Heimskringla - 27.07.1916, Qupperneq 4

tíLS. 4.
HEIMSKRINGLA
WINNIPEG, 27. JÚLl 1916.
HELMSKI! INGLA
( Mofiiun Í SMI)
Kemur út á hverjum Fimtudegi.
trtgefendur og eigendur:
THK VIKING IMLESS, LTD.
VerT5 blaíi.sins í Canada og Bandaríkjun-
um $2.00 um ári?5 (fyrirfram borgab). Sent
tll Islands $2.00 (fyrirfram borgab).
Allar borganir sendist rábsmanni blat5-
sins. Póst eba banka ávísanir stýlist til The
Viking Press, Líd.
M. J. SKAPTASON, Ritstjóri
S. D. B. STEPHANSON, rábsmabur.
Skrifstofa:
72Í) SHERBROOKE STREET., WINNIPEG.
P.O. llox 3171 TalMÍml Garry 4110
ÉR SKULUM ALDREI SLIÐRA
SVERÐIÐ fyrri en Belgía í fullum
mæli er búin að fá alt, sem hún
hefir í sölur lagt og meira; ekki
fyrri en Frakkland er trygt og óhult fyrir á-
rásum fjandmannanna; ekki fyrri en rétt-
indum hinna smærri þjóða í Evrópu er áreið-
anlega borgið, og ekki fyrri en hervald Prússa
er brotið og að fullu eyðilagt.—ASQUITH.
íslendingadagurinn.
Fari alt með feldu, verður þetta sá ein-
kennilegasti Islendingadagur, sem nokkurn-
tíma hefir haldinn verið af íslendingum. Vér
höldum hann til minnis um gamla Island. Nú
er friður þar, en vér erum í stríði. Úti á ís-
landi standa menn hjá og horfa á hildarleik
þenna, hinn grimmasta og um leið þýðingar-
mesta, sem nokkurntíma hefir háður verið í
heimi. En vér íslendingar hér erum í trölla-
leiknum sjálfum; margir landar eru farnir
að særast, sumir hvað eftir annað; aðrir eru
fangnir; tveir eru áreiðanlega fallnir; — í
stórhópum eru þeir komnir á vígvöllinn, aðr-
ir hópar eru á leiðinni, ennþá aðrir að búast
til að fara. Landinn hér er vaknaður til þess
að sjá og skilja alvöru lífsins. Enginn mað-
ur fer að gamni sínu í stríð þetta. Menn fara
af því, að þeim finst þeir þurfi að fara; þeir
fara af því, að þeir vilja halda uppi heiðri
og manndómi þjóðarinnar; þeir fara af því
að þeir sjá, að svo mikið er í húfi, fyrir þá
sjálfa, fyrir eftirkomendur þeirra, fyrir frels-
ið og menninguna, fyrir land og lýð.---
Nú fyrst sjáum vér, að landinn er nokkuð að
manni; nú er það meira en ropi einn. Nú
fyrst getum vér bent á landann, sem elski
landið, sem fæðir hann og klæðir; nú fyrst
getum vér réttilega minst íslands hins forna,
landsins sona og dætra, og sýnt fram á synina,
sem héðan fara að vestan, til að halda uppi
og auka heiður og virðing fyrir þessu broti
þjóðarinnar, sem af íslandi kom til að leita
sér bústaða í þessu nýja landi. Þeir þurfa nú
ekki að skammast sín. Þeir, sem halda þenna
dag hátíðlegan, geta bent á hópana og fylk-
ingarnar, sem til hildar ganga, og sagt: Þarna
sjáið þér kynflokkinn, sem kom frá eyjunni
hvítu við Ishafs-strauma.
Og hingað koma þeir hermennirnir frá
Camp Hughes, sem ekki eru farnir, að kveðja
yður, ef að þeir kynnu að fara bráðum. Fylgi
þeim allra óskir til heiðurs og frægðar og
heimkomu aftur. Þeir lyftu nafni Islands hátt
á loft upp.
