Norðanfari - 16.06.1880, Síða 1

19. ár,
Nr. 39—40.
\0RMl'A!iL
— Bóndi er bú'stólpi, bú er landstólpi,
cn tún er botn undir búi. fetta er bæði
fornt mál og satt mál, er reynzlan sanna rog
staðfestir, bæði að fornu fari og nýju. Tún-
ið or botn sá, er bóndinn stendur á, pvítað-
an er mergur heyafians og kjarnfóður kvik-
fjárins, er freðir bóndann og búið, og við-
heldur landi og lýð. fetta pykir liggja svo
í augurn uppi, að pví játa allir í orði, en
allmisjafnt á borðý, eða í framkvæmdinni.
Allur fjöldi túná'nna í landinu er lielzt til
um of víða illa ræktaður. Sjest petta pá
bezt, pegar litið er- til pess, hvað vel ræktuð
tún megna að gefa af sjer. Meginn porri
túnanna er pýfður og ógirtur, en par til og
með sumstaðar blautur og grýttúr. Á með-
an pessir andmarkar eru á túnunum, getur
kvikfjárrækt vorri ekki farið stórum fram nje
búsæld almennt aukist í landinu. |>að er
hvorki unnt að koma upp valsgripum, nje
auðið að hafa fullt gagn af peim, nema fóðr-
ið sje nóg og pó einkum kjarngott. J>að er
eins með petta og höfðafjöldann, ekki er allt
undir honum komið. |>að er ekki einhlítt
að hafa mikil hey að vöxtum, pau purfa og
að vera góð. Áður en hugsað verður til veru-
legra endurbóta á kvikfjárræktinni, purfa um-
bætur í töðugrasræktinni — túnaræktinni —
að vera komnar á undan. |>að verður fyrst
að leggja grundvöllinn áður en reist er yfir-
byggingin. Fyrst og fremst ríður oss pví á,
með kunnáttu, alúð og fylgi, að leggja stund
á grasræktina, fyrst á túnum og pví næst á
engjum. Vjer 'skulum hafa pað jafnan hug-
fast, eigi að eins að afia mikilla heyja held-
ur og líka kjarngóðra heyja. — Að vísu hefir
oss, nú á seinhi árum, farið fram í pví að afla
meiri heyfanga en áður, en sú framför er
yfir höfuð meira fólgin í að vjer nú sláum
eður heyjum meira víðlendi, heldur en í pví
að slægjulöndin hafi batnað og lieyaflinn par
fyrir aukizt og vaxið að kjarna og kostum.
Annars eru, yflr höfuð að tala, framfarir vor-
ar í aflabrögðum enn pá, fremur meira fólgn-
í, að talca heldur en gefa, að afla án pess að
efla. ó'jer öflum meira en áður, en án pess
að gera aflastofnunum nokkuð aptur til við-
urlialds og eflingar. En slík framför er, ef
rjett er aðgætt, byggð á öryrkju og útsugu
atxinnuveganna; spillast peir með pessu lagi
allt af meir og meir, eptir pví sem lengur
leikur við og fara æ pverrandi pegar fram í
sækir. Til pessa sjáum vjer nú pegar, eigi
svo allfá merki bæði til lands og sjávar, og
er petta viðsjárvert. jpessu er allsendis eins
varið og jörð peirri, sem alljafnt er urin en
aldrei áborin, hún hættir að spretta af pví
frjóvsemi hennar eyðizt og gengur loksins til
purrðar.
J>að er pýfið sem víðast spillir túnunum
einna mest og par næst of mikill ágangur.
En aptur spillir engjunum einna helzt of
mikið vatnsríki og átroðningur. |>ýfið er sá
meinvættur landsins er flesta og meinlegasta
ókosti hefir í för með sjer. J>að er sá mesti tíma
og verkapjófur og pað hefzt pá pegar hvort-
tveggjaer dýrmætast. |>að gjörir alla atorku,
rækt og elju ónóga og eríiða, eptirtekjuna rýra
Akureyri, 16. júní 1880.
og pó dýra. Að öllu samtöldu parf 3— 6 menn
til heyvinnu í pýfi á móti einum ásljettu.
Heyið af pýfinu er og að öllum jafnaði pre- !
falt til sexfalt minna en af vel ræktaðri sljettu. 1
Jnifurnar taka illa bæði áhrifum náttúrunn- |
ar og ræktunarinnar. I purki skrælnar á- |
burður og gras eða lcell í kuldum á púfna- j
kollunum, en í vætum rennur meginn krapt-
ur áburðarins með vatninu ofan í púfnalaut-
irnar; vérður af pesssu afraki niður á milli,
svo grasið vex úr sjer, verður gisið, mjótt og
slíjulegt og fullt með ógras, súru arfa, o. fl.
TJtan í púfunum tollir hvorki áburður nje
raki, pví pær eru svo brattar og pverhnýptar
enda opt ekki annað en skútar, rotur og mosi
að utan. Niður á milli púfnanna er venju-
legast moldin runnin burtu og eigi eptir
nema leirinn, sem lengstum er blautur, kald-
ur og súr. Af pessu taka púfnalautirnar illa
móti hitanum; enda valda púfurnar meiri og
minni skugga, sem varnar hitanum og ijós-
inu að komast að í lautunum. Grös sem
vanta Ijós verða eins og heigull föl og bleik,
slíuleg, kjarnlítil og bragðdauf. J>að er eins
með alla vinnu í pýfinu og með sláttinn, hún
gengur seint, en verður pó aldrei vel gjörð,
enda ekki með mestu yfirlegu og erfiðismunum;
engu verkfæri verður komið við til að flýta
eður ljetta undir vinnuna með. |>egar verið
er að bera á komast gripirnir ekki praut-
laust um fyrir púfunum. Eigi að bera á
öðru en hestum, er pað eitt til að bera pað
í höndunum, pví engu aktóli verður við
lcomið, svo sem kerrum hjólbörum eður sleð-
| um. öll vallarvinna eða ávinnsla gengur
| seint í púfum og verður aldrei eins velgjörð
og parf, til pess jörðin hafi alstaðar jöfn not
af áburðinum. Að ausa taðinu yíir púfurn-
ar úr trogi eður öðru, eins og víða tíðkast,
er lítt nýtt og optlega engu nýtt. Ef nokk-
uð er, pá er öllu seinlegra að ralca pýfi en
slá. Að purrka og hirða hey í pýfi er lífs-
j leiðindi, pví heyið pornar bæði seint og illa,
og opt er perrinn úti áður en pað fæst purt.
