Norðanfari - 15.02.1868, Side 1

Aokablað við Norðaiifara nr. 3.-4.1868.
íslenzk I j <51> a útlegging, yfir
latínu Ijóbin prentub í Norfanfara 6. ári, nr.
36 —37.
Míeringi' heiturs hæst vertiguni,
herra Pjetri Pjeturssyni;
byskupi nýskeí) bezt til kjörnum,
vígbuin lijer á voru landi;
kenniföfcur frægsta’ í gubvísi,
riddara dýrrar Ðanabrogs orbu;
bifiínfjelags Breta-þjóbar,
hefb-tignabinn heibursforscta;
í síns ættlands óskar nafni:
æztu heilla undir-ritabur.
Hvern í hávcgum hafa vort ætti
föburland fremur, og fögnub inna,
en þig! vorrar ættlands þjóbar
ást og unan ágætasta!
Hvern ber fremur liverum vib annan
Iærbra lofvísum leyfa keppast
og lielgrar trúræknis hörpuslætti
hefjá í liæbir hrestum sóma,
en þig ^ærbi iærifabir!
öruggst traust vorra abalmáia,
athvarf óhult og ýtur sómi!
Krists- þeim -trú og kenning rækja.
Eins og þá radd-háss raular gassi
innanum svana söng fannhvítra
eins jeg nú upp tek elli-styrnabur
Icngi óleikna Ijóbgýgju strengi.
júnn þjóbskari þjer hug-glabur
vegsemd og ást ab verbleik tjáir,
hjá þjer óhutts livarfs sjer leitar,
Og forsjá traustri fylgir þinni.
j>ví fylgjandi þínu merki,
byskup bezti! bezt árvakur,
köllun embættis kná’r bezt rækja,
undir leibsögn ýtri þinni. —
jvegar fólk Gubs forbum daga,
þjábist 8áru þrældóms oki,
Amrams arfi undirþryktum
ab Gubs rábi abstob veitti.
Seinna er Krists var kirkja saurgub,
af hindurvitnuni váljúgstrúar,
og hlaut háls og höfub ab beygja
und trú’r-oki all rangsnúnu.
Hófst þá handa in hugumstóri
knárr Lútherus Kriststriíbobi,
er lernnvargi líkt trú-skrípi,
lciptri raddteins lemstra þorbi.
en ný Drottinn allsvaldandi,
blys-ljóss ást-holt byskup-Pjetur,
veitti, gæzlu og vörb ab haldi
sá Krists- helgu á -saubahúsi.
Vart man nokkur vcrba fundinn
ab bending Gubs er betur hanum,
verja stundi’ og vel ab neyta
gáfum lífs og gefins tíma.
Hve mörg helg rit hjá oss finnast,
liirbis dýrbligs helgra dóma,
öll er innra Gubs uppfylld byrtast
sálheilnæmu sannieiks ijósi.
Helgubu samgild himnabraubi,
Rit þau elli engin megnar.
cngin gublaus gómaspyja,
dólgs fjón-frobu foreydd vinna.
Heima og himna liárr alvaldur,
lofsælt iíf þitt lengi teygilj
ab sem abalsteinn ýtur-fagnr,
lengi og vcl iýsir landi voru.
Biskupstignar búuab jarMigan,
þegar hjcr loks, þjer af Ieggur,
hæstri’ ( hljótir hiinnasæiu
bústab bezta; bib ieg af bjarta,
Byskupi beztuni, bezt lýbskyldur,
í undirgefni: E. H. Tli.
í Norbaníara 6. ári nr. 36 hefir hinn
mikii og merki presta-öldungiir, síra E.
Th. er norbanlands mun nú eiga jafn fáa nóta
eba jafnoka, ab iærdómi og iistfimni f latínu-
kvebskap, sem ab embættis aldri (síban þeir
Jón riddari Jónsson prestur á Grenjabarstab og
Olafur prestur f>orIeifsson f ílöfba, urbu ailir),
látib prenta latínskt lofkvæbi um byskup vorn
hra P. Pjetursson. En af því iiöfundur þess
hefir þar hvorki f ljóbum nje lausri ræbu fs-
lenzkab kvæbib; eins og ábur gjört hefir, vib
latínu lof vísur, um anitmann Havstein. í 8.
