Þjóðólfur - 11.04.1900, Side 1

■
ÞJOÐOLFUR
52. árg.
Reykjavík, miðvikudaginn 11. apríl 1900.
Nr. 17.
Stóri bankinn og
stjórnarmálgagiiid.
I.
Frekleg ósannindi flytur »ísafold« eins og
endrarnær 1 17. tölubl. 31. f. m., er hún segir
afdráttarlaust, að allir alþingismenn, er voru á
síðasta þingi, hafi verið með stóra bankanum
danska, og séu því »liðar« hennar í því máli(!!).
Þetta og því um líkt ber vott um svo mikið sam-
vizkuleysi, svo mikla ósvífni í blaðamennsku, að
það héldist hvergi uppi nema hér á Islandi. En
þetta sýnir, hve ráðvandlega blaðið hagar sér í
ritdeilum, og hvernig það virðir öldungis að vett-
ugi óræk gögn og staðfest sannindi (facta). Það
er þó víst öllum nægilega ljóst, að margir þing-
menn bæði töluðu gegn málinu alvarlega og
greiddu atkvæði gegn því á síðasta þingi. En
hvað stoðar það. Hið sannleikselskandi stjórnar-
málgagn telur þá alla á sínu bandi, alla með
niálinu, að eins til þess að geta skammað Þjóð-
ólf fyrir, að hann hafi brugðið ísafold um óþjóð-
rækni og skammsýni í máii, sem allur þing-
heimur sé samsekur henni í, nfl, bankamálinu.
Blaðið virðist hafa lært þessa rökfærslu af »þing-
manninum« sem látinn er skrifa um mál þetta í
15. tölublaði, því að hann gasprar mikið um, að
að allt alþingi sé ófrægt með nokkrum línum í
Þjóðólfi 9. f. m., þar sem talað er um »hvað
stjórnarliðarnir vilji«, og að hverju leyti banka-
málið sé sérstaklega athugavert. Úr þessu verð-
ur hinum svokallaða »þingmanni« allmikill mat-
ur, og getum vér ekki stillt oss um, að minnast
á grein þessa örfáum orðum, því að hún er sttl-
uð öldungis á Isafoldarvísu, og með jafn staðgóð-
um og skynsamlegumástæðum(!) sem ritsmlðar henn-
ar, svo að þessvegna gæti ritstj. Isaf. verið feður
hennar.
Hör. byrjar fyrst á þvt að varpa á borðið
hsesta »tromfinu«, sem hann heldur, að hann hafi
á hendinni í þessu máli. Og það er naln Bene-
dikts heit. Sveinssonar! Sama gerði Indriði einn-
ig í haust, en fékk þá svo laglega leiðréttingu
eða áminningu hjá Þjóðólfi, að því hefur ekki
síðan hreyft verið, þangað til þessi höf. víkur að
þvt, en fer þó það varlegar en Indriði, að hann
talar að eins um, að Benedikt hafi flutt málið
mn á þing. Höf. hefur ekki fyllilega treyst sér
til að veifa nafni Benedikts jafn óviðtirkvæmilega
Iraman í þjóðina í sambandi við þetta mál, eins
hg I. E. gerði. En meiningin hjá báðum er hin
sama með þessu nfl. sú, að það hafi engu stður
verið sjálfstjórnarflokkurinn á þingi, heldur en
yaltýsflokkurinn, er fylgjandi varð þessu máli.
