Norðanfari


Norðanfari - 05.04.1879, Blaðsíða 3

Norðanfari - 05.04.1879, Blaðsíða 3
— 35 leg hafði gjört ráð fyrir í athugasemdinni. En að jeg álíti slíkt r j e 11 a n skilning liennar, hjelt jeg -enginn mundi ímynda sjer. jpað má nú sjálfsagt bæta úr þessu með því að orða greinina ljósar. En mjer sýn- ist ráðlegt að gefa sýslunefndinni nokkurt vald í þessu efni, og gleður mig að hr. J. S. er því samdðma. Upp á athugasemdina við 70. og 73. gr. svarar hann mjer og hinum meira höfundi báðum í einu, og þó hvorum fyrir sig — það hefði hann átt að gjöra víðar —; hann álítur að við höfum þar „sína kredduna hvor". par sem hinn meiri höf. álítur að afnotarjettur leiguliða sje par skertur, — í því er jeg honum fyllilega samdóma, og að vonum flestir aðrir — og par sem jeg álít að viðskiptafrelsi manna sje par misboðið — og par í mun hinn meiri höf., og fles1> ir aðrir, samsinna mjer. — Hr. J. S. segir ná með rjettu að bjer komi pau tvö spurs- mál til úrlausnar: „Er pessi takmörkun rjett og eðlileg? er hún nanðsynleg og hag- feld?" Upp á fyrra spursmálið svararhann ekki með öðru en pví, að vitna í gömul lög, frá peim tíma sem engin hugmynd var vöknuð um náttúrlegan rjett manna til við- skiptafrelsis, og í byggingarbrjef sem par á eru byggð. En par með er ekki sagt að slíkt sje r j e 11 og e ð 1 i 1 e g t nú á tímum. Siðara spursmálinu svarar hann með pví að bera saman búhag pess bónda sem not- ar vel gæði ábylisjarðar sinnar, við búhag annars sem selur kjarnan úr gæðum henn- ar, par getur hann naumast átt við annað en heysölu á s u m r u m til kaupstaða, eða pvíl. En jeg haíði raunar aldrei á móti pví að takmarka slika sölu á einhvérn hátt; pað getur verið „ill nauðsyn", og er pað pá undantekning. En pareð svo fjölda marg- ar jarðir eru svo að eins byggilegar að pær fái meiri eða minni landsnytjar frá öðrum jörðum, en geta eigi ávallt lagt landsnytjar í móti, — pó pað ætti að vera a ð a 1- regla — pá er lífs nauðsynlegt að menn hafi fullt viðskiptafrelsi í peim efnum, (að ógleymdu eptirliti með skógar- yrkju), pó pað sje maske 1 í t i 1 tálmun að sækja leyfi til landsdrottins eða umboðs- manns hans, pá getur hún orðið ópægileg. pað má syna dæmi: Setjum að jeg sje leiguliði á engjajörð, og að til mín komi einyrkja-bóndi frá engjalausri fjallajörð, til að fá engjalán. Jeg bæði vil verða honnm hjálplegur, og get pað, mjer og á- býlisjörð minni að skaðlausu, en umboðs- maður landsdrottins er í meir en hálfrar pingmannaleiðar fjarlægð, til hans verður að sækja leyfi, og fer til pess næstum heill dagur. Leyfið fæst, en fyrir pessa tíma- töf verður bóndi „einum degi of seinn" að nota hagstæða veðuráttu, og hve mikið tjón getur pað orðið fyrir hann ? pað er bágt að segja. Nú eiga lögin að vera svo úr garði gjör, að pau gjöri engum manni ó- parfa baga í nokkru hugsanlegu tilfelli. |>að dugir ekkinóg að segjaað slík tilfellimuni sjaldgæf: pau eru peim, sem fyrir verður, eins tilfinnanleg fyrir pvi; og mörg tilfelli geta orðid tíðari en maður bjóst við. Tök- um annað dæmi: Setjum ad jeg hafi ærn- ar heyja-byrgðir, en bóndi á útigangsjörð verði heyprota, vegna óvenjulegra áfreða. Jeg er sár á heyjum, eins og heyjabænd- ur opt eru, og vil ógjarna lána hey, allra sízt nema móti öðru jaínmiklu og jafngóðu