Norðanfari


Norðanfari - 26.10.1883, Blaðsíða 4

Norðanfari - 26.10.1883, Blaðsíða 4
— 95 — Eptir þessum reikningi heppnaðist fcýzkum manni Dr. Galle að finna Neftunus, og hafði Leverrier ekki skeikað. Er petta ljóst dæmi til pess að sýna kverjett aðstjörnufræð- ingarn.r geta reiknað. Ejarlægð Neftunusar frá sólu er nálægt 601 miljón mílna; og sýnist sólin frá honum púsund sinnum minni en frá oss. Nef- tunus rennur brautsína á 165árum. Er pví eitt ár á Neftunus meiru enhálf önnur öld hjá oss. Enn hefir ekki verið hægt að ákveða dagsnúning hans. Neftunus er hjer um bil 88 sinnum stærri en jörðin, en einungis 25 hlutum pyngri. pvermálið er 7,575 milur. þyngdin við yfirborð Neftunusar er nokkuð meira en á jörð vorri. Neftunus fylgir eitt tungl; er umferðar tími pess 5 dagar 21 stund. Á hinum framan rituðu línum sjáum vjer að jarðstjörnurnar greinast í tvo fiokka, sem má nefna ytri- og innriflokk; en flokkarnir eru aðskíldir af belti er smástjörn- urnar mynda milli Mars og Jupiters. I innri fiokknum eru allar hinar minnstu jarð- stjörnur, en jafnframt hinar pyngstu að til- tölu. |>ær eru nærri sólu, hafa langa daga en stutt ár. En allar jarðstjörnurnar i ytra- flokknum eru ákaflega stórar, svo hín minnsta Uranus, er stærri en allar í innri flokknum til samans. J>ær eru langt frá sólu, hafa stutta daga, en löng ár, og flestum peirra fylgja mörg tungl. Mjög hefir verið um pað talað, hvort ekki mundu fleiri jarðstjðrnur en jörð vor vera byggðar lifandi verum; en úr.Jiv.í er Ængum unnt að leysa. pað eina er víst, að á fáum peirra geta búið menn með líku eðli og vjer. Hljóta pví pær verur, er par kunna að lifa, að hafa alveg sjerstaka byggingu eptir .ásigkomulagi hnattanna; og er vel hugsandi að svo geti verið, pótt engum sje unnt að skilja hvernig pví eoli eða lífi sje varið. Halastjörnur ,eru pokukenndir hnettir með ákaflega löngum hala úr líku efni. Er hann svo ópjettur að hæglega má sjá stjörnurí gegnum hann. Sá endinn sem er fastari í sjer, og halinn geng- ur út frá, er nefndur haus, og er pað hinn eiginlegi hnöttur. í miðjum hausnum er opt mjög lýsandi depill er kallast kjarni. þar er efni halastjörnunnar pjettast. Sumar halastjörnur eru ákaflega stórar. Halastjarnan, er sást 1811 hafði 22 milj. mílna langan hala, og pvermál hennar var .200,000 mílur; en pað er meira en pvermál sólar. Halastjörnur fá Ijós sitt frá sólunni eins og jarðstjörnurnar.; en pó balda menn að sumar sje einnig sjálfar nokkuð lýsandi. Gangur halastjarnanna virðist ekki eins reglu bundinn eins og gangur annara stjarna í sólkerfi voru; pó pekkja menn nú brautir þeirra sumra er ganga um sólina, en Htt er mönnum kunnugt um eðli peirra að öðru leyti. Ganga pær allar á mjög hringskökkum brautum; er pví fjarlægð peirra frá sólu mjög mismunandi. En af pví leíðir, að hrað- inn er ákaflega misjafn; minnstur pegar pær eru íirrstar sólu, en mestar í r|ólnánd. Sumar halastjörnur ganga öfugt um sól- ina við jarðstjörnurnar, en aðrar eins. En ávallt veit halinn frá sólu hvort sem þær nálgast hana eð firrast. stundu, að þær mundu reka sigá jörðina, og umróta öllu. Og ávallt þóttu pær vottur umreiðiGuðs, ogboðaíllt, hallæri, drepsóttir, ófrið eður annað pvíum líkt. Varpá enginn óttalaus er pær sáust. Jafnvel miklir vísinda- menn trúðu