Og þó að ekki væri annað en að her-
mennirnir koma hingað á þessum degi, þá
ætti það að vera nægileg hvöt til að draga
hvern íslending hingað, sem úr bóli getur
skriðið. En svo verða margar skemtanir aðr-
ar og ræður fluttar af málsnjöllum mönnum,
og viljum vér tilnefna hr. Guðmund Kamban,
listamanninn og leiritahöfundinn, sem vér
þekkjum af afspurn. Mun margur sækja há-
tíð þessa, þá ekki væri til annars en að heyra
ræðu hans.
-----o------
Ársþing Konservativa.
Konservatívar í Manitoba héldu ársfund
sinn hinn 18. júlí á Royal Alexandra Hotel
hér í borgirmi. Voru þar margir höfðingiar
saman komnir, og var Mr. W. J. Bulman for-
seti. Á fundinum var hann endurkosinn sem
forseti félagsins og R. J. Willis, frá Boissevain
varaforseti; en Arthur Johnson, lögmaður
frá Winnipeg, sem skrifari. Voru þar saman-
komnir fulltrúar frá öllum kjördæmum fylk-
isins, nema Churchill-Nelson. Tveir og þrír
voru kosnir frá hverju kjördæmi; en auk
þeirra voru 276 málsmetandi menn úr héruð-
unum, sem studdu þá að málum. Þessir voru
aHir utan úr sveitum. En svo var fjöldi Kon-
servatíva héðan úr Winnipeg.
Auk Hon. Robert Rogers, sem flutti aðaJ-
ræðuna, töluðu þessir: Sir James Aikins, Dr.
F. L. Schaffner og Lt.-Col. Hon. W. H. Sharpe,
A. S. Argue, frá Roland, o. fl., og var margt
ágætt í ræðum þeirra. Alllir létu þeir í Ijósi
glsðiríkar vonir sínar um komandi tíma.
Stefna Borden-stjórnarinnar eftir stríðið.
Á þessum fundi töluðu hinir merkustu
menn Konservatíva hér um stefnu þá, sem
Konservatíva-stjórnin er einráðin í að fylgja
fram, þegar stríðinu er lokið, og er hún ljós- j
lega sýnd í ræðu Hon. Robert Rogers, er j
hann flutti á ársfundi Konservatíva hinn 18. j
júlí, sem að framan er nefnt.
Hann segir á þessa leið: —
Vér erum að búa oss undir stórkostlegan
innflutnmg eftir stríðið, sem hlýtur að renna
í þungum straumi inn í Canada, ef að vér j
verðum viðbúnir að taka á móti honum. Vér
verðum að leggja oss fram, að taka á móti I
mnflytjendum betur en nokkru sinni áður. I
hinum þremur Sléttufylkjum höfum vér betri
tækifæri að bjóða innflytjendum, en nokk-
ursstaðar eru til í víðri veröld, og ábyrgðin
hvílir á stjórninni stórkostlega mikil að leggja
sig alla fram til að draga hingað búendur
með meira afli og áhuga, en gjört hefir ver-.
ið. Vér verðum að gefa þeim tækifæri til
þess, að verða velstandandi menn og lifa far-
sælu og ánægjusömu lífi.
Vér verðum að setja upp fjölda mikinn af
góðum fyrirmyndarbúum, svo að stjórnin geti |
sent þangað í þúsundatali heimkomna her-
menn, sem vilja gjöra jarðyrkju að lífsstarfi
sínu á komandi árum.
“Á þessum fyrirmyndarbúum verðum vér
að geta komið vel fyrir hinum flóandi straumi
hinna vígþreyttu innflytjenda úr Evrópu, sem j
vilja úti á landi búa, og áreiðanlega munu !
hingað leita. Þegar þeir hafa sýnt, að þeir
kunna störf öll á landi úti og vilja að búskap
starfa, þá verðum vér að hjálpa þeim til að
koma sér niður, svo að þeir geti orðið fram-
leiðendur. Og í öllum hinum mentaða heimi !
verða stjórnirnar í hverju Iandi, sem vér ósk- i
um eftir innflytjendum frá þess fúsar að beina j
innflytjendum hingað til Canada.
“Hvað iðnað snertir, þá liggur mikil byrði
á herðum stjórnarinnar, að hafa iðnað lands-
ins svo vel undirbúinn, að hvergi sé hlið eða
hola á. Vélin verður að ganga, svo að hvergi
sé hætta á, að nokkurt hjólið stansi.