eins og venja er. En nú er mjer kunn- ugt að hinn heylausi bóndi ætlar að flytja sig í fjarlægt bjerað um. vorið eptir, svo ekki er von á heyji frá lionum aptur. Jeg ,vil pví fyrir hvern mun losast við að lána honum hey, sæti pví lagi að fá landsdrott- inn til að banna mjer pað, úr pví hann hefir lagaheimild til pess. Og er jeg pá ekki „l ö g 1 e g a a f s a k a ð u r" þó fjenað- ur bóndans falli?! — pað ætti ekki að vera gjörandi ráð fyrir öðru eins og pessu, en jeg veit svo mikið, að pað er, pví miður, ekki ófyrirsynju. það liggur pannig í aug- um uppi, að ekki er annað fært en að láta pessi viðskipti alveg frjáls, sem líka er hið eina rjetta. Og pá verður engin ósam- kvæmni að láta pað vera komið undir frjálsu samkomulagi fráfaranda og Yiðtakanda, með ráði úttektarmanna, hvort fráfarandi selur viðtakanda heyleyfar sínar eða ekki. Og p' a ð sje nauðsynlegt, sýndi jeg í athuga- semdum mínum, með rökum sem hr. J. S. hefir alls ekki reynt að hrekja, enda var pað ómögulegt fyrir hann. pað kemur fyr- ir að bóndi flytur af engjajörð á engja- lausa útbeitarjörð, pá er pað hart að banna honum að flytja heyleifar sinar með sjer, honum er pað stórskaði, en við- takanda engin pörf. petta bætist ekki upp með pví að fráfarandi áskilji sjer fjen- aðar fóður fyrir heyleifarnar : mun hr. J. S. víst kannast við, að margfalt meiri fjenað má framfæra á jöfnu.fóðri á útbeitarjörð en á gjafajörð, og að það er óliku bétra, fyrir hvern sem getur, að hirða fje sittsjálf- ur heima, en kosta hirðingu á pví annar- staðar. pað kemur líka fyrir að bóndi flyt- ur frá engjalausri jörð, en á pó heyleifar, af pvi hann hefir fengið engjalán annar- staðar, pá er pað enn augljósari skerðing á eignarrjetti að s k y 1 d a hann til að seljá pær, framar en hann lætur til leiðast, og er ólíklegt að sú sje tilætlun frumvarps- ins; pó er pað ekki undantekið, og hr. J. S. gengur alveg pegjandi framhjá pessu atriði í svari sínu. Viðvíkjandi 77. gr. kom mjer aldrei til hugar að neita pví aðhúngæfi nokkra rjettarbót frá pví er við mun gangast. En jeg get ekki betur sjeð en að hún hefði purft að vera m e i r i. þvi pó pað sje að- alregla að landsdrottinn og leiguliði njóti arðs jarðarinnar að sínum helmingi hvor, pá leiðir ekki par af að pað sje rjett að leiguliði borgi hálft afgjald af peim jarðar- afnotum sem ekki eruframartil. Dæmi rjettsýnir menn hvort petta er tómt ,,orðagjálfur". (Niðurl. síðar). T$fr flárkládi. pótt fjárkláði sá, er geysað hefir hjer á landi í nokkur ár undanfarin, sje nú að öllum líkindum sigraður til fulls, pá mun hann pó verða minnistæður mörgum um langan tíma Irjer eptir. það er alkunnugt, að mikið pras hefir orðið um uppruna kláðans og eðli hans, og varð pað fram- kvæmdum í fjárkláðamálinu til hins mesta hnekkis. Eigi er pað þó meining min, að fara nú að endurnýja gamkr væringar eða vekja hinar æstu geðshræringar, er nú munu dottaðar. í „Lýsing fjárkláðans o. s. frv.", er geíin var út sjerstaklega 1876 að til- hlutun lögreglustjórans í fjárkláðamálinu, hef jeg itarlega gjört grein fyrir sýki pess- ari, og hafa aðgjörðir hins opinbera hin síðustu árin verið byggðar á því, er jeg par hefi sagt. — Kláðamaurar eru prenns- konar: holdætur (Sarcoptes), þeir cru mjög smáir vexti, grafa holur innundir skinnið