I þessu er sá sannleiki fólginn, að flokkarnir
hráðnuðu saman að nokkru leyti í þessu máli
Þannig að ýmsir þingmenn úr báðum flokkum
Ufðu því fylgjandi. Þjóðólfi hefur aldrei komið
tl' hugar að draga fjöður yfir það. Hann neitar
a'^rei staðfestum sannindum. En þá er eptir að
yÞfga, hvernig á þessu stóð, og hversvegna Val-
^'ugar og málgagn þeirra hafa sérstaklega tekið
fletta mál ag s^r 0g gert þag ag stnu flokksmáli,
^ert það að pólitisku máli, eins og það í eðli
stnu
ið
er. Málið hefur af Valtýingum ver-
^ notaður sem fleygur tilað kljúfa
^e 1 rn a s t j ó r n a r fl o k k i n n . í sumar var heima-
lórnarmönnum þetta alls ekki ljóst, þeir hugðu
SUrnir þeirra) að þeir gætu óhætt tekið höndum
saman við Valtýinga í þessu. En þessi bræð-
ingur við Valtýinga var afaróheppilegur, eins og
síðar kom í ljós, þá er málið og öll stefna þess
tók að skýrast betur, og ljóst varð, að hverju
það miðaði. En það sá þorri þingmanna
ekki 1 fyrstu, þeir játuðu það sjálfir að þeir bæru
ekki skyn á það, en flutu þó með margir, bein-
línis sakir þess, að þeir vissu hvort sem
var, að málið gat ekki orðið til lykta
leitt á þessu þingi. Og til að losa sig úr
allri ábyrgð sér þingið engin önnur fangaráð,
en þessa einkennilegu og aumingjalegu þrotayfir-
lýsingu, að biðja stjórnina(H) að hugleiða þetta
fyrir sig, og hrinda því áleiðis, ef henni(!!) sýnd-
ist það gott, þingið viti ekki hvort svo sé /eða
ekki. Vesaldarlegri eða óviðurkvæmilegri yfir-
lýsing eða beiðni hefur víst aldrei verið send
frá löggjafarþingi Islendingi, og líklega ekki frá
neinu löggjafarþingi í heimi. Þetta var vatn á
mylnu Hafnarstjórnarmannanna — Valtýinga. —
Nú höfðu þeir komið ár sinni vel fyrir borð,
höfðu fengið vind 1 seglin með þvf að fá stofn-
un þessa danska banka lagðan undir atkvæði
stjórnarinnar, og nokkra heimastjórnarmenn á sitt
band 1 því. Og það er auðsætt á öllu, að þeir
eru staðráðnir í að færa sér mál þetta drjúgum
í nyt við næstu kosningar — fleyta Valtýskunni
á því inn á þing að nýju. Hann er ekki til-
gangslaus, allur gauragangurinn um þetta mál í
stjórnarblaðinu. Heimastjórnarmennirnir verða
því vel að gæta þess, að hinum takist ekki að
kljúfa flokk þeirra með þessum fleyg. Það er
engin minnkun fyrir neinn að breyta skoðun
sinni, þá er hann við rækilega íhugun sannfær- 1
ist um, að honum hafi skjátlazt. Sumir, ef ekki
flestir þeirra heimastjórnarmanna, er á sfðasta
þingi greiddu atkvæði með bankamálinu, munu
nú horfnir frá þvf, er þeir hafa betur íhugað það
í heild sinni og það, sem um það hefur verið
ritað. Og það er alls enginn efi á, að á næsta
þingi verður það ekki 1 flokki þeirra mála, »er
mestri eindrægni hafa sætt á alþingi« eins og
»þingmaðurinn« í Isaf. segir að það hafi verið á
þinginu 1899.
Svar gegn
t ,
„naglaskap og nirfilshætti" isafoldar.
Vfst er um það, að heimska mannanna get-
ur orðið mikil, en á sitt hæsta stig kemst hún
þó í »vestheimskunni«. Heimska er að skilja
eigi það, sem satt er og rétt, »vestheimska« er
það, að vilja eigi skilja það, en heimskastur er sá,
sem eigi vill skilja. -—•
I Isafold 31. f. m. gægist »vestheimskan« upp
á milli línanna í grein, sem ber nafnið: »Nagla-
skapur og nirfilsháttur« — og þettanafnber hún
þvf sannarlega með rentu. Hver talar annars
um, að kostir (o: gáfur)þingmanna fari eptir því,
hvort þeir eru búsettir innanhéraðs eða utan?
