Norðanfari - 19.03.1869, Page 2

Fæ&is- Dagar Fer&a-
pening- auk koslnafc-
ar. þingsetu. ur.
jSveinn Skúlason f. Nor&urþingeyjar s. . . 219r. »» „r. „s.
Jón Sígur&sson f. Su&urþingeyjar s. . . 300- 27 120-
Stefán Jónsson f. Eyjafjar&ar s. . . . 276- 19 74-
Glafur Sigur&sson f. Skagafjar&ar s, . . 264- 15 56- -
Páll Vídalín f. Húmavatns s. ... . 258- 13 60- „-
Torfi Einarsson f. Stranda s. ... . 298- 26i 64- „-
Jóir- Sigur&sson f. Isafjar&ar s. , . . 459- 76# 140- „-
Eiríkur Kuld f. Barfcastrandar s. , , . 252- 11 100- „-
Jón Bjarnason f. Ðala s. .... . 273- 18 54- „-
Sveinn Níelsson f, Snæfellsness s. . 255- 12 100- „-
Hjálmur Pjetiiisson f Mýra s. . , . 249- 10 35- „-
Arnljótur Olafsson f. Borgarfjar&ar s. . 279- 20 137- „-
7117- 1650- 48-
Er af þessu au&sje&, a& ekki er unr skör fram kvartafc yfir því hve
mj'óg alþingiskostna&urinn sje a& vaxa, og a& ekki verfci fy rir sjefc, hve
mikill hann a& Iokunnm kunni a& ver&a þess vegna er þa& iíka or&in
almenn ósk: a& viss laun sje ákvefcin fyrir hverja þingsetu, og viss ferfca-
kostnafcur úr hv.erri sýslu, eins og á&ur var'hjer, og fyrir nokkru sífcan
var stungiö upp á í Islendingi, og væri vel afc alnrennar bænarskrár í
þessa stefnu kæmu til næsta þings úr sem flestum kjördæmum.
R E N D IN G.
Mikill er tnannr málsins, þegar vib berum saman bdkmál þab, sem
ritab var um næstu aldamót og þafe sem rnargir rita nú þ>á var bók-
ínálib svo ví&a eins og ný mályzka, myndub af íslenzku og dönsku efca
þýzku. Ilávafcinn af orfcunum var íslenzka, en orfcaskipunin úllend jafn-
afcarlega. þafc var eins og fáir af hinum lærfcu mönnurn kynni þá afc
hugsa á íslenzku, ellegar sumum heör þótt frami og snilli í því afc rita
þetta ambögn mál.
þ>6 Eggert Olafseon og einstöku afcrir ágætir fslendingar reyndu afc
komast sjálfir og leifca afcra út úr þessari villu, þá voru raddir þeirra,
lengi vel, eins og hijúmandi máhns, þess gætti lítt afc menn beffci heyrt
þar; þó rnun hafa eymt eptir af hreim þeirra, og til voru þeir rnenii
stm endnikváfcu hann, þangafc til Rasmus Raslc og Bókmenntafjelagifc
tóku svo dyggilega undir hinar eldri raddir, afc menn fd.ru afc gefa þeim
gaum. Sífan helir bókmálifc verifc afc lagast alla tífc. S veinbjörn Egils-
son liinn frægi málsnillingnr okkar Ijek sjer afc mófcurmálinu og ritafci,
þegar fyrir 30 árum, eitt hifc fegursta mál, er hverr gófcur íslendingur
vildi gjarna ritafc hafa jafnvel. þ>á voru og þcgar nokkrir fleiri, seiri
ritufcu mikifc vel og helir þessu haldifc fram sífcan. Er nú varla fimmt-
u.ngur eptir af málvillum, sem tífckufcust fyrir 60 til 70 árum. þetta
sgm eptir er, vonuin vifc afc skolist smám saman bnrtu. því hæg eru
heimatökin til afc laga eplir, þar sem er daglega ináiifc í sveitunum.
þegar vifc lesum fornsögurnar okkar hinar beztu s. s Njálu, Eglu,
Grettlu, Magnúsar sögu gofca og margar fl. og berum málib á þeim orfc
og hugsunarlag satnan vifc daglgga málifc í sveiiunum, þá íinnunr vifc
glöggt, afc menn tala málifc enn, a& mestu leyti, eins og þafc var talafc á
12. og 13 öld, Hugsunin er eitis, orfcaskipunin svo litlu munar. Sama
má og segja um allan fjölda Qrfcanna. Vib höfum glatafc ýrosum ágæiis
o.rkm, sem tíiku&ust í fornöld — suuit af þeim týndust snemnra eins
og til a. m. orfcin: sessi, sinni, s.ali, neiss, uneisinn —, og er þafc eitt
hlutverk menntafcra nraniia á þessum tímum og hjer eptir a& leifca þau
aptur iim í málifc mefc ræiu og rjti. En vifc höfum aptur bætt vifc nýj-
6 HÆTTULEG ÍSGANGA.
Veturinn 1867, í 3 viku góu haffci hafís
rekifc upp, á SUöruvík á Langanesi, I vefcra-
kvifcu er þá gekk yfir, þegar nppbirti fóru 2.
