Norðanfari


Norðanfari - 31.01.1883, Blaðsíða 2

Norðanfari - 31.01.1883, Blaðsíða 2
— 108 — að þýðhigar Steingríms eru snilldai’ verk, en hinar mörgu þýðingar Matthíasar eru efalaust' svo vel af hendi lejstar að það mætti minnast þeirra þegar þýðingum Steingríms er hælt svo mjög. ■ , J>ar sem höf. getur þeirra manna, sem hafa útbreitt og efit sagnaíræðí, gleymist honum að nefna þann mann, sem einna mest heíir rutt brautina til þekkingar á sögu íslands, nefnil. Jón Sigurðsson. Hve ómet- anlega fjársjóðu fyrir sögu íslands hafa ekki þessi rit að geyma: Safn til sögu íslands, Biskupasögur, Fornbrjefasafn og eintum: og sjer í lagi «Lovsamling for Island». Eptir því sem mjer er kunnugast, heiir þessi ágæt- ismaður að mestu leyti einsaman gefið út öll þessi rit. — £ó Jón Sigúrðsson hefði ekkert gjört annað fyrir íslenzkar bókmenntir en gefa þessar bækur út, þá mætti óhætt telja liann meðal þeirra sem mest og bezt alira íslend- inga hafa auðgað oss að þekkingu á sögu vorri, enn jeg varð ekki var við þegar jeg las tjeða grein höf. að hann gæti lians að neinu sem vísindamanns' eða rithöfunds, nema að hann hefði ritað ýmsar pólitiskar ritgjörðir í «Ný Félagssrit». þ>etta er stutt yfir sögu farið, því meir mætti um ritgjörð þessa segja. Hitgjörðin er fjörugt skrifuð og sumstaðar í henni mjög heppnar röksemdaleiðslur, einkum þar sem höf. nefnir Eggert Ólafsson, Jón porláksson, Hjarna og Jónas, en engu að siður finnst mjer að honum verða það á súmstaðar, sem hann ber Mattbiasi á brýn, að honurn hætti við að láta «ákafann fara með sig í gönur». ~ 82. K. Q. Hvað cigum við að Iiafa oss til skemmtunar? feins og vjer vitum er það talið synda- straff að maðurinn er skyldur að erfiða. Jin af því að drottinn leggur jafnan líkn í þraut, þá er flestum unnt, eigi einungis að gjöra sjer vinnuna þolandi, heldur einnig skemmti- lega. Meðal þessara manna eru flestir heil- brigðir alþýðuroenn vorir, er þeim því mikið síður þörf á skemmtunum én liinum, sem vinnan er þungbær, eða alveg ómöguleg, elleg- | ar ekkert nenna að vinna, en þessir menn eru, þvi er betur, mjög fáir 1 voru fátæka landi. J>að vill því sem bezt til, að skemmtana er mikið síður þörf hjer en í öðrum löndum, úr því þeim er jafnframt langtum erviðara við að koma lijer enn annarsstaðar sökum skrjál- þá austur til foreldra sinna og gjörðist sýslumaður í suðurhluta Múlasýslna, er faðir hans afstóð við hann. Hallgrímur kvænt- ist þar Gróu Árnadóttur prests i Heydölum (d: 1737), Árnasonar. Yoru börn þeirra Hallgríms og Gróu: Jón bóndi á Beru- nesi, Sesselja kona Bjarna lögrjettumanns Einarssonar, og Elín Síðari kona Einars prests í Kaldaðarnesi (d: 1771), Jónssonar Hallgrímur sýslumaður dó 1736. 33. fórlcifur Halldórsson. Hann var sunnlenzkur og af litlum ætt- um kominn, enn allra manna var hann skarpastUr til nárns og hafði mentast utan- lands og innan og fengið meistaranaínbót erlendis, J>á er Steinn byskup Jónsson kom frá vigslu, kom þórleiíur hingað til landsins með honum, og gjörðist þá (17 i 1) skólameistari á Hólum. Var hann þar í tvo vetur (1711 til 12 og 1712 til 13). J>á (1713) dó hann úr tæringu á ungum aldri byggðar og fátæktar. En af því að öllum mönnum er þó svo varið, að þeir þurfa lífg- unar og tilbreytinga á ýmsan hátt, ef þeir eiga eigi að verða líkari dýrum en mönnum, kaldlyndir, einræningslegir, eigingjarnir, og