“Stjórnin er nú þegar farin að rannsaka, l
hvað mikið af varningi landsins vér borgum j
öðrum fyrir að búa til handa oss; en sem vér
getum þó búið til sjálfir með góðum hagn-
aði. Og nú æskir stjórnin þess, að alþýða
manna standi með sér og hjálpi til, að búa alt
þetta undir. En nú er tíminnn að taka til
þeirra starfa.
“Ef að vér nú verjum fáeinum milíónum
skynsamlega til þess að búa oss undir friðinn,
þá getum vér uppskorið fyrir Canada og þjóð
þessa lands ótölulegar milíónir á komandi
tíma.”
------o------
Þetta er nú stefna stjórnarinnar eftir
stríðið og er mikilfengleg, og verði henni
slyndrulaust fylgt fram eftir stríðið eins
og til er stofnað, þá getur hún orðið byrjunin
að svo stórkostlegum þroska lands og lýðs,
svo miklum framförum fyrir þjóðina, svo (
mikilli velgengni, að vér höfum ekki áður séð |
þess dæmi í þessu landi nýjunganna og fram-
faranna. Því að vér erum ekki í þeim flokki,
að ætla að alt verði í doða og deyfð eftir
stríðið, — menn verði eins og hálfrotaðir eft-
ir trölla-kviðu þessa, og að skortur verði hér
á öllu: mönnum og pemngum, mannúð og
drenglyndi, lífgandi hugmyndum og vekjandi
framfara-tilraunum. — Fyrir vorum augum
verður alt öfugt við þetta. Það koma nýjir
tímar með dáð og drengskap, með brenn-
andi framfaralöngun, víðari og bjartari sjón-
deildarhring. Vér verðum að kasta sumu, sem
vér höfum verið að dragnast með, venjum og
hugmyndum, sem stundum hafa verið oss til
niðurdreps og verið að teyma oss á glap-
stigum. En vér getum ekki hætt að hugsa;
vér getum ekki hætt að þrá það, sem betra
er, og augu voru munu eða ættu að minsta
kosti að uppljúkast, svo að vér sjáum hið
nytsama og fagra og háleita, kanske í ennþá
fullkomnari mynd, en vér höfum séð það
nokkru sinni áður.
------o------
Hughes reynist saklaus.
SKÖMMIN SKELLUR Á KYTE 0G CAR-
VELL 0G ÖÐRUM LIBERÖLUM.
Meredith-Duff neíndin hefir nú lýst því
yfir skýrt og skýlaust, nð General Sir Sam
Hughes sé algjörlega flekklaus, og hvíli ekki
hinn minsti skuggi á honum, að hafa verið
nokkuð bendlaður, beinlínis eða óbeinlínis,
við nokkurn hagnað eða þóknun í samning-
unum um skotfæri fyrir Bretastjórn, sem
hann hafði á höndum. Þetta hljóta líka allir
að hafa séð, sem nokkuð hafa fylgt rann-
sóknum Meredith-Duff nefndarinnar.
Það voru þó voðasakir, sem Liberalar |
báru á Sir Sam Hughes: —
I. Að hann hefði beitt áhrifum sínum til
að veita þeim mönnum kontraktinn, sem
Col. Allison gæti fengið peninga frá —
vissar prósentur.
2. Að hann hefði veitt kontraktinn félög-
um, sem ekki voru til, og pátu því ekki
uppfyit samningana, en cvo átti Col.
Aliison að gaía þá út aftur og græða á.
3. Að stcrar upphsað r hofou verið borg-
aðar fyrirfrani, og r.f þcim átti svo Alii-
son að fá drjúgar sleikjur. Og þarna
var gefið uád r fci, ao Gcneral Hughes
væri eittnvað við riðinn.
Þessar ákærur reyndust al'ar ósannar.
Engir peningar höíðu venð greiddir fyrir-
fram, nema gegn hinni tryggustu ábyrgð, og
General Hughes hafði ekki hina minstu hug-
mynd um, að Col. Allison bæru nokkrir pen-
ingar af samnmgunum.