J>að versta við að purka í pýfi er, að hoyið
fæst í flestum árum aldrei jafnpurrt, lieldur
lyskrótt og petta vill helzt verða pá er verst
gegnir og sízt skildi nl. pegar ópurrkar ganga
og perrar eru stuttir. Mygglar pá heyið og
fúkar í görðunum og verður ekki að eins
kosta lítið, heldur óholt skepnunum og petta
bætizt ofan á pað, sem púfnaheyið er verra
í sjálfu sjer en heyið af sljettunni. Aulc
pessa er púfnaheyið optasi meira og minna
blandað með ýmsumóhroða: moldarkögglum,
mosarusli og ljámúsum, sem allt eru elds-
matur í heyinu pví fremur sem pað er sjálft
illa purt. það er seint að telja alla löstu
eður ókosti pýfisins, ef allt skýldi tína, en
yfir höfuð að tala eru peir, svo sem bæði
sjón og reynd sannar, fólgnir í lítilli og lje-
legri eptirtekju af miklum eríiðismunum og
kostnaði. Er petta öfugt eður gagnstætt pví
er vera parf, ef atvinna manna á að geta
staðist og taka framförmn. En pannig er pó
enn pá pessu varið hjá oss : sá helzti grund-
völlur búsældar vorrar og framfara, túnin,
gefur oss með miklum tilkostnaði, illt og lít-
ið í aðra hönd.
Hvað er pað í búnaði vorum, sem frem-
ur og fljótar parf að ráða bót á en petta?
Girðingar eru nauðsynlegar en jafnlengi er
verið að heyja girt tún og ógirt. |>ar sem
mikil örtrðð er og pröngbýli, svo ekkert verð-
ur varið, par purfa girðingar að ganga á und-
an sljettuninni. Engjaræktin getur almennt
ekki orðið að fullum notum meðan túnin
eru pýfð og rækt peirra í ólagi. Optlega
heyrizt sú umkvörtun, að engjaslátturinn
verði ekki byrjaður fyrri en seint og síðar
meir, vegna pess menn komizt aldrei úr tún-
unum, og er pessi umkvörtun á góðum rök-
um byggð, og helzt of almenn. Af peim á-
stæðum er nú eru taldar, er pað að vorri
ætlun auðsýnt, að púfnasljettun er sú jarða-
bót, sem yfir höfuð að tala vafalaust parf að
ganga á undan öllum öðrum jarðabótum hjer
á landi. |>etta er sú bráða pörf er mest ber
að meta. |>að stendur öldungis ekki á sama
hvernig menn byrja, eður á hverju menn
byrja. Ef petta væri svo, pá gilti einu pótt
byrjað væri að reisa húsið , áður en undir-
stöðurnar eru lagðar. En allir játa pó, að
petta sje öfug aðferð og dugi ekki. Eins er
pessu varið með jarðabæturnar. Einu sinni
var pað, að menn byrjuðu á akuryrkju og
ætluðu að reisa landið við með lienni. En
petta varð að engu af pví aðferðin var sköklc
og átti ekki við. Nú eru sumir er ætla að
rjettast sje að byrja á engjaræktinni, en apt-
ur aðrir á kvikfjárræktinni, og enn er peir
sem halda að garðyrkjan eigi að vera fyrsta
sporið. Allir vorir beztu búliöldar og búfræð-
ingar, hafa verið samdóma um að túnarækt-
in hjá oss hljóti og eigi að sitja í fyrirrúmi
og reynzlan staðfestir pennan peirra dóm bæði
að fornu og nýju.
Áður en jeg skilst við petta mál vil jeg
minnast á eitt. Eitt af pví sem mjög tálm-
ar framíörum vorum í jarðabótum og land-
búnaðinum yfir höfuð, er að ungir piltar eru
pegar verður, vandir á að liggja við sjó. Með
pessu móti dregst áhugi peirra frá sveitabú-
skapnum, já, peir tvískiptast og verða pess
vegna í raun og veru hvorld sjómenn nje
sveitamenn. J>etta háttalag spillir víða hvar
á landinu, sveitabúnaðinum mildð meira en
almennt sýnist að vera álitið. Af pessu flýt-
ur auðsjáanlega, auk margs annars ills, alúð-
arleysi og eljanarleysi í framkvæmd alls pess
er krefur stöðúgan áhuga og viðleitni í bún-
aði vorum, en flest í honum er svo vaxið að
pessu má ómögulega án vera. Frá pví, að
farið var almennt, að láta unga meun úr
sveitum liggja við sjó, fór sveitabúskapnum
óðum aptur: petta sýnir og sannar saga vor.
Guðm. Ólafsson.
Nokkur orð nm vöruvöinliin
og vörumat.
Eitt af pví marga, sem vjer íslendiúgar
purfum að leggja stund á og pað fyrst og
79 —