af því svo margt vill verða til að gjöra lífið leiðinlegt, en leiðindi og ólund eru deyðandi eitur, þá eru oss sem öðrum nauðsynlegar ýmsar skemmtanir við og við, en þær þurfa eigi að kosta eins mikið, eða að vera eins tíð- ar og í öðrum löndum, og mega því vera öðru- vísi lagaðar. Stöfn allrar gleði vorrar og framfara er í hjörtum vorum og á heimilum vorum. Vílj- uin vjer því sjer í lagi minnast- á þáð, er oss íinnst vjer ætturn helzt að hafa oss til skemmt- unar heima. Glaðlegaí og þægilegar viðræð- ur eru og hafa jafnan verið vor jafnasta ög varanlegasta skemmtun, og á þar við mál- tækið: «Skemmtinn maður er vagn á végi». Illt umtal, klám og illyrði drepa alla sak- laúsa skémmtún, og ættu þeir menn heldur að þógja sem gjarnir eru á slíkt, svoþeireigi með heimsku sinni spilli viðræðum annara. Lestur nytsamra og skemmtilegra bóka telj- um vjer sem hina vanalegustu skemmtun til sveita, alls konar sannar sögur, og liprar skáld- sögur, kvæði, leikrit og jafnvel sumar rímur. Rímur af sönnum sögum og vel völdum skáld- sögum, ef þær eru lipurlega samdar og vel kveðnar, geta verið góð og saldaus skemmtun alþýðu, en illa ortar rímur af ýmsum van- sömdum kynjasöguin geta, þó þær skemmti í bráð liinum allra ómenntuðustu, meir spillt en bætt hugsunarhátt vorn og siðferði, eink- um únglinga og barna, og ættu þæt því að eyðileggjast, sama má segja um sumar þjóð- sögur vorar og æfintýri, að slíkt er fremur auðvirðileg skemmtun nú á tímum. Ijestur og söngur eða kveðskapur til ekommtunar þarf eigi að vara nema 2 klukkustundir á hverju kvöldi, því þetta á að gefa fólki nóg að hugsa og tala um, það sem eptir er vök- unnar. |>arf þetta eigi að slökkva niður mik- illi vinnu, því vel læs unglingur geturgjarn- an lesið fyrir fólkið, ef einhver er til að leið- beina honum við og við, þegar fyrir koina torskildir staðir, eða vandlesin nöfn. Hjer við má ánnars athuga, að margir af ómennt- uðu alþýðufólki eru enn, því miður, svo illa læsir, að þeir geta alls ekki lesið sumar forn- ar rímur og sögur svo góð skemmtun sje að, þó þeir sjeu kallaðir liúslestrarfærir, og er folki mjög nrikil þörf á framförum í þessari grein, og það jafnvel fremur en í flestu öðru, er að menntun lýtur. og þótti verið liafa hínn lærðasti maður og bezti kennari. 34. Snorri Jónsson. Hann var sonur Jóns er fyrst var prestur í Hjarðarholti í Döluin (1789 til 1798) og siðan sýslumanns í Strandasýslu ogDalasýslu (d: 1738), Magnússonar sýslumanns í Dala- sýslu (d: 1684), Jónssonar prests á Kvenna- brekku (d: 1657), Ormssonar, Jóussonar prests í Gufudal (d: 1593), þórleifssouar i títóraskógi i Dölum (d: 1536), Guðmundar- souar á Hafurshesti, Andrjessonar á Eelli i Kollafirði, Guðmundarsonar ríka á Reyk- hólum, Arnasonar. Jón átti Snorra við stúlku þeirri er Katrín hjet undir Snæfells- jökli Snorradóttur á Hrappsstöðum í Laxár- dal Guömundarsonar. Var þvi gjörð þessi vísa um Snorra siðar, þá er hann var orðinn prestur og prófastur á Helgaf Ili: J>að er e.kki lítið lán, að ljóma á skarlats-hökli, Ein aðalskemmtun vor er söngurinn.