Blaðið ‘Telegram’ segir um þetta: —
“Canada hefir ekki orðið fyrir svívirð-
ingu af völdum nokkurs manns í stjórninni.
En stór og mikil hefir þó svívirðingin verið,
og fellur mest á þá Kyte og Carvell. En við
hverju mátti búast af manni eins og Carvell
var og er, — manni, sem hinn 8. apríl 1913
mælti þessum orðum í Dominion þinginu:
“Eg hika ekki við að endurtaka það, sem
oft hefir verið borið hér fram, að öll þessi
hræðsla og alt þetta tal um, að Þjóðverj-
ar muni fara í stríð þá og þegar, er alt
saman einn lygaspuni og tilbúningur,
sem smíðaður er af vissum mönnum á
Englandi, til þess að selja byssur, smíða
herskip og græða peninga”.”.
Nú geta menn séð, að þeir, sem þannig tala
og hugsa, þeim hinum sömu væri það ofur
eðlilegt og náttúrlegt að hugsa sér að hátt
standandi foringjar eins og Kitchener og
Hughes, þeir verði náttúrlega að fá sinn skerf
af slátrinu.
Hugsið yður snöggvast, hvað þessi skríð-
andi kvikindi gjörðu! Þeir stöðvuðu verkið,
sem stjórnardeildin var að vinna í stríðinu.
Þeir heimtuðu hermálaráðgjafann heim frá
Englandi, frá mjög áríðandi störfum. Þeir
svívirtu Canada með rógburði og níðingsleg-
um ákærum: að hermálaráðgjafi Canada
notaði sér nauðir landsins til að græða pen-
inga. Þeir hirtu ekki um, þó að hin mest áríð
andi leyndarmál yrðu óvinunum opinber. —
En í hvaða tilgangi? Alt til þess, að komast
sjálfir nær embættunum og peningaskúffun-
um, — að reyna að eyðileggja æru og mann-
orð andstæðinga sinna í stjórnmálum. Venj-
an kemur mönnum til að sjá í gegnum fignur
við margt, sem fram fer í stjórnmálum, menn
fyrirgefa margt og leiða margt fram hjá sér;
en þó eru sumir hlutir og atburðir, sem eng-
inn ærlegur maður getur þolað. Og fram-
koma fóstbræðra þessara er eitt af því. —
Menn krefjast, að upp frá þessu komi þeir
hvergi nærri nokkrum opinberum málum í
Canada. Og vissulega getur ekkert kjördæmi
staðið svo lágt, að leyfa þessum og þvílíkum
mönnum nokkurntíma að stíga fæti sínum inn
í þingsali þjóðarinnar; — vissulega er eng-
inn pólitiskur flokkur svo lágt hugsandi og
gjörspiltur, að láta þá koma nærri nokkrum
málum sínum, því að þeir myndu útata og
svívirða alt, málefnin og mennina sjálfa, sem
þeim fylgja.
En nú er ropinn minni og hlátrarnir lægri
og færri hjá Liberölum, en þegar Kyte lagði
af stað með kæruna, og þeir félagar og stall-
bræður hans óðu brokkandi fram með þær
og kváðust mundu reka General Sir Sam
Hughes frá öllum opinberum störfum, og
steypa Borden stjórninni, svo að hún sæji
ekki dagsþósið framar. Seinna, þegar farið
var að rannsaka málin og “sannanirnar
reyndust álygar og alt gekk öfugt fyrir Kyte,
þá fór svo, að hans eigin menn fóru að hafa
skömm á honum; enginn vildi líta við hon-
um, og fór hann einförum, sem vankaður
gripurog beið þess harmandi, sem nú er kom-
ið fram. Hann gróf sína eigin gröf og gjörði
Canada bæði tjón og svívirðingu”.
Rœða Hon. R. Rogers.
(Stuttur útdráttur úr hinni eftir-
tektaverðu og snjöllu ræöu ráö-
gjafa opinberra verka Canada-
stjórnar, er hann flutti á fundi
Konservatíva í Winnipeg 18. júlí
Milíónagróðinn nýstárlegi.