af heimamönnum í Sköruvík afc ganga á ísinn
til a& vita ef vart'yrfi vifc kóp á honum, ís-
inn var illa samfrosinn og ógreif ur yfirferfcar og
vil jeg bjer stuitlega lýsa því hvernig liann
var lagafcur. Næst fjörunni lág belti frá 60 til
80 fafcma breitt, er vefcur og sjórót hafbi lam-
ifc upp á grynningar, stófc þar liver jaki botn
en glufuinar á milli þeirra vorti ekki gengar
nenra þar sem stykkla matti á hafísköggliim, hjer
var mjög ósljett svo menn uri'u sumstafcar ab
klifia upp og ofan af jökunuin; þegar framúr
þessu belti kom tók annafi vib lægra og sljett-
ara, jakainir flesiir litli-r mefc nokkru millibili
Og smá íshrufcl? stappafc saman í eyfcurnar, bjer
var afc vísu grei&ara yfirfeifcav enn þó varfc a&
fara krókótt til afc velja sem mest jakana. því
smáhvufclifc var illa saml’rosib og sumstafcar voru
rifur er færfcust sundur og sanian aföldukviki
svo sæta varfc lagi, afc gtíga efcur stökkva yfir
þær þegar samandróg. Framanvifc allt þctta
lág afcal ísinn, eintónmr haifs stór og hrika-
lcgur er ganga mátti af einuna jalta á annann,
um oríum, sunutm sem myndazt hafa á vörum manna, eins og ósjálfrált
og hafa náfc málhelgi; sum eru smí&ufc upp úr útlendum orfcum, vel e&a
illa, en sum eru orfcskrípi útlend efca innlendar ambögur.
Hljófc hafa breyizt í stnfum og atkvæfcum og verfcur vib þafc a&
silja; enda er ei sami franfburfcur um allt land. þafc tórir miklu meira
eplir hingafc og þangafc á landinu af fornum framburfi og atkvæfcum en
fiestir ætla. þafc er mjer kunnugra en mnrgum öbrum, því jeg hefi far-
ifc svo vífca um landifc og tekifc allajafna eptir frarnburfci orfca. Sumur
hinn elzti er cnn til hjá einstöku ættum. Sumur tífckast í lieilum hjer-
ufcum.
Hægurinn er hjá, segi jeg, afc laga rilmálifc eptir daglega málinu,
þar sem þafc er bezt. Sá sem les sögurnar, finnur hvafc áfátt er ( dag-
lega málinu. þafc getur hann þá forfcast, fcegar hann ritar nokkufc.
Ritmáli okkar hefir farib mest fram á næatu 30 árum. þafc gelur glatt
alla, sem virfca nokkurs þetta fagra og sniliilega mál, sem forfefcurnir
kermdu niíjuin sínum og vifc tölum enn. Og þó eru eptir margar dreggj-
ar af spillingunni gömlu í bókmálinu og þafc sumar, áem er eins og þær
ætli afc festast vib þafc, og liverr taki eptir öfcrum, viljandi efca óviljandi.
þær eru flestar af útlendum sora. Vifc þurfum afc vara okkur á sumum
þeirra, afc þær festist ekki í málinu, svo þafc komist í gamla hoififc vonda
og verfci (nn) líkt mörgu í kvefcskapnum okkar nýja, sem er nú margur
afc ver&a svo líkur trúfcleik eptir útlendum skáldum, fullur af rósanráli og
rembingi.
þafc er, finnst mjer, þrennt í ritmálinu sem spillir því enn hjá flest-
um: orfcskrípi, óljósar hugsanir, og útlend orfcaskipun. Allt þetia kemur
nú tífcast fram í pmbætiisbrjefum, dómum og ýmsum dagblafca greinum.
Orfcaskrípin skolast smám saman burtu. þeir fjölga ófcum sem íinna ó-
bragfcifc a& þeim, og nota þá ekki afcra eins afmán og t. a. m. a& láta
þab og þafc ,,ganga g e g n u m aiutiiianninn, þingsforsetann efca ráfcheirann
efca suma smífcisgripiua nýju í Skírni, árin þau arna, og því um líkt, er
siunir nota erin í ritmálinu. Hugsunin verfcur alla tíb nokkufc misjöfn í
því sem ritafc er, ýmist Ijós efca óljósari. þafc virfcist vera Itomifc undir
gáfnafari manna og hvafc þeirn er ljóst þafc sem þeir rita um. Svo er
og í daglegu máli afc suinir tala berara en afcrir.
þó Uemur þar sjaldan fram þafc, sem finnst en í ritum, afc máls-
greinir verfca í bendu, sem ervitt er afc greifca sundur, svo hugsuriin skýr-
ist. Málsgreinir eru jafnan stuttar í daglegu máli. Svo rita þeir og,
8em rita nú bezt; líkt og er allsstafcar í fornsögunum bezln.