þessum bábiljum, og ólu óttan hjá mönnum. Gjörðu peir sjer svo ótrúlegar hugmyndir um halastjðrnur, að það er næsta hlæilegt. Til dæmis mánefna hinn franska sáralækni Ambroise Paré erritaðium skrímsli himinsins, er hann nefndi svo. Lýs- ir hann par einkum halastjörnu einni er sást árið 1528 og fer um hana hjer um bil þessum orðum; «|>essi halastjarna var ógurlega voðaleg og skelfdi marga svo, að sumir dóu af hræðslu, enaðrirveiktust. Húnvarákflega long að sjá, og á litinn sem hlóð. Við annan endann sást kreftur handleggur með hönd, er hjelt á sverði miklu búnu til höggs; en á sverðsoddinum voru þrjár stjörnur. Beggjavegna- á halanum var fjöldi axa, hnífa og blóðugra sverða; en meðal peirra sáust mörg mannsandlit ¦ grett og skæJd, með ofið hár og skegg». A pessa leið fórust pessum fræga lækni orð um halastjörnuna og hefir hann eflaust trúað pví sjálfur, er hann sagði. Keppler, hinn ágæti stjörnuííæiMngur, var heldur ekki alveg laus við pessa hjátrú. Áleit hann halastjörnnrnar einskonar skrímsli, er sveimuðu um geiminn, enda pótt hann hafi líkast til aldrei trúað jafn vitlausu eins og Arnbroise Paré segir um halastjörnuna. Nú er pessi halastjörnuhræðsla og hjátrú mjögáförum meðal manna. Verður hún eins og allt annað pess kyns, að rýma sæti fyrir menntuninni, er nú ryður sjer óðum til rúms meðal alþýðu. En því er pó verr og miður, að enn þá mun eima nokkuð afhinu sama hjá einstökum mönnumhjer; ogheldur mundu peir kjósa að halastjömum fækkaði en fjölgaði í sólkerfi voru. En pesskonar hræðsla og hjátrú er ljós vottur um djúpt menntun- arleysi. Stjörnufræðingarnir hafa fyrirlöngu sann- að, að vjer höfum ekkert að óttast, pó hala- stjörnur nálgistjörð vora, teg hvermaður með öllu viti gefur sjeð, að pað er jafn heimsku- legt að halda að halastjörnur sje fyrirboði illra tíðinda, eins og aðtrúa hinum gömlu munn- mælum, ersegja, að pokan sje konungs- dóttir í álögum, Lengi frameptir öldum voru menn hrædd- ír við balstjörnur, og áttu von á pví á hverri Frjettir. Mestalla næstliðna viku hafa hjer um sveitir verið norðan hvassviður og stórrign- ingar, en pó ekki snjóað í byggð pað til hefir frjetzt hingað nema aðfaranótt pess 20 okt. kora hjer Htið snjóföl. Eiskiafli hefir hjer á firðinum nú um tíma verið fremur lítill, og pað aflast hefir mjög smátt. til pess nú sein- ast að róið varð og páaflaðist hjer yzt á firðinum vel af vænum fiski. Á «Skjálfanda» og Skaga- firði er nú líka sagður góður fiskafli. «Anna», eitt af verzlunarskipum Höepfners stórkaupmanns, fór bjeðan 14 þ. m. með hlaðfermi á l'eið til Khaínar. Vegna fjárfækkunar í fyrra haust 1882, vorn pá fluttar hjeðan frá Akureyri og Odd- eyri 2,210 tunnur af kjöti, en nú í ár að eins 440 tunnur, 1770 tunnum minna en í fyrra. 300 tunnuraf kjöti, er sagt að komið hafl/i haust til verzlunarinnar á Húsavík. Sagt er að flestir af Norðmönnum, sem hjer hafa verið í sumar á Eyjafirði, hafi aflað síld ina fremur vel. Föstudaginn 4 þ. m., er sagt að 5 menn frá Siglunesi hafi farið sjóleiðis eptir salti inní Siglufjörð en á heimleiðínni hvolft uudir peim, fyrir hvað hefir enn ekki frjetzt hingað, 3 mennirnir böfðu drukknað en 2 orðið bjarg- að, en pá orðnir svo langt leiddir, að tvísýnt þótti hvert þeir mundi geta haldið lifi. Austanpóstur kom hingað