Norðanfari


Norðanfari - 26.10.1883, Blaðsíða 4

Norðanfari - 26.10.1883, Blaðsíða 4
Eptir pessum reikningi heppnaðist þýzkum manni Dr. Galle að finna Neftunus, og hafði Leverrier ekki skeikað. Er petta ljóst dæmi tii pess að sýna hve rjett að stjörnufræð- ingarnir geta reiknað. Fjarlægð Neftunusar frá sólu er nálægt 601 miijón mílna; og sýnist sólin frá honum púsund sinnum minni en frá oss. Nef- tunus rennur brautsína á 165árum. Er pví eitt ár á Neftunus meiru en hálf önnur öld hjá oss. Enn hefir ekki verið hægt að ákveða dagsnúning hans. Neftunus er hjer um bil 88 sinnum stærri en jörðin, en einungis 25 hlutum pyngri. pvermálið er 7,575 milur. Pyngdin við yfirborð Neftunusar er nokkuð meira en á jörð vorri. Neftunus fylgir eitt tungl; er umferðar tími pess 5 dagar 21 stund. Á hinum framan rituðu línum sjáum vjer að jarðstjörnurnar greinast í tvo flokka, sem má nefna ytri- og innriflokk; en flokkarnir eru aðskildir af belti er smástjörn- urnar mynda milli Mars og Jupiters. í innri flokknum eru allar hinar minnstujarð- stjörnur, en jafnframt hinar pyngstu að til- tölu. J>ær eru nærri sólu, hafa langa daga en stutt ár. En aliar jarðstjörnurnar i ytra- flokknum eru ákaflega stórar, svo hín minnsta Uranus, er stærri en allar í innri flokknum til samans. f>ær eru langt frá sólu, hafa stutta daga, en löng ár, og flestam peirra fylgja mörg tungl. Mjög hefir verið um pað talað, hvort ekki mundu fleiri jarðstjörnur en jörð vor vera byggðar lifandi verum; en úr pví er *ngum unnt að leysa. |>að eina er víst, að ;á fáum peirra geta búið menn með líku eðli og vjer. Hljóta pví pær verur, er par kunna að lifa, að hafa alveg sjerstaka byggingu eptir ásigkomulagi hnattanna; og er vel hugsandi að svo geti verið, pótt engum sje unnt að skilja hvernig pví eðli eða lífi sje varið. Halastjöniur ,eru pokukenndir hnettir með ákaflega iöngum hala úr líku efni. Er hann svo ópjettur að hæglega má sjá stjörnur í gegnum hann. Sá endinn sem er fastari í sjer, og halinn geng- .ur út frá. er nefndur haus, og er pað hinn eiginlegi hnöttur. í miðjum hausnum er opt mjög iýsandi depill er kallast kjarni. J*ar er efni lialastjörnunnar pjettast. Sumar halastjörnur ern ákaflega stórar. Halastjarnan, er sást 1811 hafði 22 milj. mílna langan hala, og pvermál hennar var 200,000 mílur; en pað er meira en pvermál sólar. Halastjörnur fá Ijós sitt frá sólunni æins og jarðstjörnurnar; en pó halda menn ,að suinar sje einnig sjálfar nokkuð lýsandi. Gangur halastjarnanna virðist ekki eins reglu bundinn eins og gangur annara stjarna í sólkerfi voru; pó pekkja menn nú brautir peirra sumra er ganga um sólina, en lltfc er mönnum kunnugt um eðli peirra að öðru ieyti. Ganga pær allar á mjög hringskökkum brautum; er pví fjarlægð peirra frá sólu mjög mismunandi. En af pví leiðir, að hrað- inn er ákaflega misjafn; minnstur pegar pær ,eru firrstar sólu, en mestar í r»ólnánd. Sumar halastjörnur ganga öfugt um sól- ána við jarðstjörnurnar, en aðrar eins. En ávallt veit halinn frá sólu hvort sem pær nálgast hana eð firrast. Lengi fi ameptir öldum voru menn hrædd- ír við haistjörnur, og áttu von á pví á hverri stundu, að pær mundu reka sigá jörðina, og umróta öllu. Og ávallt póttu pær vottur umreiðiGuðs, ogboðaíllt, hallæri, drepsóttir, ófrið eður annað