Vér mintumst lítillega á það í síðasta blaði,
að fylkisféhirðirinn í Norris-stjórnmm hefði
fundið upp ráð til að láta fylkið og borgina
græða milíónir dollara með því að borga
brezkum lánveitendum að eins um 76 cents
fyrir hvern dollar, sem þeir höfðu lánað í
góðri trú. — En þegar til kom skarst Breta-
stjórn í málin, til að vernda þá, sem lánunum
héldu á Englandi, og skrifaði Morgan félaginu
að sér væri ekki um, að Bretar þeir, sem ættu
skuldabréf Manitoba fylkis og Winnipeg borg-
ar, væru neyddir til að láta þau af hendi fyr-
ir 76 prósent. Niðurstaðan varð sú, að
skuldabréfin fengust ekki fyrir minna en 80
prósent. Ennfremur verður borgin og fylkið
líka, að ábyrgjast upphæð skuldabréfanna
að 10 árum liðnum eftir hæsta peningaverði,
sem þá verður.
Við þetta hefir gróðinn orðið töluvert
minni en fyrst var sagt, og undir því komið,
hvort peningar verða dýrir eða lágir, þegar
10 árin eru útrunnin.
Hon. Robert Rogers talaði fyrst
um undirbúning tima þeirra, sem
nú standa yfir, og gat þess, að Can-
ada stjórn hefði viljað tryggja sam-
bandið milli Canada og Bretlnds,—
áður en ófriðarkviða þessi hin voða-1
lega skall á, og undir eins og stríðið
var skollið á, þá hcfði Canada gjört
alt sem mögulegt var til að standa
með Bretum, því að stjórnin og
mikill þorri manna hefði séð og
skilið, að skylt var skeggið hök-
unni og málefni Breta var málefni
Canadamanna. En óhappamenn
hefðu hér komið illu til leiðar og
heft gjörðir stjórnarinnar í Canada,
er hún viidi leggja herskipin til í
flota Breta. En um það væri ekki
hægt að saka stjórnina, heldur
mennina, sem með öilu móti börð-
ust á móti þessu á Dominion þing-
inu og var þar leiðtogi Liberala for-
inginn Sir Wilfrid Laurier.
Þá tók Mr. Rogers upp kafla úr
ræðu Lauriers á þingi og var hann
þessi:
“Eg saka stjórnina um það, ^jð
hafa lagt mál þessi hér (skipamálin)
undir úrskurð þingsins undir
fölsku yfirskini, og það er svo fjarri
að og álíti hér nokkuð ofsagt, að eg
ásaka stjórnina fyrir að hafa lagt
hans konunglegu hátign landstjór-
anum orð i munn, sem alveg eru á-
stæðulaus, þegar þeir (stjórninl
báru það fram, að í hásætisræðunni
hefði fullyrt verið, að ástandið væri
þannig á Bretlandi, að óumflýjan-
legt væri að efla að mun sjóflota
Breta og það tafariaust. En eg held
því fram, að það sé ekki hin minsta
ástæða til að ætla að nokkur þörf
sé á þessu. Hvað mál þetta snertir
er eitt atriði, sem sýnir það, að
Þýzkaland hefir enga tiihneigingu
eða löngun til að ráðast á England.
Og þetta hið stóra atriði málsins er
liýzki keisarinn sjálfur.
“Keisari Þjóðverja er vafalaust
einn af hinum mikiu mönnum nú-
tíðarinnar. Hann er búinn að sýna
að liann er hinum beztu gáfum
gæddur, að viti, dygðum og sið-
ferðislegum kostum (intellect, char-
aeter and moral fibre). Á fyrstu ár-
um stiórnar sinnar lij-utu honum
stundum orð af vörum, sem komu
þeim til að skjálfa og nötra, sem
báru frið heimsins sí og æ fyrir
brjósti. Og margir héldu, að hugur
hans stæði til herfrægðar fremur
öllu öðru. En þegar árin færðust yf-
ir hann, og hver ófriðaraldan reis af
annari, þá beitti hann öllum áhrif-
um sfnum til þess, að lialda friðn-
um við. Og sá dagur kann að koma,
er hann verður kailaður: “Hinn
friðholli” eða "friðarsemjandinn”,
eins og hinn frægi frændi hans,
hinn látni konungur vor”. —
-----Þetta voru orð Lauriers á
þinginu, og á þessu voru Liberalar
að iemja dag eftir dag og mánuð
eftir mánuð, þangað til stjórnin
loksins neyddist til að takamarka
umræður á þinginu. En þessir
menn höfðu öll ráð í efri málstof-
unni, og gátu komið f veg fyrir, að
Canada legði þessi 3 brynskip til
fiota Englendinga, sem um var verið
að ræða.
