Þjóðólfur - 02.11.1906, Qupperneq 2

184
ÞJÓÐÓLFUR.
Jörðin Hliðsnes á Álptanesi ásamt Oddakotinu fest til kaups á tœkifcerisverði, og til ábúðar n. k.
vor. Hún gefur af sér yfir 1 50 kr. um mánuðinn að meðaltali yfir árið, eins Og hún er nCl, ef viðunanlega
er setin — auk 5°/o ársvaxta afsöluverðinu. — En mundi geta gefið af sér allt að 300 kr. um mánuðinn, með nauðsyn-
legum umbótum. Sjá nánari auglýsing í „Reykjavík“ þ. 6. f. m. Semjið fyrir lok þ, m. við
S. B. Jónsson í Lundi í Reykjavík.
ÞJÓÐÓLFUR
k«mur út einu sinni og stundum tvísvar í viku, 52—60
bloð um árið. Kostar hér á landi 4 kr. árg. Erlendis
5 kr. Gjalddagi 15. júlí ár hvert. Uppsögn skrifleg,
bundín við áramót, verður »ð vera komin til útgefanda
fyrir 1. október, annars ógild, enda sé kauþandi pá
skuldlaus við blaðið.
um að fyrirtæki það, sem hér er um að
rseða, er stórnauðsynlegt og þýðingar-
mikið fyrir sögu og bókmenntir þessa
lands. Þá fyrst, er búið er að gefa út
söguheimildir þjóðarinnar, verður sagt að
fastur grundvöllur sé lagður undir sögu-
rannsóknina, en það mun nú almennt
viðurkennt hjá flestum þjóðum, að sögu-
rannsókn og söguþekking eigi mikinn
þátt í að vekja og glæða sanna þjóðrækni.
Fram á þennan dag hefur söguheimildum
vorum frá síðari öldum verið lítill gaumur
gefinn. Þær hafa legið og liggja í söfn-
um vorum lítt notaðar og lítt aðgengi-
legar öllum þorra manna, og eru þær þó
margar hvorttveggja í senn, bæði fróð-
legar og skemmtilegar. Þannig mætti
hér í þessu sambandi minna á rit
eins og t. d. Biskupaæfir Jóns Halldórs-
sonar, annála ýmsa frá 17. og 18. öld,
morðbréfabæklinga Guðbrands biskups,
skjöl og heimildir um Tyrkjaránið, ýmsar
æfisögur merkra manna o. fl. Það er
lítið útlit fyrir, að Bókmenntafélagið, sem
allt til þessa hefur verið það eina félag
hér á landi, er nokkuð hefur starfað 1
þessa átt, geti komizt yfir þetta allt eða
sinnt því svo ræk.ilega sem æskilegt væri,
enda hefur það félag í mörg horn að
líta, og starfið á hinn bóginn svo um-
fangsmikið, að vel mega tvö félög rækja
það 1 senn, án þess að brjóta bág hvort
við annað. Tilgangur þessa félags er
eingöngu sá, að flýta fyrir útgáfu þeirra
heimildarrita frá síðari öldum, ermerkust
þykja og mest árlðandi fyrir sögu lands-
ins«.
Hér er allt tekið fram, sem taka þarf
um tilgang og stefnu félagsins. En það
áttti í byrjuninni mjög erfitt uppdráttar
eins og eðlilegt var, því að félagsmenn
voru ekki svo márgir að tillög þeirra
hrykkju langt til mikils útgáfukostnaðar.
Þingið 1903 neitaði og félaginu um lítils
háttar fjárstyrk, og var því ekki annað
fyrirsjáanlegt, en að það leystist upp, því
að félagsmenn urðu vitanlega óánægðir
yfir því, að félagið gaf ekki meira út en
það gerði. Þó hleypti félagið sér í nokkr-
ar skuldir á þeim árum og stjórnin ákvað,
að leggja ekki árar í bát, þótt óbyrlega
blési, fyr en reynt væri að nýju, hvort
þingið 1905 synjaði enn um alla aðstoð.
En eins og kunnugt er, veitti síðasta
þing félaginu 600 kr. styrk hvort árið
(1906 og 1907) rneð vissum skilyrðum.
