Norðanfari


Norðanfari - 02.11.1882, Blaðsíða 1

Norðanfari - 02.11.1882, Blaðsíða 1
31. ár. Akureyri, 3. nóvemoer 1883. Nr. 33—31. Eru oráðaoyrgoarlögin 16. feorúar 1883 samkvæin stjórnarskrá vorri? Bráðabyrgðarlögin 16. febrúar p. á. hafa nú í helztu blöðum vorum fengið pungan áfellisdóm, sem vonlegt er; pannig flytur «Fróði» í III. árg. 76. blaði ágæta ritgjörð, sem sýnir mönnum fram á hversu óeðlileg, ranglát og óhafandi lög pessi sjeu; í «ísafold» skýrir dr. Grímur Thomsen ljóslega frá hver afleiðing af slíkum lögum hfjóti að verða, ef alþingi samþykki pau, en eins og honum er lagið er petta gjört með mjúkum orðum, sem í fljótu bragði ekki eru snarpari átöku en líknabelgurinn — að líkindum hefir verið — sem Sæmundur fróði geymdi kölska í á altar- inu i OddaH Enn eins og Sæmundur átti alskosti við kölska í pessum mjúku umbúð- um, eins vona jeg að dr. Grími með aðstoð annara góðra manna auðnist á næsta pingi að hlaða sverði að hðfði pessara —, maður verður vænti jeg að segja — laga, en ekki ólaga. ¦ «Norðanfari» hefir einnig í nr. 21.—22. p. á. haft meðferðis mjög góða ritgjörð um lög pessi og má eitt með öðru telja henni til gildis, að hún virðist bera það með sjer að hún sje skrifuð eptir löglærðan mann. — Grein pessi telur lögin óhafandi og óeðlilega til orðin," sýnir fram á að ekki hafi biýna nauðsýn borið til að gefa pau og dregur loks efa á að þau sje samkvæm stjórnarskránni. |>að mætti nú virðast að nóg væri með öllu til týnt, til að sýna og sanna gildi og gæði þessara bráðabyrgðarlaga en par eð jeg hefi hvergi sjeð sjerstaklega athugað hvort pau ekki kæmu beinlínis «í bága við stjórnar- skrána», skal jeg leyfa mjer með fám orðum að athuga petta atriði, jafnvel pó jeg verði að taka pað þegar - fram að jeg er enginu lagamaður, en peirri skyldu hefi jeg fulluægt, sem engínn íslendíngur ætti að vanrækja, nefnilega að kynna sjer grundvallarlög vor. Hvað er það þá, sem stjórnarskráin kallar iög ? J> a ð, s e m a 1 þ i n g i f e 11 s t á o g konungur sampykkir, því 1. gr. Skólameistaratal á Hólum i Hjaltadal. (Frarnhald). 6. Elin; hún giftist pórsteini á Hlíðar- entla pórleifssyni, og var þeirra einberni: í>rúður. kona Mag. Bjarnar byskups á Hólum þórleifssonar. þórlákur byskup Skúlason andaðist 4. jan. 1656, á 59. aldursári. Enn Kristin lifði haim allt til 1694 og var hun 84 ára að aldri, er hún Ijezt, og þótti verið hafa hin bezta og göíugasta kona. TJröu þau pórlákur byskup 0g hún hin kynsælustu. 15. Magnús Oíafsson. Magnús þessi var af litlum ættum kominn. þá er hann var barn hafði hann fundist á móður sinni dauðri milli bæa 1 Svarfaðardal. Enn hann var maður gáfaður og varð síðan mikill lærdómsmaður. Hann var vigður til prests að Vóllum í Svarfaðarda (1591), enn hætti þar aptur prestskap eptir 11 ár, einhverra orsaka vegna. Mun hann hennar segir: «lðggjafarvaldið er hjá konungi og alþingi í s a m e i n i n g u», allt svo er ekkert hrein og bein lög nema pað sem báðir hlutar löggjafarvaldsins hafa komið sjer sam- an um. — 11. gr. stjórnarskrárinnar kveður svo á: «|>egar brýna nauðsyn ber til, getur konungur gefið út bráðabyrgðarlög milli alþinga; eigi mega slík lög samt koma i bága við stjórnarskrána og ætíð skulu þau lögð fyrir næsta alpingi á eptir». Með pessari grein veitir stjórnarskr. ráðgjafan- um heimild til að leita staðfesfingar á bráðabyrgðarl. en bindur pað peim skilyrðum að brýna nauðsyn þurfi til pess, pví sje hún ekki til staðar er pað stjórnarskrár- brot. pað getur engum blandast hugur um að 11. gr. meinar ekki með þessari «brýnu nauðsyn» nokkurra krónu tekjumissi fyrir landssjóð, sem alþingi með yfirlögðu ráði ákveður, heldur einungis pau atvik, sem hvorki stjórnin gat sjeð áður en hún leggur Iagafrumvörp fyrir pingið í hvert skipti, eður pað sem pinginu hlaut að vera með öllu hulið áður en pað lýkur starfa sínum; með öðrum orðum: pessi brýna nauðsyn getur að eins orðið til milli þinga, fyrir — svojeg brúki gamallt spakmæli stjórnarinnar — rás viðburðanna, en orsökin má ekki koma í bága við pau fjármál, sem pingið hefir útkfjáð og konungur veitt staðfestingu sína. Bráða- byrgðarlög eru mjðg náskyld ráðstöfunum, sem sjerhver stjórn hlýtur að hafa vald til að gjöra t. a. m. banni á móti innflutningi penings úr peim löndum par sém sýki gengur o. s. frv. 23. gr. stjórnarskrárinnar kveður svo á: «Engann skatt má áleggja, nje