pvíum iíkt. Var pá enginn óttalaus erpærsáust. Jafnvel miklir vísinda- menn trúðu bessum bábiljum, og ólu óttan hjá mönnum. Gjörðu peir sjer svo ótrúlegar hugmyndir um halastjörnur, að pað er næsta hlæilegt. Til dæmis mánefna hinn franska sáralækni Ambroise Paré er ritaði um skrímsli himinsins, er hann nefndi svo. Lýs- ir hann par einkurn halastjörnu einni er sást árið 1528 og fer um hana hjer um bil pessum orðum; «|>essi halastjarna var ógurlega voðaieg og skelfdi marga svo, að sumir dóu af hræðslu, enaðrirveiktust. Hún varákflega löng að sjá, og á litinn sem hlóð. Við annan endann sást kreftur bandleggur með hönd, er hjelt á sverði miklu bánu til höggs; en á sverðsoddinum voru prjár stjörnur. Beggjavegna á halanum var fjöldi aia, hnífa og blóðugra sverða; en meðal peirra sáust mörg mannsandlit grett og skæld, með úfið hár og skegg*. Á pessa leið fórust pessum fræga lækni orð um halastjörnuna og liefir hann eflaust trúað pví sjálfur, er hann sagði. Keppler, hinn ágæti stjörnufræðingur, var hi ldur ekki alveg laus við pessa hjátrú. Áleit hann halastjörnurnar einskonar skrímsli, er sveimuðu um geiminn, enda pótt hann hafi líkast til aldrei trúað jafn vitlausu eins og Ambroise Paré segir um halastjörnuna. Nú er pessi haiastjörnuhræðsla og hjátrú mjög á förum meðál manna. Verður hún eins og allt annað pess kyns, að rýma sæti fyrir menntuninni, er nú ryður sjer óðum til rúms meðal alpýðu. En því er þó verr og miður, að enn pá mun eima nokkuð afhinu sama hjá einstökum mönnumhjer; og heldur mundu peir kjósa að halastjörnum fækkaði en fjölgaði í sólkerfi voru. En pesskonar hræðsia og hjátrú er ljós vottur um djúpt menntun- arleysi. Stjörnufræðingarnir hafa fyrirlöngu sann- að, að vjer höfum ekkert að óttast, pó hala- stjðrnur nálgistjörð vora,-;eg hvermaður með öllu viti gefur sjeð, að pað er jafn heimsku- legt að halda að halastjörnur sje fyrirboði illra tíðinda, eins og að trúa hinum gömlu munn- mælum, ersegja, að pokan sje konungs- dóttir í álögum, Frj ettir. Mestalla næstliðna viku hafa hjer um sveitir verið norðan hvassviður og stórrign- ingar, en pó ekki snjóað í byggð pað til hefir frjetzt hingað nema aðfaranótt pess 20 okt. kora lijer lítið snjóföl. Eiskiafli hefir bjer á firðinum nú um tíma verið fremur lítill, og pað aflast hefir mjög smátt. til pess nú sein- ast að róið varð og páaflaðist hjer yzt á firðinum vei af vænum fiski. A «Skjálfanda» og Skaga- firði er nú líka sagður góður fiskafli. «Anna», eitt af verzlunarskipum Höepfners stórkaupmanns, fór bjeðan 14 p. m. með blaðfermi á leið til Khaínar. Vegna fjórfækkunar í fyrra haust 1882, vorn pá fluttar bjeðan frá Akureyri og Odd- eyri 2,210 tunnur af kjöti, en nú í ár að eins 440 tunnur, 1770 tunnum mhina en i fyrra. 300 tunnuraf kjöti, er sagt að komið hafi/í haust til verzlunarinnar á Húsavík. Sagt er að flestir af Norðmönnum, sem lijer hafa verið í sumar á Eyjafirði, hafi aflað síld ina fremur vel. Föstndaginn 4 p. m., er sagt að 5 menn frá Siglunesi hafi farið sjóleiðis eptir salti inn! Siglufjörð en á heimleiðínni hvoift uudir peim, fyrir hvað hefir enn ekki frjetzt hingað, 3 mennirnir höfðu drukknað en 2 orðið bjarg- að, en þá orðnir svo langt leiddir, að tvísýnt pótti hvert peir mundi geta haldið lífi. Anstanpóstur kom hingað í