ári Norbra; nr. 5 —6. og Nenia (líkljób) eptir
lijerabslækni E. Johnsen 1855; og ab jeg eá
ab þessi svo vel sömdu latínuljób, yrbu í þess-
um frumbúningi, sem götvab gull eba gratin
gersemi, fyrir allri alþýbu, en mjer fundust
iofsorbin svo vei sönn, og hæfileg þeim er
þiggja skyidi; rjcbist jeg f ab snúa á islenzku
latínu-frumkvæbinu ; og bib og vona ab hinn
rnjög heibursverbi höfundur, eigi muni mis-
virba nje gefa mjer sök á, þó jeg þetta gjörbi,
án þess ab hafa ábur umsátt og fengib til
þess lofltans ebur leyfi; enda er meiri von ab
fleiri mjer betur tilfallnir. kumii ab hal'a þetta
sama fyri sig tekib, af velverbugri ást og virb-
ingu á þeim vorum andlega þjóbmæringi, sera
um er kvebib. En af því svona var ástatt,
leyfbi jeg mjer þó ekki ab •Vnúa latfnukvæb-
inu, eins og jeg sje a5 frumhöfundurinn sjáif-
ur hefir snúib fyrrtjebum kvæbum; heidur leit-
abi lags ab fara víbast hvar, sem allra næst
orbum og efni fruinkvæbisins; þó þab þannig
mebfarib eigi hafi kunnab ab verba sumstabar
jafn áheyrnar fagurt eba skáldlegt sem ella
hefbi mátt verba. Jeg bib því en framar hinn
háheibraba frumhöfund, ab virba á betra veg,
vansmíb þá og galla, er hatin sjá kynni á
þýbingu minni, ef hún bæri lionum fyrir augu
eba eyru.
Skýring einstöku orba.
1. gassi er: hvatgás, gæsarsteggur eba
niaki; þó finnst gassi í Gíslasögu Súrssonar í
annari þýbingu, o: skrumari, hávabam. eba
því um iíkt. 2, hvarf, er athvarf. 3. Amrams
arfi, er Móises. 4. Valjógs trú, er táltrú,
8vikultrú. Nafnib vaijúgur fmnst eitt sinn
f ÓI. s. Tryggvas. 2. p. bls. 151, 0g er til
orbib af einsiags Iin- eba lat-mæli í framburti
á orbinu: vánarlýgi þ. e. vanlýgi, 8em en er
vib líbi norbur hjer, og er þá beint ab bók-
staf útlagt, vánarsvik eta prettir, þegar vonin
svíkur eba prettar mann. Honum varb þab
eigi vanlýgi, eba vanarlýgi; þ. e. bonmn brást
eigi von, eba ætlan sín; (spes eum fefellit, er
latínskt orbtak), váljúgur, fyri vanijúgur, er
eiginlega sá sem svíkst eba prettast af von
sinni, eba því sem hann vonabi eba treysti á.
5. raddteinn, er tunga. 6. leiptur er sverbs-
heiti (les Agnars s), líka sólin nefnd leiptur í
fornversum. Raddteinsleiptur á hjer ab merkja
hvössu og beittu orb (o: gubsorb, er opt sam-
líkist vib sverb), er út fóru af tungu Lóthers.
7. dólgur er óvinur. 8 fjón er óvild, eba
hutur og óvinátta. 9. foreydd vinna, er ab
vinna foreydd, ab foreyba, evbileggja; því lík
orbasetning er sumstabar í fornkvebskap, svo
kvab Hall(iebur; 9Bíba mun’k þess er breib-
an, barbmána vann skarban®, osfrv. fyri
skarbabi eba gerbi skerban.
Vinsamlegast
J. Ý s.
f ÁRNI JÓNSSON.
Árni Jónsson fæddist 23. febrúar 1835 Foreld-
rar lians voru Jón Sigurbsson og Katrín Gub-
mundsdóttir f Geitareyjum. Hvab Iengi framan
af æfi sinni hann hetir verib lieima veit jeg
ekki, en þegar liann var fermdur í Stafholts
kirkju 1849, 14 vetra gamall, var iianu iijá
fósturforeldrum: Arna llelgasyni ogkonu lians
Gubrúnu Jónsdóttur á Litlafjalli. Sumarib 1852
fór liann, 17 vetra, til Kaupmannahafnar, komst
f kennsluvist hjá járnsmib og verkvjelasmib E.