Nú færðist þegar meira fjör í félagið, þótt
hagur þess sé ekki enn svo góður, að það
geti ráðizt í stór útgáfufyrirtæki. En það
er komið yfir verstu og hættulegustu
skerin, og framtíð þess nokkurnveginn
tryggð, með því að engum mun koma til
hugar að svipta það þeim fjárstyrk, er
það nú nýtur, enda munu menn betur og
betur sannfærast um það, er stundir líða,
að félag þetta hefur ekki verið að þarf-
lausu stofnað. Verkefnin, sem fyrir því
liggja, eru mörg og mikil, og ekki óhugs-
andi, að því vaxi einhvern tíma svo fisk-
ur um hrygg, að þaðgeti t. d. með auknum
styrk tekið að sér útgáfu Lögþingisbók-
anna og útgáfu íslenzkra annála frá 17.
og 18. öld., sem væri afarþarft verk og
nauðsynlegt, en þyrfti mjög mikinn undir-
búning og nákvæmar vísindalegar rann-
sóknir á öllum þeim sæg annálahandrita,
sem til er frá þeim tímum. En fyrst um
sinn getur félagið ekki hugsað svo hátt,
og verður að láta sér nægja smærri
verkefni.
Síðan félagið var stofnað, hefur það
gefið útMorðbréfabæklinga Guð-
brandsbiskups 4 hepti með fylgi-
rkjölum, 3 hepti af Biskupasögum
sérajónslærða í H í ta r d al, A1 da-
farsbók Páls lögmanns Vída-
líns (mjög fróðlegan annál frá 1700—
1709) og byrjað á frásögnumum
Tyrkjaránið (1. hepti). Auk þess hafa
félagsmenn fengið 2 stór hepti af »Skrá
um skjöl og bækur í Landsskjala-
safninu«. Allar þessar bækur,
samtals 66 arkir, fá nýir félags-
menn, sem nú gangaífélagið
og borga 5 kr. árstillagfyrir
þetta ár (1906) (æfitillag 50 kr.).
Menn ættu því að sæta þessum vildar-
kjörum, meðan þau standa til boða og
ganga hópum saman í félagið, enda hef-
ur félagatala aukizt mjög mikið þetta ár
og eykst enn væntanlega mikið, þá er
almenningi verður kunnugt um þetta
kostaboð. En menn ættu að hraða sér
með það nú fyrir nýár, því að óvíst er
að tilboð þetta verði látið lengur standa.
Með því að ganga í félagið gera menn
tvennt í senn: styðja gott og þjóðlegt
fyrirtæki og eignast sjálfir góðar, fræð-
andi og ódýrar bækur.
Beiðni um upptöku í félagið sendist
formanni þess, dr. Jóni Þorkelssyni land-
skjalaverði, en tillög greiðast gjaldker-
anum Guðm. bóksala Gamalíelssyni 1
Reykjavík.
í hálfum hljóðum.
Smápistlar eptir Örvar-Odd.
II.
Kn útar.
Það eru margir og flóknir knútar í lífi
manna, stórir knútar og litlir knútar, sem
opt verður erfitt að leysa, og sumum svo
háttað, að þeir eru óleysanlegir mennsk-
um mönnum. Slíkir knútar eru opt riðnir
á ýms málefni, er ahnenning varðar, og
á hitt og þetta er einstaklinga skiptir
mestu. Það er t. d. mesti fjöldi af slík-
um knútum hér í bæ. Einn knúturinn,
sem virðist þybbinn að fá leysingu á, er
t. d. Rauðarár-Grotti, sem nú hefur malað
gull úr grjótinu hér umhverfis bæinn sam-
fleytt þrjú ár, án þess nokkur viti fyrir
hvern hann hefur malað, eða hvort hann
hefur malað nokkuð eða ekki neitt af
hinum þétta leir í vasa eigendanna. En
við þennan knút eru líka fleiri knútar riðn-
ir, þar á meðal sá knútur, er hefur riðið
svo marga og flókna knúta á málefni
bæjarins, að engin tiltök eru að leysa þá,
og bærinn stendur því ráðalaus uppi, því
að í bæjarstjórninni er enginn Alexander
mikli til að höggva þá í 'sundur, nema
ef vera skyldi nýi yfirbunumeistarinn,
sem kunnur er að kyngi mikilli og leys-
ingu ýmissa vandræðaknúta af sjálfum
sér. En sjálfur knútameistarinn, sá er
kann svo haglega knúta að knýta, trónar
í tign sinni hæst á Gimli uppi, og
er engum fært í þann helgidóm upp,
nema sanntrúuðum mönnum, er syngja
saltarann og »pater noster« kvelds og
morgna og heita á Sankti Knút hinn
danska sér til árnaðar. En meistarinn er
svo forvitri, að hann skynjar það af anda-
gipt sinni, hvernig sá og sá er innan
rifja og hvað hver hugsar um hann. Heyr-
ist opt blásið í lúður fyrir hann og gera
það sveinar hans. Hafa þeir leirpípur
margar og þungar, er þeir rogast með
um allan bæinn og selja dýrum dómum.