þafc er þá skipun orfca í málsgreinum, sem víkur mest fiá daglegu
málí og spillir nú einna iielzt ritmálinu. þafc er hún, þessi ranga orfca-
skipitn, sem jeg er hræddastur vifc Hún heíir enn daiiskán keim í mörg-
uin greinum. Sumar þeiria eru menn nýfarnir afc varast t. a m a& rita
stjettarnöfn á undan mannanöfnum, Og fleiri smávillur. En sú er ein,
sem ræfcur en mestu til a& spilla málinu og kemur vífcast fram. þafc er
þegar menn skipa atviksorfcum og þeim sem hafa gildi
þeirra, á undan sögnum. í ttppliafi afcal málsgreina á eptir
púrit, vitum vifc a& inenn eru optar sjálfrábir hvort menn hafa sögn efca
atviksorfc fyrr, þegar livortiveggja er lyrir hendi, og getur hvort sem er
verifc rjett mál eins og t a. m: ,,S a g fc i hann þ á‘‘, efca: „p á sag&i
hann“. Svo er og á ýmsum öfcrum stöfcum afc máli víkur svo vifc, a&
s ö g n i n þarf afc sianda á undan atviksorfcinu þafc er vandi
og væri iijer oflangt mál afc taka þafc fram, hvenær svo er rjettast. Pinn-
ur hverr þafc bezt er hann ber orð sín saman vifc daglega málifc. Opt
\ikja menn líka svo málsgreinupn vifc, afc atviksor&ifc má standa
fyrr en sögnin, svo rjett sje, þó rangt værj a& skipa svo ef öfcru-
vísi væri liagafc máii.
þafc er alira tífcast í þeim málsgreinum, sem byrja á sambands
en ógengt á milli og alaufcar vakir þegar nokk-
ufc dróg ylirí bann; vegalengfin úr landi Iram
afc afcal fsnum mun bala verifc nálægt 600 löfcm-
um. þegar nienn þeir er l'yrri er ániinnst voru
komnir yíir afcal ísinn urfcu þeir varir vir nokkra
kópa og köllufcu til lands, til afc gefa vitneskju
um þafc heima, því svo haffci verið gjört ráfc
fyrir, þustu þá allir Uatlmenn ao heiman 4 fu11-
orfcnir og 2 unglingar Iram á íainn og hIupu
óragir sömu sló&ina sem hinir höffcu valifc og
um IgíÖ var unglingur sendur ylir afc Skálum,
sem er næsti bær, þetta var litlu fyrir mibjan
dag.
Á Skálum eru 2 bændur, annar þeirra
Sigtirfcur var ekki heima, hinn sern heima var
Gufmundur Ijet þegar allt þafc lifc sem til var
fara norfcur, en þafc voru 2 synir lians 15 og
16 vetra ab aldri og Jósef brófir hans, og af
hinu búinu 3 synir Sigurfcar, Sigurfcur um 20.
og hjnir báfcir yngri, en sjálfur ætlafci Gufcm.
a& koma litlu á eptir þá er hann lieffci sjefc
um a& fjenafur yrfi hirtur beima um daginn,
diengir þessir hiupu sem fætur logufcu norfcur,
þegar þeir komu í fjöruna á Sköruvík köstufcu
flesiir þar yíirhöfnura sínum, —■ svo voru þeir
heitir af ganginum — og hlupu vifcstö&ulaust
eptir slófcinni yfir í ís. Nú er a& segja frá
Sköruvíkur mönnttm, afc þeir keppast vifc a&
leita uppi kópana og aka til lands, eplir sem
hver haffci orltu til, gekk þafc allt á víxl því
hver vildi flýta sjer sem mest, svo þegar stnnir
hjeldu lil lands bjeldu afcrir fram, — í þeim
svifum mætti Gufcm. frá Skálum þeim og spurfci
eptir sinum niönnuiii, sem nú voru allir langt
yíir í ís, hann hjeli sem hrafcast afram, afc reyna
ab tinna þá þó honuin litizt >lla á, því nú var
ísinn mjög farin afc versna og aldan afc aukast,
— þegar komib var afc kvöldi blupu seinast
3 af Sköruvíiiur mönnum frain til afc sækja 3
kópa er búifc var afc færa rjett upp fyrir afcal
fsinn; þessir voru, Jnsep fulltífca mafcur og Sig-
geir og Abaljón uriglingar, mættu þeir binum
hjer og þar á lcifcinni sem nú hjeldu allir lil
lands, og l'engu mefc mesin naiimindum ná&
upp á f'asta beliifc, því smá brufclifc var allt a&
lifcast í sundur af ólgunni Nú er þeir sáu a&
ómngulegt var a& menn næfcu frainar landi
hjálpar laust, fóru þeir þegar afc útvega bönd
og nokltufc af bnrfcum og fiyija þafc fram á ís-
inn, enn er þeir voru tomnir mefc þenna út-
búnafc l'ram þangab sem mættist fasta beltiö
og hitt er á floti var, voru hinir 3 sem fyrr