- þ>að er einn gleðilegur vottur framfara vorrar að vjer fyrir nokkrum árum erum farnir a3> leggja oss eptir þessarí fögru íþrótt, sem áð- ur var svo dauð orðin, að næstum engins skemmtilög þekktust nema rímnalög sem þó» sinn hafði með hverju móti, eða bjó sjer ti-U eptir eigin geðþótta. f>essi endúrváknaðíú mennt æt-ti þar að auki að gjöra oss kirkju— ræknari og trúræknari, því fagur sálmasöng— ur lyptir hverri óspilltri sál frá hinu tíman- lega til hins eilífa, frá jörðu til himins, og- liún ætti einnig að binda oss nánari kunn- ingsskap og efla framfarabug vorn á ýmsan veg, með, því hún útheimtir samvinnu margrín og er sem flestar aðrar íþróttir, vottur uia. nauðsyn liinna sameinuðu krapta. til alls ev gjöra skal. Bæði jafnhliða söng og í stað hans er hljóðfæraslátturinn góð skemmtun,. liann er enn í barndómi hjá oss fiestum, en- unglingar ættu að fara að læra þessa fögrm list í staðinn fyrir ýmsar smáskemmtanir, svo- sem spil, : smábarnaleiki og danskan dans-. Skáktafl, glímur og skíðaferðir eru gamlar ög' góðar skemmtánir, sem eiga vel við á. voæm landi og ættu að eflast og endurbætast. J>að er vist og satt, að saklaus skemmsb- un á heimilum er öflugt framfarameðal í and»- legum og lílcamlegum efnum. Vjer ættiun- því að leggja allt kapp á að laga og bæta á< allan liátt heimilisbrag vorn, og útrýma þcð- an öllu því, sein andstætt er góðri gleði eg. ánægju, svo sem of mikilli þögu og þuug-- lyndi, dreinbilegu viðmóti, kaldyrðum ogvoK yfðum, hlóti og klámi, en reyna að setjai í stað þessa, allt það, sem vakið getur húgsun vora um hið ótal marga, fagra :»g ánægjulega í heiminum, um hiua glöðu lilift Msins. |>að er samt ekki meining vor að vjer eigum. að forðast allfe þa3 sorglega Og alí-aiv lega 1 lífinu, enda getum vjer það ekki þótt vjer vildum; sorgin kemur jafnan óboðin, em vjer eigum að forðast allt liið dapra og dið* lausa víl og volgur, sem á margan vill stríöa,.. og gjöra framsókn vora til frama og g’eði erfiða og ókleyfa. En eins og hófleg skeinintv un er nauðsynleg, eins geta skemmtaniraar orðið sem annað saluiæmar, ef þær eru of tíðar og ósiðlegar. Má líkja þeim við rneðál, sem með rangri brúkun getur orðið ónýtt, og jafnvel skaðlegt. J>að er því ekki gott mei-fci uin siðferði manna, þegar þeir eru mjög sólgn-r ir í skemmtanir, því það hlýtur annað tveggja að koma af óbeit á vinnunni, eða af lífsleið- indum þeim, er vjer, því betur, eigi höfum. eins mikið af að segja, sein suinar aðrar þjóffin enn vera borinn arfs þó án, undir tSnæí’ellsjökli. Snorri Jónsson fór 19 vetra í Skálholtssk.íla og útskrifaðist þaðan eptir tvo vetur (1705),- Síðann var hann tvo vetur í Kaupmanna-- liöfn og tók þar próf (attestats) við luiskóL ann (1710), og kom síðan hingað inn. Varú kourektor á Hólum 1711, og skólameistari- þar 1713 eptir dauða joórleifs meistara, og. var þar skólameistari á áttunda vetur(17h3> til 1720). í>á (1720) vígðist hann til prests- að Helgafeili, og var þar, prestur í 34 áry. og prófastur var hann í Snæfellsnessýsiu 1720 til 1738. Snorri prófastnr dó 1756. Kona- bans var Kristín þórláksdóttir prests á< Miklahæ (1658), Ólafsso'nar prests samastaíh- ar (1636 til 1658) Jónssonar prests i Grímii* tungu (1568) siðamanns Bjarnarsonar. Börúi þeirra Snorra prófasts og Kristínar vóru: 1. Jón sýsiuinaðiir í Hegranesþinfj’ (1757; d: 1771), átti Guðrúnu Skúladóttur landsfógeta. -2. Gísli prestur og prófastur í Odda

x

Norðanfari

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Norðanfari
https://timarit.is/publication/88

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.