Norðanfari


Norðanfari - 31.01.1883, Blaðsíða 2

Norðanfari - 31.01.1883, Blaðsíða 2
108 — að pýðingar Steingríms eru snilldar verk, en hinar mörgu pýðingar Matthíasar eru efalaust svo vel af hendi leystar að pað mætti minnast peirra pegar pýðingum Steingríms er hæltj svo mjög. J>ar sem höf. getur peirra manna, sem hafa útbreitt og efit sagnaíræðí, gleymist honum að nefna pann mann, sem einna mest hefir rutt brautina til pekkingar á sögu íslands, nefnil. Jón Sigurðsson. Hve ómet- anlega fjársjóðu fyrir sögu íslands hafá ekki p'essi rit að geyma: Safn til sögu íslands, Bískupasögur, Fornbrjefasafn og einkum' og sjer í lagi «Lovsamling for Island». Eptir pví sem mjer er kunnugast, hefir pessi ágæt- ismaður að mestu leyti einsaman gefið út öll pessi rit. — pó Jón Sigurðsson hefði ekkert gjört annað fyrir íslenzkar bókmenntir en gefa pessar bækur út, pá mætti óhætt telja' hann meðal peirra sem mest og bezt allra íslend- inga hafa auðgað oss að pekkingu á sögu vorri, enn jeg varð ekki var við pegar jeg las tjeða grein höf. að hann gæti hans að neinu sem vísindamanns' eða rithöfunds, nema að hann hefði ritað ýmsar pólitiskar ritgjörðir í «Ný Eélagssrit». petta er stutt yfir sögu'farið, pví meir mætti um ritgjörð pessa segja. Bitgjörðin er fjörugt skrifuð og sumstaðar í henni mjög heppnar röksemdaleiðslur, einkum par sem höf. nefnir Eggert Ólafsson, Jón þorláksson, Bjarna og Jónas, en engu að síður finnst mjer að honum verða pað á súmstaðar, sem hann ber Matthiasi á brýn, að honum hætti við að láta «ákafann fara með sig í gönur». 10/12 ~ 82. : E. Q. Hvað eigum tíö að hafa oss til skemnitunar ? Eins og'vjer vitum er pað talið synda- straff að maðurinn er skyldur að erfiða. En af pví að drottinn leggur jafnan líkn í praut, pá er flestum unnt, eigi einungis að gjöra sjer vinnuna polandi, heldur einnig skemmti- lega. Meðal pessara manna eru flestir heil- brigðir alpýðuroenn vorir, er péim pví mikið síður pörf á skemmtunum en hinum, sem vinnan er pungbær, eða alveg ómöguleg, elleg- ar ekkert nenna að vinna, en pessir menn eru, pví er betur, mjög fáir í voru íátæka landi. |>að vill pví sem bezt til, að skemmtana er mikið síður pörf hjer en í öðrum löndum, úr pví peim er jafnframt langtum erviðara við að koma hjer enn annarsstaðar sökum skrjál- byggðar og fátæktar. En af pví að öllum mönnum er pó svo varið, að peir purfa lífg- unar og tilbreytinga á ýmsan hátt, ef peir eiga eigi að verða líkari dýrum en mönnum, kaldlyndir, einræningslegir, eigingjarnir, og af pví svo margt vill verða til að gjöra lífið leiðinlegt, en leiðindi og ólund eru deyðandi eitur, pá eru oss sem öðrum nauðsynlegar ýmsar skemmtanir við og við, en pær purfa eigi að kosta eins mikið, eða að vera eins tíð- ar og í öðrum löndum, og mega pví vera öðru- vísi lagaðar. StOín allrar gleði vorrar og framfara er í hjörtum vorum og á heimilum vorum. Vílj- um vjer pví sjer í lagi minnast á pa'ð, er oss finnst vjer ættum helzt að hafa oss til skemmt- unar heima. Glaðlegar og pægilegar viðræð- ur eru og hafa jafnan verið vor jafnasta ög varanlegasta skemmtuii, og á par við mál- tækið: «Skemmtinn maður er vagn á vegi». Illt umtal, klám og illyrði drepa alla sak- lausa skemmtun, og ættu peir menn heldur að pegja sem gjarnir eru á slíkt, svo peir eigi með heimsku sinni spilli viðræðum annara. Lestuf