Enginn og allra sízt eg. Isafold hélt því fram,
að það væri einungis í því að efla áhuga kjós-
endanna, sem innan-héraðsmaður stæði betur að
vígi en utanhéraðs, að öllu öðru jöfnu. Eg ætl-
aði því einungis að benda á, að fleira bæri að
taka f reikning þennan, eins og svo marga aðra
reikninga Isafoldar. Vaðalinn, sem næst kemur,
skoða eg bæði mér og málinu alveg óviðkom-
andi. Það er auðsætt, að ritstjórann hefur vant-
að mann til að ausa sér út yfir — og hefur svo
skvett á ritstjóra »Þjóðólfs«, því að samkvæmt
venju sinni hvarflaði hann frá málefninu, en tók
manninn f þess stað. Ef til vill hyggur hann, að
slíkt sé þjóðinni geðþekkt. — sMargur heldur
mann af sér«. — Greinin virðist bera það með
sér, að einungis hafi verið drepið á málefnið til
þess að geta rutt úr sér afarflónslegum háðglós-
um f ritstjóra Þjóðólfs — og með því að þessu
er svo varið og ritstjóri Isaf. sýnir hinn rnesta »nirf-
ilshátt« í öllu, nema »vestheimskum« bjánaskap
og útúrsnúningum, þá verð eg að yfirgefa hann
á þessum hans »glapstigum«, því að þar komast
engir lengra en leirskáldin. —
Þá kemur nú síðari hluti þessarar greinar.
Ritstjórinn hefur áreiðanlega komizt í bobba, er
hann átti að fást við málefnið, endadvelur hann
eigi lengi við það. Þó drepur hann nægilega á.
það til þess að sýna, hvað hann á við og hver
sé tilgangur hans. Ræðuna, sem hann vitnar í,
flutti doktor Valtýr — og er hún einhver sú allra
vitlausasta ræða, er flutt hefur verið á alþingi. Ef til
vill hefur hann (o: ritstj. Isaf.) hugsað á þessa leið:
»Nú skal eg kveða alla mótstöðumenn mína í
í kútinn með því að vitna 1 þingtíðindin. Eg
trúi varla, að alþýðumenn fari að fletta þeim upp,
og ef þeir gera það eigi, þá hefi eg þá alla á
mínu bandi. Þeir hyggja þá, að þarna séu óræk-
ar sönnur fyrir mínu máli. Einungis að vera
nógu ósvífinn. Þá gengur það. Þetta er nú sfð-
asta »tromfið» mitt; auðvitað er það hundur, en
allt er undir því komið, hvort mönnum dettur f
hug að stinga það — og svogun vinnur, vogun
tapar«.
— Bezt væri nú, ef menn vildu kynna sér
umræðurnar um þetta mál, því að einmitt þarer
flest hrakið af því, sem ísafold ætlar Þjóðólfi að
hrekja. En með því að allir eiga eigi kost á
þvf, að leita sér þessara upplýsinga, þá hefi eg f
hyggju að drepa lítið eitt á ræðu þessa, því að
í hana virðist ísafold hafa sótt alla sfna vizku.—
Það einkennir mest ræðu þessa, hversu margt
þar er á huldu. Ræðumaðurinn er að tala um
skilyrði og skýrslur um alla mögulega hluti. Auð-
vitað er allt þetta »heimulegt«, eins og hann
komst að orði. Ef til vill hefur Isafoldar-skáld-
íð orðið gagntekið af þessura dulda, ieyndar-
dómsfulla krapti doktorsins. — Skilyrði þau, er
síminn var bundinn, átti að veru »heimuleg«,
því að auðvitað stóðu þau eigi í dönsku fjárlög-
unttm. En hví þurftu þau að vera leynd? Orsök-
ina birtir doktorinn alveg óvart sfðar í ræðunni.
Noregur vildi eigi taka þátt í fyrirtækinu, enda
gerðist þess alls eigi þörf. En þá skauzt Valtýr
til stjórnarforsetans íNoregiogvar svo slingur, að
hann gat með »góðum orðum og betaling« talið
hann á sitt mál. En borgunin var landsímalagn-
ingin. Svo til þess nú að styrkur Norðmanna
kæmi að notum, setur norræna rafsímafélagið
sama skilyrðið. En auðvitað var þessu haldið
»heimulegu«, því að Valtýr er einn af þessum á-
gætismönnum, er hirða eigi, að látagetið afreka
sinna(!). Valtýr telur það víst, að kostnaðurinn
þurfi eigi að vera nærri eins mikill og áætlan
verkfræðinganna kveður á. (Fróður er docentinn,
og eigi er kyn, þótt Isafold skírskoti til hans, en
þó leyfi eg mér að hyggja, að Valtý muni vera
annað hentara, en að »docera« verkfræði og
sýnir hann það berlega síðar í ræðu sinni). Seg-
ir hann þvl til sönnunar, að '’erklræðingitnum séu