breyta, nje aftaka nema með lagaboði*. Koma nú ekki bráðabyrgðarlögin hjer í beina mótsögn við fyrirmæli stjórnarskrár- innar? Hvaða tilgang hafa pessi bráða- byrgðarlög annan en pann, að leggja s k a 11 á herðar landsmönnum, sem hið sameinaða löggjafarvald hafði afljett og burtu tekið með góðum og gildum lögum; já, meira að segja, pau (o; bráðabyrgðarlögin) koma með þá nýlundu, að þau eiga að verka framfyrir sig (á undan því þau voru og urðu til) á því tímabilí, sem fslendíngum var boðið að breyta allraþegnsamlegast eptir ðldungis gagnstæðum skattgjaldslögum. Hvað skyldi verða sagt um þann prest, sem færi að skýra og ferma barn, sem ekki værí orðið til i móðurlífi? jeg held að hann yrði kallaður hálfviti, en líkt leyfir ráðgjafinn sjer, pví pað er auðsætt að bráðabyrgðarlögiu hafa ekki til orðið í hans hðfði fyrri en hjer um bil 3 mánuðum eptir að pau eiga að gilda fyrir almenning. — Skárri er það rjettarvissan! |>að sannast á pessum stuttu lögum að «opt veltir lítil þúfa þungu hlassi» því þau virðast vera móti anda laga 24. ágúst 1877 um birting laga og tilskipana, pví par er auðsjáanlega meint að engin lög geti verkað til baka, heldur er par tiltekið hvenær Iðg «skuli ná gildi» um ókominn tíma o: eptir að þau eru til orðin og staðfest, heldur virð- ast þau par að auki be'mlínis umhverfa bók- staf og anda stjórnarskr. petta er pó að minni meiningu ekki hið hættulega við lögin, pví þetta framansagða er öllu fremur hlægi- legt og afkáralegt enn hættulegt, þvf þær ráðstafanir, sem gjörðar eru eða verða gjörðar móti ákvæðum stjórnrskr. má óhætt álíta sem lögleysu, en hættan er í pví innifalin ef stjórninni væri komið uppá að breyta skatt- gjaldslögum eptir eigin geðþótta, prátt fyrir skýlaus ákvæði alpingis. Tekjuaflinn í fjárlögunum samanstendur ekki af öðru en skðttum, sem hið sameinaða Iðggjafarvald hefir komið sjer saman um að gilda skuli, alltsvo er sjerhver lögheimiluð skattgjaldsgrein einn liður af fjárlögunum eins og hlekkur í heilli festi; líði pingið stjórninni að brjóta einn hlekkinn, er festin brotin og Iöggjafarvald alþingis, sem stjórnar- skráin heimilar því í fjármálum jaframt brotið á bak aptur. — Stjórninni finndist sjer þá, að líkindum, eins heimillt að breyta fjárlög- unum í heild sinni með bráðabyrgðarlögum þá hafa að Hólum farið og hjálpað Guðbrandi byskupi við bókaútgáfur, og síðan var hann tvo vetur skölameistari þar fyrir þórlák Skúlason (veturna: 1620 til 1621 og 1625 til 1626), eins og áður er getið. Erm Laufás var honum veittur 16^2. Magnús var og fornfræðingur og setti Snorra-Eddu á latinu fyrir þórlák byskup Skúlason. Kona síra Magnúsar var Agnes dóttir síra Eiríks, prests á Auðkúlu (1573 til 1598), Magnússonar. Var peirra dóttir Steinvör, er giftist Sigurði syni Bjarnar á Laxamýri Magnússonar íStóradal, Árnasonar. Sonur Sigurðar og Steinvarar var Magnús prestur á Kviabekk (1673 til 1706). 16. Yigfús Gfíslason. Hann var sonur Gisla lögmanns í Bræðratungu og albróðir Kristinar, húsíreyu þórláks byskups Skúlasonar (14). Vigfús var maður skarpvitur og vel lærður utan- lands og innan. þá er pórlákur Skúlason fór utan til byskupsvigslu, gjörðist Vigf'ús skólameistari á Hólum (1627). Var hann — 65 — par skólameistari í prjá vetur (1627 til 1628, 1628 til 1629 og 1629 ]til 1630). J>á (1630) hafði hann skifti við Jón 'Gissurar- son skólameistara í Skálholti; fór Jón í Hóla, enn Vigfús aptur i Skálholt. Var Vigfús skólameistari í Skálholti í 2 vetur og bjó þá í Bræðratungu. Átti hann um pær mundir i deilum við Árna lögmann Oddsson, unz góðir menn gengu milli peirra og komu sættum á. þar eptir varð Vigfús sýslumaður i Árnessýslu, hálfri Kángárvalla,- sýslu og Vestraannaeyum, og bjó á Stórólfs- hvoli. Kona Vigfúsar var' Katrín Erlendar- dóttir á Stóróifshvoli, Asmundarsonar, þórleifssonar lögmanns, Pálssonar, þessi voru börn Vigfúsar og Katrinar: 1. Gisli meistari, er síðar mun getið. 2. Jón eldri, sýslumaður i Arnessýslu og sat á Stórólfshvoli eptir föður sinn; hann átti Helgu þórláksdóttur, Arasonar. 3. Jóu yngri (Bauka-Jón); hann var fyrst sýslumaður í Borgarfjarðarsýslu, enn siðan byskup áHólum. Hann dó frá arm- æðufullu lifi, pó að nóg væri auðæfin, 30.

x

Norðanfari

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Norðanfari
https://timarit.is/publication/88

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.