nytsamra og skemmtilegra bóka telj- um vjer sem hina vanalegustu skemmtun til sveita, alls konar sannar sögur, og liprar skáld- sögur, kvæði, leikrit og jafnvel sumar rímur. Rímur af sönnum sögum og vel völdum skáld- sögum, ef pær eru lipurlega samdar og vel kveðnar, geta verið góð og saklaus skemmtun alpýðu, en illa ortar rímur af ýmsum van- sörndum kynjasögum geta, pó pær skemmti í bráð hinum allra ómenntuðustu, meir spillt en bætt hugsunarhátt vorn og siðferði, eink- um unglinga og barna, og ættu pær pvi að eyðileggjast, sama má segja um sumar pjóð- sögur vorar og æfintýri, að slíkt er fremur auðvirðileg skemmtun nú á tímum. Lestur og söngur eða kveöskapur til skommtunar parf eigi að vara nema 2 klukkustundir á hverju kvöldi, pví petta á að gefa fólki nóg að hugsa og tala um, pað sem eptir er vök- unnar. parf petta eigi að slökkva niður mik- illi vinnu, pví vel læs unglingur geturgjarn- an lesið fyrir fólkið, ef einhver er til að leið- beina honum við og við, pegar fyrir koma torskildir staðir, eða vandlesin nöfn. Hjer við má annars athuga, að margir af ómennt- uðu alpýðufólki eru enn, pví miður, svo illa læsir, að peir geta alls ekki lesið sumar forn- ar rímur og sögur svo góð skemmtun sje að, pó peir sjeu kallaðir húslestrarfærir, og er folki mjög mikil pörf á framförum í pessari grein, og pað jafnvel fremur en í flestu öðru, er að menntun lýtur. Ein aðalskemmtun vor er söngurinn,- |>að er einn gleðilegur vottur framfara vorrar að vjer fyrir nokkrum árum erum farnir ai leggja oss eptir pessari fögru íprótt, sem áð<- ur var svo dauð orðin, að næstum engiru skemmtilög pekktust nema rímnalög sem pói sinn hafði með hverju móti, eða bjó sjer til! eptir eigín geðpótta. þessi endurvaknað?..! mennt ætti par að auki að gjöra oss' kirkju-- ræknari og trúræknari, pví fagur sálmasöng— ur lyptir hverri óspilltri sál frá hinu tíman^ lega til hins eilífa, frá jörðu til himins, og- hún; ætti einnig að binda oss nánari kunn- ingsskap og efla framfarahug vorn á ýmsan>. veg, með, pví hún útheimtir samvinnu margra:, og 'er sem flestar aðrar ípróttir, vottur ura> nauðsyn hinna saméinuðu krapta. til alls élji gjöra skal. Bæði jafnhliða söng og í stað hans er hljóðfæraslátturinn góð skemmtuns- hann er enn í barndómi hjá oss flestum, :efl» unglingar ættu að fara að læra pessa fögi-u< list í staðinn fyrir ýmsar smáskemmtariir, s?o> sem spil, ' smábarnaleiki og danskan dans-. Skáktafl, glímur og skíðaferðir eru- gamlar og- góðar skemmtánir, sem eiga vel við á voæu^ landi og ættu að eflast og endurbætast. J>að er víst og satt, að saklaus: skemiat-- un á heimilum er öflugt framfarameðal í andr- legum og líkamlegum efnum. Vjer ættum' pví að leggja allt kapp á að laga ög bæta ái alian hátt heimilisbrag vorn, og .útrýma peð- an öllu pví, sem andstætt er góðri gleði eg.: ánægju, svo sem of mikilli pögn og pung-- lyndí, drembilegu viðmóti, kaldyrðum og vol^- yfðum, blóti og klámi, en reyna að setja* í^ stað pessa, allt pað, sem vakið getur uen*- hugsun vora um hið ótal marga, fagra ag: ánægjulega í heiminum, um hina glöðu lili& lífsins. J>að er samt ekki meining vor að vje-r eigum að forðast allt þa3 sorglgga Qg alv^uv lega í lífinu, enda getum vjer pað ekki þétt vjer vildum; sorgin kemur jafnan óboðin, &n, vjer eigum að forðast allt hið dapra og áið+ lausa víl og