og hafast við í peim; peir lifa á mönnum, hestum, hundum, köttum, nautum og fleírum dýrum. Hörundsætur (Dermatophagus) eru álíka störir og hold- æturnar, grafa sjer eigi holur en naga hör- undið og lifa á pví; peir hafast við á hest- um og nautum. ein tegund peirra hefir'og fundizt í hlustinni á hundum. Hörunds- særendur (Dermatocoptes) lifa utan á húðinni. peir særa hörundið með rana sínum, og á vökva peim, er út úr sárum (stungum) pessum smita, lifa peir. Eptir pví sem kláðahrúðrarnir myndast færa maur- arnir sig um setur, og geta kláðaútbrotin pannig dreifst yfir mestalla skepnuna, Maurar pessir eru svo stórir, að vel má sjá pá með berum augum, og hafast peir við á nautum, hestum og pó einkum á sauðfje, og orsaka hinn alkunna fjárkláða. þó príf- ast eigi hörundssærendur nauta eða hesta á fje, og halda pví sumir, að hver dýrategund hafi sína sjerstöku maurategund. Holdæt- ur manna orsaka engan reglulegan kláða á dýrum, en pó geta holdætur dýra orsakað kláða á mönnum. Hörundsætur og hörunds- særendur prifast par á móti alls eigi á mönnum. Til pessa hafa menn eigi pekkt nema eina tegund fjárkláða, pann er orsakast af hörundssærendum, er einkum sækja par á kindina, sem ullin er mest og pjettust. Nú hefir hinn alkunni vísindamaður, prófessor Gerlach í Berlín lýst nýrri tegund fjár- kláða, er orsakast at holdætum (sem eru talsvert smávaxnari en hinn almenni fjárkláðamaur), og hefir fjárkládi sá gjört vart við síg á ýmsum stöðum í Prúslandi. Kláði þessi sækir einkum á granir kíndar- innar, og myndast þar hrúðrar, sem eru hjer um bil V* þuml. að þykkt. í hitum dreifast kláðaútbrot þessi upp eptirhöfðinu upp á eyru, og allt þangað upp sem ullin byrjar; í kuldum pokast útbrotin aptur niður á við. Stundum getur og kláði pessi komið á fætur kindarinnar, par sem peir eru ullarlausir. f>ar sem kindin er ulluð, prífst maurategund pessi ekki, og "er kláði pessi að pví leyti ólíkur hinum almenna fjárklkða. Kláði pessi er næmur, og sýkist ein kindin af annari en annars háir hann kindinni næsta lítið, enda er hægðarleikur að lækna hann t a. m. með megnu tóbaks- seyði. f»á hefir G- e r 1 a c h sannað með til- raunum, að fjárkláði ]>essi getur smittað bæði hross, naut og hunda, en eptir 4 vikna tíma var pó kláðinn eigi mjög magn- aður á dýrum pessum. A mönnum magn- aðist kláði pessi par á móti svo fljótt, að 8 dögum eptir að maurarnir voru látnir áþá var nauðsynlegt að viðhafa lækningar til að stöðva kláðaútbrotin. Yms maurakyn eru og til, sem skriða á dýr, sem þau annars eigi eiga heima á, og orsaka þau þá mjög óþægilegan fiðring í hörundinu og jafnvel kláðaútbrot. Á þetta sjer stað með fuglamaur (Dermanyssus- avium), sem hefst við á hænsnum og öðrum alifuglum, og er helmingi stærri en hinn almenni fjárkláðamaur. Hann skríður opt á húsdýr, og á hestum orsakar hannstund- um íllkynjuð kláðaútbrot. Af jarðmaur- u m (Ixodes), er hafast við á grösum og runnuin, eru ýmsar tegundir, er stundum sækja á menn og dýr og sjúga blóð þeirra, en orsaka þó engan réglulegan kláða. — pegar kláðinn geysaði á Suður- landi, og menn í hinum. næstu hjeruðum

x

Norðanfari

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Norðanfari
https://timarit.is/publication/88

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.