Telja þeir fólki trú um, að pípur þessar
séu hið mesta þarfaþing og kosti svo sem
ekki neitt, en þegar þær séu komnar um
allan bæinn, verði alstaðar jafn hreint og
jafnhvítt eins Og hjá meistaranum á Gimli.
Og Gimli hækkar og hækkar, rís hærra og
hærra frá foldu, eptir því sem pípna-
hlaðinn lækkar.
En svo eru til ótal fleiri knútar, enn
meiri vandræðaknútar, þar á meðal einn,
tuttugu ára gamalt handbendi höfuðstað-
arins, er kalla mætti stóra knút bæjarins,
og óslítanlegur er og óleysanlegur með
öllu frá bæjarstjórninni, nema einhver
Herkúles væri nú uppi. En því er ekki
að heilsa. Og þessi stóri knútur ervold-
ugri en allir aðrir bæjarins knútar og
fjölkunnugri, því að slagæðar bæjarins
sameinast í þessum æðaknút, sem engin
hreyfing gengur út írá, þar hverfur allt
eins og ofan í sandinn, og sést ekki fram-
ar. En bæjarstjórnin horfir í gaupnir sér
og veit ekkert hvað orðið hefur af öllum
þeim mikla krapti, er út af henni hefur
gengið. Og allar framkvæmdirnar lenda
þannig í einum knút, einni óleysanlegri
flækju, sem enginn botnar í, og til þess
að gera vafningana enn flóknari, koma
hinir og þessir smáknútar með sína vizku
og sinn vef. Og alltaf verða knútarnir
fleiri og flóknari. En það er alls ekki
hætt við, að bæjarstjórnin geti losnað við
þessa höfuðknúta sína, því að þessu er
líkt farið eins og með áhangendur og
dýrkendur skáldkonunnar litlu, Thit Jensen.
Flestallir bæjarfulltrúarnir eru »Knytling-
ar«, vilja alls ekki sjá af knútunum
sínum, allra sízt af stóra knút þeirra,
því að þeir þykjast víst naumast geta
lifað knútalausir, þótt bæjarmenn flestir
séu á þeirri skoðun, að knútar séu sjaldn-
ast mikið til bóta. En hvað tjáir að tala
um það. »Knútarnir« eru margir alstað-
ar, stórir og smáir, margar snurðurnar,
margar misfellurnar, er menn verða að
sætta sig við, og þess vegna er engin
furða, þótt stjórn bæjarmálefna vorra sé
mesta knútabasl. Það er víðar pottur
brotinn en hér.
Eg vonast til að »Plausor« kunningi
minn yrki nú smellinn óð um alla þessa
vandræðaknúta, sem vér getum ekki Ieyst
á lífsleið vorri, yrki nýja Knytlingadrápu,
öllum Knytlingum og knútavinum bæjar-
ins til yndis og ánægju.
Bókaverzlun Gyldendals
í Kaupm.höfn er byrjuð á alþýðuút-
gáfu af öllum skáldritum Henriks Ib-
sen’s, og á hún að koma útÍ3oheptum,
er kosta 50 au. hvert, og kostar þá öll
útgáfan 15 krónur. Allir, sem unna
skáldskap Ibsens hér á landi, og þeir
munu ekki allfáir, ættu að nota þetta
tækifæri til að eignast öll skáldrit hans.
Nú er Gyldendal einnig byrjaður á að
gefa út öll skáldrit Holgers Drach-
m a n n s, og er 1. heptið komið hingað
til sýnis. Það kom út á 60. afmælisdegi
skáldsins 9. f. m. Þessi útgáfa verður
öll um 70 hepti, 5 arkir stórar hvert og
kostar 50 aura, eða alls 35 krónur. En
bókhlöðuverð allra skáldrita Drachmanns
er nú um 170 krónur, svo að verðmunur-
inn er allmikill. Bóksalar hér taka á
móti áskriptum að báðum þessum út-
gáfum.