gær að austan.. Veðurátta par lík og hjer. Lítill afli af síld og fiski. Fjártaka með minnsta móti sem hjer. 2. p. m, diukknaði maður á Reyðarfirði meú pví móti, að hanu hrökk útaf bát i náttmyrkri, og nýlega annar drukknaður, sem átti heima á Svalbarðsströnd. Gísli Wíum á Seyðis. firði dáinn. Eitt af síldarveiðaskipum Norðmanna er nýl. strandaði við Hjeraðssand í N. M. s. Hitt o-g petta. Segðn ætíð satt: Hve áríðandi pað er að hafa gott orð á sjer fyrir sannsögli, sjá menn af eptirfylgj- andi sögu, sem sanniega er eptirtektaverð. Á skipi einu, sem var í langferð, kom upp voðaleg pest, svo að hver af öðrum skipverj- anna dóu. Svertingja einum sem var einn meðal skipverja, var skipað að varpa binum dauðu fyrir borð. Einn dag pá er skipherr- ann var upp á þilfari, sjer hann hvar svert- inginn dregur sjúkann mann eptir þilfarinu, er var einn af hásetum skipsins, og streittist af Öllum mætti við veinandi hástöfum, út af pví að svertinginn vildi varpa sjer lifandi út- byrðis. Skipstjóri sjer og heyrir petta, kallar pví með bistum róm til svertingjans: «Hvað ætlar pú svarti bófi að gjöra við manninn? jeg ætla, svarar svei'tinginn að varpa honum ! útbyrðis herra, pví hann er dauður, «Dauður i varmennið pitt?» jú herra, jeg veit vei, að pótt hann segist vera lifandi, pá lýgur liann pví, hann er ætíð svo óttalega lýginn, að menn vita aidrei hvort hann segirsatteða lýgur, og því engu hans orði að trúa framar enn verkast vill. Barnsfæðing 1 líkkistu. 1 sveitabæ einum, sem heitir Tolka J landshöfðingjadæmunum Esthland, sem fyr meir lá undir Svíaríki, en er nú eign Rússa, lagðist bóndakona ein um tvítugt á barns- sæng. Yíirsetu konan var pegar sótt, sem engu gat áorkað barnsængurkonunni til hjálp- ar, svo aijtaf dróg af henni og seinast svoað menn töldu hana liðna. Að 2 dögum liðn- um var hún kistuiögð og líkinu ekið tilVes- enborgar, par sem það atti að jarðast. Á leið peirri virtist líkmönnum, sem lokið á kistunni væri að lyptast upp, er peir meintu að mundi koma til af þvi, að líkiðværi farið að rotna og bólgna, tóku pvi bönd og reirðu kistuna með peiin aptur, settust siðan á lokið en pá er þeir voru komnir á kyrkjustaðinn par er líkið átti að jarðsetjast, var kistan, sém venja kvað til, opnuð, sást pá að hendur og fætur konunnar var komið fast upp að loki kistunnar, varirnar og tuugan alblóðugt og sundurbitið, eg blóðið runnið út um munn- inn og eyrun, en við fætur móðurinnar lág nýfæðt barn einnig dáið. Auglýsing. Vegnaskulda minna til annara, hlýtjeg hfer með að skora í alla pá, sem eru, mjer skyldugir fyrir «Norðanfara» og fleira frá und- anförnum árum, að peir borgi í pessum eða næsta mánuði, helzt í peningum; en peir, sem ekki geta pað, pá með innskript til þeirrar verziunar hvar jeg hefi reikning og þeim hægast að ráðstafa því. Einnig óskajegað peir, sem eru kaupendur að p. á. árgangi Nf., og ekk-i eru pegar búnir að borga hann, vildu gjöra svo vel og greiða til min borgun fyrir hann á nefndu tímabili. Akureyri, 24 Okt. 1883. Björn Jónsson. Eigandi og ábyrgðarm.: Jíjörn Júnsson. Prentsmiðja Norðanfara. Prentari: B. St. Thorarensen.

x

Norðanfari

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Norðanfari
https://timarit.is/publication/88

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.