra uppá þjóðbankann í Belgíu1, þá muni 1) Tjjóðbankinn í Belgíu annast alla fjárgreiðslu landsins, og veitir móttöku öllu landsfé. ^^ Ríkis-mein Rússlands og orsakir pess.' (Dregið saman eptir J. Vilbort). það er ekki svo æði langt síðan, að menn í Evrópu hugsuðu Ser Rússland eins og volduga hetju, vopnaða með kylfu Her- kúlesar. J>etta ógurlega ríki, sem breiðir sig út í þremur neimsálfum, var ógnandi fyrir ímyndun þjóðanna eins og hin °rna Svings með sínar óleysanlegu ráðgátur, og þær hinar " rmlíónir manna, sem þræluðu undir hinum guðdómlegu ^aktanáðum alveldisstjórans, vöktu alment hjá mönnum eins °nar hjátrúarlegan ótta. Eitt orð, ein bending frá Zarin- "* Nikolási, kom hverri einustu hirð til að skjálfa, og í ang- J ar draumórum sá margur stjórnfræðingur hinn rússneska arbara»-grúa geysast inn í Evrópu.JÆenn trúðu þá í fullri Vöru á erfðaskjal Péturs mikla og þau orð þess, að undir- , Un heimsins sé það heilaga ætlunarverk, sem eptirmenn J^eigi að inna af hendi. nii { 7rtgJör£f Þessi var rituð skömmu fyrir dráp Alex. II. og er sumt rekur° ru horfi enn P4 var> en flún er samt einkar fróðleg, af pví hún i HUSsjVe Tel hinn sögulega aðdraganda að núlegu ástandi og atburðum bankinn neita að borga þær út, og ráðaneytið komast í vand- ræði. En reikningsdómurinn er ekki svo hræðilegur fyrir um- boðsstjórnina. 14. gr. laga 29. október 1846 skipar nefnilega svo fyrir: «Enga ávísun má borga af ríkissjóði, nema samþykki reikningsdómsins sé ritað á hana». «Þykist reikningsdómurinn ekki geta gefið samþykki sitt, rannsakar ráðgjafafundur ástæðurnar fyrir þessari neitun». «Sýnist ráðgjöfunum að utborgunin eigi samt sem áður að fara fram uppá þeirra ábyrgð, gefur dómurinn samþykki sitt með skilyrði». «Hann gjörir grein fyrir ástæðum sínum í ársskýrslunum til málstofanna». Eptir þessu að dæma virðist heldur ekki vera rétt sem Isafold segir, að með þessu fyrirkomulagi sé stjórninni gjört ómögulegt að fara fram úr fjárlögunum. £>ó ísafold vitni til Belgíu sínu máli til sönnunar, og Belgía sé svo rustaleg, að hafa ekki getað vitað það fyrir fram, hvernig ísafold mundi ímynda sér að belgiskur reikningsdómur ætti að vera, og þess vegna búið til alt öðruvísi dóm, þá er reikningsrétturinn ekki fallinn með því. En 1>ær sannanir, sem ísafold sækir frá ástandinu í Belgíu, hafa hér eptir minni þýðinguenn þær líklega höfðu áður; því getur ekki hver maður, sem vill fara eins að og ísafold VIII. 12. hefir gjört í þessu, sagt þegar hann vill blekkja fáfróðan almúga með ástæðu- lausum uppástungum: «Svona er það í Belgíu»? Til þess að gæta þess, að skattarnir séu heimtir rétt inn, skattalögin séu skilin eins um alt land, og til að hafa eptirlit með öllum reikningshöldurum landsjóðsins o. s. frv., hefir land- ið hina umboðslegu endurskoðun. En til þess að gæta þess, að hin æðsta umboösstjórn fylgi fjárlögunum, að allar tekjur séu taldar í landsreikningnum, og ekkert sé goldið út án heimildar, þá velur alþingi jafnan 2 yfirskoðanarmenn sam- kvæmt 26. gr. stjórnarskrárinnar. Sé landsfé brúkað án heim- ildar, þá eiga yfirskoðunarmennirnir að gjöra athugasemd um það, sem síðan er lögð fyrir þingið; þingið sker úr. M vill ísafold VIII. 12. setja nýan hlekk í keðjuna, og það er yfir- dómurinn, og hann ætti þá aðeins að passa uppá það sama Hvort að Pétur mikli hafi verulega alið slíkanjötundraum í huga, þar um fræðir sagan oss ekki, en hitt kennir hún oss, að hann hafi gengið í skóla hinna tattarisku, sigurvegara, sem í tíð fyrirrennara hans höfðu geysað um Rússland, ogað hann hafi þaðan lánað stjórnarfyrirkomulag hins óbundna ein- veldis. Til þess að safna allri makt ríkisins, bæði hvað hið líkamlega og andlega snerti, í hönd eins einvaldsdrottins, þá ruddi hann burt öllu því, sem í vegi stóð fyrir vilja hans eða gjörræðis hugþdtta: réttindum, einkaleyfum, stofnunum, þjóð- siðum og þjóðvenjum, já, hann leitaðist jafnvel við að uppræta náttúrugáfur og eðlishvatir þess þjóðkyns, sem í sinni dýpstu rót var lýðvaldslegt (demokratisk), frelsi unnandi og á fram- faravegi. Hann grundvallaði jöfnuðinn á sameiginlegum þrælddmi. Hið rússneska einveldi er hið fullkomnasta, sem hugsast getur; enginn af öllum þeim furstum, sem kalla sig guðs fulltrúa á jörðinni, getur óskað þess í fyllra mæli. í grund- vallarlögum Kússa stendur: «Keisarinn yfir öllum Rússlönd- um er ótakmarkaður einvaldsdrottinn. Guð heimtar, að menn hlýðnist valdboði keisarans og það ekki einungis af ótta, heldur einnig svo sem samvizkuskyldu», og enn fremur: 51

x

Þjóðólfur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðólfur
https://timarit.is/publication/72

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.