Nýjasta skáldsaga
Björnstjerne Björnson’s heitir »Mary«,
og kom út hjá Gyldendal í f. m. Er
þar lýst uppvexti ungrar stúlku af góðum
ættum, sem er eptirlætisgoð íöður síns
og augnayndi allra pilta, en trúlofast að
vilja föður síns ungum manni, er lengi
hefur sótt eptir henni, en hún ekki verið
neitt sérlega hrifin af, verður þunguð af
hans völdum, en vill svo ekki heyra hann
né sjá, af því að hún hefur heyrt um
hann, að hann hafi við fleiri kvennmenn
kenndur verið. Ætlar hún því að fyrir-
fara sér í örvæntingu yfir hrösun sinni,
en þeirri fyrirætlan er tálmað af manni,
sem hún hafði áður hrundið frá sér. Hann
býðst til að kvongast henni, og láta eins
og ekkert hefði í skorizt. Og hún tekur
því boði með fögnuði, og lengra nær
sagan ekki.
HeimboOi alþingis
til dönsku ríkisþingsmannanna var tekið
með fögnuði f danska ríkisþinginu, og létu
þingmenn í ljósí þakklæti sitt með því
að standa upp úr sætum sínum, þá er
forsetarnir höfðu skýrt frá boðinu 16. f. m.
Dönsk blöð segja, að af þessum 40 þing-
mönnum, sem boðnir eru, muni 30 verða
teknir úr fólksþinginu, en 10 úr lands-
þinginu, og að allir stjórnmálaflokkar í
báðum þingdeildum fái leyfi til að velja
svo marga hver, að það samsvari stærðar-
hlutfalli flokkanna innbyrðis, og þannig
verði jafnt skipt á milli þingdeildanna og
hvers flokks fyrir sig. Höfðu forsetarnir
ráðgert að láta þegar velja nefnd manna
til að gangast fyrir öllum undirbúningi
þessa máls.
Leifar af víkingaskipl
frá fornöld eru nýfundnar hjá Randar-
ósi í Danmörku. Segir »Politiken« 17.
f. m., að það sé lengsta víkingaskip, er
hingað til hafi fundizt, en breiddin sé um
7 V* alin, og rengurnar í því haldi sér
vel. Næstl. vor fannst á sama stað spjót
úr bronce o. fl. fornir munir.
Slys.
»Austri« skýrir frá því, að 6. f. m. hafi
Magnús Sigurðsson bóndi í Kjart-
ansstaðakoti f Skagafirði dottið af hest-
baki og rotazt til dauðs.
„Kong Inge"
kom hingað frá útlöndum og Austfjörð-
um 30. f. m. með um 250 farþega, mest
sunnlenzkt kaupafólk af Austurlandi. Skip-
ið fór héðan í gær norður um land á-
leiðis til útlanda.
GullbrúOkaup.
[Eptir talsímaskeyti frá Blönduósi]. Hinn
30. f. m. var haldið á Blönduósi gull-
brúðkaup hjónanna Páls bónda Ólafsson-
ar á Akri og Guðrúnar Jónsdóttur. Um
70 manns voru í veizlunni. Sveitungar
þeirra afhentu þeim að gjöf nál. 300 kr.
í peningum og annað félag gaf þeim 50
kr. klukku. Þau hjónin eru að heita má
jafngömul, 74 ára, hún fædd 22. júní
1832 (dóttir séra Jóns Jónssonar í Otrar-
ardal, -j* 28. okt. 1832), en hann fæddur
9. sept. s. á,, (sonur Ólafs Jónssonar söng-
manns á Gilsstöðum og Steinunnar Páls-
dóttur prests á Undirfelli Bjarnasonar).
Synir þeirra eru séra Bjarni í Steinnesi
og Ólafur skrifstofustjóri í Kaupm.höfn.
Akbrautarlagning.
Það hefur lengi staðið til, enda verið
mikil nauðsyn á, að lengja Þingvalla-
brautina austur að Gjábakkastíg (Hrafna-
gjá), því að Þingvallahraun er afarillt yf-
irferðar. Nú verður verk þetta framkvæmt
og brautarstefnan þegar ákveðin. Var
Jón Þorláksson verkfræðingur þar eystra
um næstl. helgi. Á Iagning brautar-
stúfs þessa að vera lokið, áður en
konungur kemur hingað að sumri. En
brautin verður mjó og svo hagað, að
breikka megi hana sfðar. Gert verður
og við Gjábakkastíg, svo að hann verði
fær vögnum, og allur vegurinn uustur á