Þjóðverjar réðu sér ekki fyrir á-
nægju, er þeir heyrðu þetta og blöð-
in fiuttu fregnina um þennan sigur
Þjóðverja í Canada út um landið,
og er hér greinarkorn til sýnis úr
einu helzta blaðinu: —
“Hver svo sem úrslit málanna
kunna að verða seinna, þá er þetta
siðferðislegt og fjármunalegt tjón
fyrir Bretaveldi og varnir alríkisins,
að efri málstofa Canada skyldi
gjöra þennan úrskurð í flotamálun-
um, því að Bretar treystu þessum
ioforðum Bordens um bryndrekana
Jtrjá. Tilboð hans hafði ákaflega
mikil áhrif á allan heim, og benti
Mr. Churehill á það l’hinni al-
kunnu fiotamálaskýrslu sinni. En
nú eru öil þau áhrif gjörsamlega
eyðilögð, og út um allan heim verða
menn sannfærðir um, að England
þarf ekki að vonast eftir nokkrum
styrk frá nýlendum sfnum”.
— En “Morgunpósturinn” segir,
að keppinautar og óvinirBreta verði
þessu sárfegnir, og vinir þeirra telji
l»að forboða komandi ógæfu. •—
“Þetta”, sögðu blöðin, “að benti á,
að eining hins brezka veidis væri
rotin og ímyndun ein, og ríki þau,
sem steypa vildu Bretaveldi á sjón-
um, þyrftu alls ekki að óttast að
þurfa að mæta Bretaveldi og ölium
nýiendum þess”.----
Canada varð á eftir.
— Þarna er sagan öll um atburð-
ina, sem drógu til þess, að vér höf-
um orðið að þola aliar þessar hörm-
ungar, — sagan um atburðina, sem
voru orsök til þess, að vér stöndum
nú að baki Ástralíu og Nýja Sjá-
iands, hvað framlög til Bretaveldis
snertir( og erum þó stærsta nýlend-
an. Og þegar saga Canada verður
skrifuð, J)á verður það ófögur saga
um hluttöku Canada i striði þessu,
hvað flotann snertir, og mun mönn-
um aldrei gleymast glæpurinn, sem
Laurier og félagar hans og fylgjend-
ur voru valdir að, glæpurinn bæði
við Canada og Bretaveldi’-----
— Þannig sýndi Hon. Robert
Rogers fram á, hvernig Laurier og
Liberalflokkurinn hefðu barist með
hnúum og hnefum á móti samein-
ing milli Canada og Bretaveldis, og
með þeirri framkomu sinni voru
þeir valdir að því, að Þýzkir töldu
sér óhætt, að ráðast á Bandamenn,
þvi að Bretum myndi enginn styrk-
ur koma neinsstaðar frá. — Þýzkir
fóru að halda, að nýlendunum væri
eins illa og þeim sjálfum við Breta-
veldi. Þeir bygðu á þessum skoðun-
um Liberala, þessum fjandskap
Lauriers og flokksmanna hans til
Breta, og má því segja, að Laurier
hafi að þessu leyti verið ein máttar-
stoðin, sem Þjóðverjar treystu.
— Þegar nýmælin komu fyrir þing
ið, að veita hermönnunum kosn-
ingarrétt á vígvöllunum, þá risu
þeir Laurier og flokkur hans upp
og börðust á móti þessu af öllum
mætti. Af því að þeir elskuðu föð-
urlandið og frelsið svo mikið, að
þeir vildu deyja fyrir það, þá máttu
þeir ekki hafa atkvæðisrétt. Og
þegar lög þessi loksins komust í
gegn, þá var búið að breyta þeim
svo, að þau voru sem næst óhaf-
andi.