volgur, sem á margan vill stríða,.. og gjöra framsókn vora til frama og gteði/ erfiða og ókleyfa. En eins og hófleg skeinraW un er nauðsynleg, eins geta skemmtaniraar orðið sem annað saknæmar, ef pær eru af tíðar og ósiðlegar. Má líkja peim við meOal, sem með rangri brúkun getur orðið ónýtt, og- jafnvel skaðlegt. ]pað er pví ekki gott mei5ki um siðferði manna, pegar peireru mjögsólgn-r ir í skemmtanir, pví pað hlýtur annað tveggja að koma af obeit á vinnunni, eða af lífsleið- indum peim, er vjer, pví betur, eigi höfura eins mikið af að segja, sem sumar aðrar:pjóQin pá austur til foreldra sinna og gjörðist sýslumaður í suðurhluta Múlasýslna, er faðir hans afstóð við hann. Hallgrímur kvænt- ist par Gróu Árnadóttur prests i Heydðlum (d: 1737), Árnasonar. Voru börn peirra Hallgríms og Gróu: Jón bóndi á Beru- nesi, íáessefja kona Bjarna lögrjettumaims Einarssonar, og Elin Síðari kona Einars prests í Kaklaðarnesi (d: 1771), Jónssonar Hallgrímur sýslumaður dó 1736. 33. £órleifur Halldórssou. Hann var sunnlenzkur og af litlum ætt- um kominn, enn allra manna var hano skarpastur til náms og haíði mentast után- lands og innan og f'engið meistaranafnbót erlendis, J>á er Steinn byskup Jónsson kom í'rá vígslu, kom _þórleifur bingað til landsins með honum, og gjörðist pá (17 íl) skólameistan á Hólum. Var hu.nn par í tvo vetur (1711 til 12 og 1712 til 13). £á (1713) dó hanu úr tæringu á ungum aldri og pótti verið hafa hínn lærðasti maður og bezti kennari. 34. Snorri Jónsson. Hann var sonur Jóns er fyrst var préstur í Hjarðarholti í Döluin (1789 til 1798) og siðan sýslumanns í Strandasýslu og Dalasýslu (d: 1738), Magnússonar sýsluinanns í Dala- sýslu (d: 1684), Jónssonar prests á Kvenna- brekku (d: 1057), Ormssonar, Jónssonar prests í Gufudal (d: 1593), Jpórleíl'ssonar í Stóraskógi i Dölum (d: 1536), Guðmundar- sonar á Haíurshesti, -Audrjessonar á Eelli i Kollafirði, Guðmundarsonar ríka á Reyk- hólum, Arnasonar. Jón átti tínorra við stúlku peirri er Katrín hjet undir Snæfells- jökli Snorradóttur á Hrappsstöðum í Laxár- dal Gufiniundarsonar. Var pví gjorð pessi vísa um Snorra síðar, pái cr haun var orðinn prestur og prófastur á Helgatili: J>að er e,kki lítið lán, að ljóma á skarlats-bökli, enn vera borinn arfs pó án, undir Suæfellsiökli. Snorri Jónsson í'ór 19 vetra í Skálholtsskila. og útskrifaðist paðan eptir tvo vetur (1708)y Síðann var hann tvo vetur í KaupmannaT- höfn og tók par pr.óf (attestats) við háskól- ann (1710), og kom. siðan hingað inn. Vaoð kourektor á Hólum 1711, og skólameistari. par 1713 eptir dauða þórleifs meistara, ag. var par skólameistari á áttunda vetur(1713,» til 1720). pá (1720) vígðist hann til prests* að Helgafelli, og var par, prestur l 34 ár,\. og prófastur var hann í Snæfellsnessýsiu 1720- til 1738. Snorri prófasti*r dó 1756. Kona, hans var Kristín þórláksdóttir prests á- Miklabæ (1658), Ólafssonar prests samastad*- ar'(1636til 1658) Jónssohar prests i Grim* tungu (1568) siðamanns Bjarnarsonar. Böroi peirra Snorra próí'asts og Kristínar vóru: 1. Jón sýslumaður í HegranespiníJ) (1757; d: 1771), átti Guðrúnu Skúladóttur landsfógeta. 2. Gísli prestur og prófastur í Odda

x

Norðanfari

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Norðanfari
https://timarit.is/publication/88

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.