í gær að austan.. Veðurátta þar lík og hjer. Lítill afli af síld og fiski- Ejártaka með minnsta móti sem hjer. 2. þ. m, drukknaði maður á Keyðarfirði með. því móti, að hanu hrökk útaf bát í náttmyrkri, og nýlega annar drukknaður, sem átti heima á Svalbarðsströnd. Gísli Wíum á Seyðis firði dáinn. Eitt af síldarveiðaskipum Norðmanna er nýl. strandaði við Hjeraðssand í N. M. s. Hitt os petta. Segðn ætíð satt: Hve áríðandi pað er að hafa gott orð á sjer fyrir sannsögli, sjá menn af eptirfylgj- andi sðgu, sem sanntega er eptirtektaverð. Á skipi einu, sem var í langferð, kom upp voðaleg pest, svo að hver af öðrum skipverj- anna dóu. Svertingja einum sem var einn meðal skipverja. var skipað að varpa hinum dauðu fyrir borð. Einn dag pá er skipherr- ann var upp á þilfari, sjer hann hvar svert- inginn dregur sjúkann mann eptir pilfarinu. er var einn af hásetum skipsins, og streittist af Öllum mætti við veinandi hástöfum, út af því að svertinginn vildi varpa sjer lifandi út- byrðis. Skipstjóri sjer og heyrir þetta, kallar pví með bistum róm til svertingjans: «Hvað ætlar pú svarti bófi að gjöra við manninn? jeg ætla, svarar svertinginn að varpa honum útbyrðis herra. pví hann er dauður, «Dauður varmennið pitt ?» jú herra, jeg veit vel, að þótt hann segist vera lifandi, þá lýgur hann því, hann er ætíð svo óttalega lýginn, að menn vita aldrei hvort hann segirsatteða lýgur, og því engu hans orði að trúa framar enn verkast vill. Barnsfæðing 1 líkkistu. í sveitabæ einum, sem heitir Tolka f landshöfðingjadæmunum Esthland, sem fyr meir lá undir Svíaríki, en er nú eign Rússa, lagðist bóndakona ein um tvítugt á barns- sæng. Yfirsetu konan var þegar sótt, sem engu gat áorkað barnsængurkonunni til hjálp- ar, svo aljtaf dróg af henni og seinast svoað menn töldu hana liðna. Að 2 dögum liðn- um var hún kistulögð og líkinu ekið tilVes- enborgar, par sem pað atti að jarðast. Á leið peirri virtist líkmönnum, sem lokið á kistunni væri að lyptast upp, er peir meintu að mundi koma til af pví, að líkiðværi farið að rotna og bólgna, tóku pví bönd og reirðu kistuna með peim aptur, settust siðan á lokið en pá er peir voru komnir á kyrkjustaðinn par er líkið átti að jarðsetjast, var kistan, sém venja kvað til, opnuð, sást þá að hendur og fætur konunnar var komið fast upp að loki kistunnar, varirnar og tungan alblóðugt og sundurbitið, eg blóðið runnið út um munn- inn og eyrun, en við fætur móðurinnar lág nýfæðt barn einnig dáið. Auglýsing. Vegna skulda minna til annara, hlýtjeg hféTmeð að skora í alla pá, sem eru mjer skyldugir fyrir «Norðanfara» og fleira frá und- anförnum árum, að peir borgi í pessum eða næsta mánuði, helzt í peningum; en peir, sem ekki geta pað, þá með innskript til peirrar verzlunar bvar jeg hefi reikning og þeim hægast að ráðstafa því. Einnig óskajegað þeir, sem eru kaupendur að p. á. árgangi Nf., og ekki eru pegar búnir að borga hann, vildu gjöra svo vel og greiða til min borgun fyrir hana á nefndu tímabili. Akureyri, 24 Okt. 1883. Björn Jónsson. Eigandi og ábyrgðarm.: Björn Jónsson. Prentsmiðja Norðanfara. Prentari: B. St. Thorarensen.

x

Norðanfari

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Norðanfari
https://timarit.is/publication/88

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.