— Og svo var Laurier og flokkur
hans á þingi stöðugt að vinna á
I móti því, að stjórnin gæti fengið
peninga til ])ess að leggja fram sinn
skerf til stríðsins. Þeir vildu koma
í veg fyrir, að Canada iegði nokkuð
fram; Jreir vildu hleypa upp póli-
tiskum ófriði innanlands, til þess
að reyna að fá tækifæri til að kom-
ast að stjórnarjötunum aftur. Og
nú vita allir, að þeir þar eystra eru
að vekja stríð og hatur milli þjóð-
flokkanna, sem land Jietta byggja,
og spúa ótæ-pt eitrinu yfir alþýðu
manna,' frá “Torres Vedras” skíð-
görðunum, sem þeir standa á bak
við.
— í ræðu sinni lofaði Mr. Rogers
Canada fyrir framkomuna í stríði
þessu. Vér værum allir og ættum
allir að ganga fram í einni fylkingu
á móti hervaldi Þjóðverja og ágirnd,
er þeir vildu leggja undir sig sem
mest af Bretaveldi. Vér yrðum að
brjóta niður þær óskir og vonir
Þjóðverja, að gjöra Canada að öðru
Alsace Lorraine, sem þeir tóku frá
Frökkum 1871. Og þó að vér á sama
tíma þurfum að berjast heima á
móti Laurier og sveitum hans, þá
skulum vér vera til þess búnir.
Þegar stríðið er búið.
— Mr. Rogers sagði, að Bretar og
Bandamenn myndu vinna sigur í
stríði þessu, svo fuilkominn, að það
yrði seinasta stríðið um fieiri
mannsaldra, og þegar lokið væri
þessu starfi stjórnarinnar, l)á kæmi
til að byggja upp land og lýð, og
yrði það hið þýðingarmesta mál
| fyrir alt Vestur-Canada. — Kvað
hann það skyldu stjórnarinnar, að
! efia hag iandsbúa, svo að Canada
I yrði eitt hið fremsta og farsælasta
land í hinu brezka veldi. En til þes»
I þyrfti undirbúning. Stríðið hefði
j kent oss, hvað það væri, að vera
| illa undirbúinn. Fyrir það hefðum
i vér tapað tugum eða hundruðum
þúsunda af mönnum og milíónum
dollara i peningum. Vér yrðum a5
draga til vor strauma af góðum inn-
flytjendum. Og vér höfum betra a5
bjóða þeim en nokkurt annað land
í heimi. Vér verðum að búa oss
undi,r að gjöra þá alla farsæla og í
fylsta máta ánægða. Vér verðum
að setja upp fjölda mikinn af fyrir-
myndarbúum. Og þangað getur
stjórnin sent þúsundir hermanna,
sem heim koma úr stríðinu og vilja
taka fyrir sig búskap og akuryrkju.
Innflutningur og iðnaður.
Vér verðum að láta þá hafa nóg
rúm á búum þéssum, því að mikill
verður straumurinn frá Evrópu. Og
þegar þeir eru búnir að sýna, að
þeir kunna vel til bændavinnu og
fellur hún ve), þá verðum vér að
hjálpa þeim til að setja sig niður,
svo að þeir geti farið að framleiða
eitthvað. Og hvað iðnaðinn snert-
ir, þá mun stjórnin líta eftir því, að
mennirnir verði ekki aðgjörðalaus-
ir, þegar friðurinn verður saminn.
Stjórnin er nú þegar farin að líta
eftir, hvað mikið af varningi vér
getum búið til sjálfir, sem vér nú
þurfum að kaupa. En öll þjóðin
þarf að hjálpa oss til þess, að vera
viðbúnir við öllu þessu. Og nú er
einmitt tíminn tii að starfa. Nú
legst oss tækifærið upp f hendur,—
hið mesta, sem þessi kynslóð hefir
séð eða mun nokkurntíma sjást á
næstu hundrað árum. Og sannfær-
ing vor er sú, að séum vér undir
það búnir, að nota tækifærin, þá
muni hagur vor að fáum áruin
liðnum verða betri, en nokkurn-
tíma áður. Ef vér nú verjum fáein-
um milíónum dollara til að búa oss
undir friðinn, þá munum vér r.pp-
skera ótölulega milíónir fyrir Can-
ada á komandi árum.