Nissen og mun hafa orbib sveinn frá lionum
sumarib 1855. Hann erfibabi síban hjá fleiri
af þeim helztu jarn- og smíbavjelasmibum í
Kaupmannahöfn, þangab til hann fór til Svía-
ríkis sumarib 1859.
þab var einmitt þessi árin ab jeg kynntist
nokkub ab rábi vib Arna heitinn; vib iúttumst
opt og töiubum ura ýmislegt. þótti mjer þá
einkum merkilegt ab heyra, hvab inikillar þekk-
ingar þessi umkomulausi handibnamabur, sein
abeins var rúmlega tvítugur, þegar hafbi aflab
sjer f náttúrufræbi, einkum smíbvjelafræbi (Me-
kanik) og frumefnisfræbi (Chemí), þar sem hann
þó ekki gat liaft svo mikinn tíma til bóknáms,
en hann hefir orbib ab brdka þann frítíma, sem
hann hafbi, sjeriega vel, enda mun hann ekki
hafa notab mikiö af honum til skemtana eba
þesskonar, sem flestir ungir menn sækjast ept-
ir. Eg gat því ei annab en dábst ab námfýsi
hans og iiugviti. A þessum tíma byrjabi vin-
átta sú meb okkur sem alltaf jókst og efldist
til dauba hans.
Abur en hann fór til Svfþjóbar, fjekk hanif*
vitnisburbí hjá þcim er liann hafbi eifibab hjá,
voru þeir allir sjerlega góbír og f sumum þeirra
var getib um, ab hann hefbi bæ?i lyst og gáf-
ur til smíbvjeiaiistar, Af þvf liann sótti ura-
styrk hjá íslenzku stjórnardeildinni fekk hann
líka mebmæling frá herra Jóni Sigurbssyni, og
af þvf hann mæltist til hins sama vib mig,
gat eg ekki skorast undan ab gefa honum vitn-
isburb, ekki sem járnsmib, því þab gat jeg hvorki
nje þurfti ab gjöra, heldur fyrir gáfur, námfýsi,
hugsunarafl og abra góba eiginlegleika, sera
jeg hafbi lært ab þekkia hjá honum. Hann
fjekk ifka 100 dala styrk hjá stjórninni og fór
hjeban snemnia í jólí 1859 til Svfþjóbar. A
ferb sinni í Svíþjób var hann um tíma í Motaia
til ab kynna sjer þær stórkostlegu verksmibj-
ur, sem finnast þar, síban fór hann til Stokk-
liólms, og erfibabi þar fyrstu árin á fleiri stöb-
um þar sem verksmibjur voru, og þótti ætíb
vera hygginn og dugiegur hvar sem hann var;
kynntist hann þá vib annan ungan gáfaban
mann hjerumbil jafnaldra sjer ab nafni Alex-
ander Lagerman. I Svíþjóð eru biínar
til þær beztu eidspítur, er menn þekkja, og
svo mikib er þar búib til af þeim, einkum í
bænum Jönköping, ab þær eru sendar til Lund-
úna og fleiri höfubborga og þaban út nm allan
heira. Til þess nu ab gjöra þessa ibn sem
arbsamasta er þvf mjög áríbandi ab hafa svo
góbar verksvjelar sem mögnlegt er. Aiex.
Lagerman er hugvitsmabur eins og Arnisálugi
var. þeir rjebust því í ab búa til nýja smíb-
isvjel. En af því þeir bábir voru fátækir og
þurftu á töiuverbum peningum ab halda til ub
geta framkvæmt þetta. sömdu þeir vib veimeg-
andi mann, ab nafni Vallenstraie undirforingja
f hernum um, ab hann skyldi leggja fje til og
svo eignast verkvjelina þegar hún væri búin.
Af því nú smí( isvjelin átti ab vera miklu betri
og fuilkomnari en nokkur önnur sem til var,
urbu þeir ab gjöra margar tilraunir. Um síbir
heppnabist þeim ab gjöra hana þannig, ab menrs
gátu lagt í hana bút af trje, eins og þab kom
úr skóginum, sagabi hún hann þá fyrst og
klaitl í smáit þar til hann var orbinn ab smá-
spítum, drap síban spítunum nibur í þab tvennt
sem kveikja áttí áog bjó seinast um spíturn-
ar. þótti þab vera merkilig uppáfinding. En
af því ckki vcrbur strax vib öllu sjeb, sáu menn,