Heimskringla - 27.07.1916, Qupperneq 7

WINNIPEG, 27. JÚLl 1916.
H E I M S K P. I N G L A.
^±A 7.
Rider Haggard.
X>að má hcita, að livcr Islendingur
hér vestra ]>ekki Rider Haggard af
sðgum lians, og beri hlýjan hug til
hans og vilji fúslcga heyra, iivað
hann hefir aö segja í málum bess-
um, scm liann hcfir nú til meðferð-
ar.
Sir Rider Haggard kom hingað
að til borgarinnar hinn 14. þ. m., og
tóku hefðarmenn borgarinnar á
móti honum og héldu honum veizlu
f Canadian Club á Alexandra Hotel.
Voru ]>ar meðal annara ]>essir höfð-
ingjar: Lt.-Governor Sir Douglas
Cameron, Premier Norris, Chief Jus-
tiee Mathers, Col. Ruttan, Sir I)an-
iel McMillan, Col. Rowley, Hon. Val.
Winkler, Ashdown og fjöldi ann-
ara, ails um 1500.
Sir Rider líaggard lýsti þvi yfir
að erindi sitt væri að koma því til
leiðar, að'fólk úr Bretaveldi flytti
ekki til landa þeirra, sem bygð
væru öðrum þjóðum til þess að
fylla l>ar óvinahópa Breta og þjóða
]>eirra, sem með þeim vildu að mál-
um standa .Gat hann þess, að sér
hefði verið tekið ágætlega i Ástralíu
og Nýja Sjálandi og svo hefði liann
náð tali af ráðgjöfum Manitoba-
fylkis, og hefðu þeir lofað hinum
beztu undirtektum, og að láta hina
brezku hermenn fá fullan rétt við
aila aðra, sem inn í þetta fylki vilja
flytja.
Sir Rider byrjaði ræðu sina með
spaugi og var skamt til þess, er
hann var búinn að koma öilum til
að hlægja. Heitt var nokkuð þar
inni og var fjöldi manna á skyrtun-
um. Haggard tók fljótt eftir þessu
og taldi það ólán sitt, að siðir og
kurteisi bönnuðu sér að vera á
skyrtunni tómri eins og ]>eir.
Hann kvaðst sendur vera af Brit-
ish Coloniai Institute, og hefði félag
það áður verið á móti útflutningi
manna úr Bretlandi. Og nú væri
það að vinna að ]>ví, sein væri mjög
óvinsælt á Englandí. En félags-
menn hefðu í l>etta sinn litið fram
í tímann, og séð þar margt, sem ó-
mögulegt var að umflýjgi. Menn
hefðu í mihonatáli ,veri‘ð teknir frá
friðsömum störfum, og sendir út í
hið síglóandi eldhaf sprengikúln-
anna í bardögunum, og enginn mað
ur gæti búist við, að þessir menn
kæmu óbreyttir út úr eldraun þess-
ari. Mennirnir hlytu að breytast, og
ein óumflýjanlega breytingin væri
sú, að þeir myndu ekki una við sín
fyrri störf og vildu fyrir hvern mun
flytja burtu í hin nýju lönd hand-
an við liöfih. Fólkinu myndi fækka
stórum á Bretlandi, og Bretar
mættu þó ekki við því. Þegar Búa-
stríðinu var iokið, hefðu 300,000
manna flutt burtu af Bretlandi, og
helmingur þessara manna hefði
flutt burtu í lönd, sem bygð væru
af öðrum þjóðum en þeim, sem væru
af Breta-kyni. Og hvað ætla menn
að verði ofan á eftir tröllaslag þenn-
an? Burtflutningur náttúrlega. En
þáværi um að gjöra, að fólkið flytti
burtu í lönd þau, ]>ar sern menn
byggju undir hinum brezka fána.—
Tákn tímanna sagði hann vera bau,
að menn mrettu ckki þoia það, að
útflutningsstraumurinn rynni til
annara ianda til að styrkja og efla
aðrar þjóðir, sem að nokkrum árum
liðnum kynnu að rísa upp á annan
ennþá verri liátt en þennan.
Sir Rider kvaðst ekki vera svo
auðtrúa, að hann vildi ábyrgjast,
að allir hermenn, sem frá Englandi
kæmu, myndu reynast góðir ný-
lendu-bændur. Að líkindum yrðu
marglr lélegir; en hann væri að
hugsa um börnin þeirra, þau sein
eldust hér upp og myndu reynast
góðir borgarar, þegar þau næðu
fullorðins aldri.
Hvað framtíðina snerti, þá sagði
hann það sannfæringu sína, að
heimurinn myndi sjá annað voða-
stríð milli Þjóðverja og Breta. En
Bandamenn myndu vinna þetta
stríð, á því væ’-i onginn efi, og um
alt hið brezka veidi heimtaði fóikið,
að friðurinn yrði saminn í Berlin.
En enginn skyldi ætla, að sigur sá
yrði auðfenginn, því að Þjóðverjar
myndu berjast til hins ítrasta, og
kanske nokkuð eftir að allar vonir
væru þrotnar. En skoðum sín og
sannfæring væri sú, að þetta, sem
nú væri komið, væri að eins fyrsta
kviðan. Hann lovaðst gjarnan vilja
óska ineð inörguin góðum mönnum,
að eftir stríðið kæmii sú breyting á
Þjóðverja, að stríð milli þeirra og
Breta væri óhugsandi.
Hefndir og hatur.
En Þjóðverjar bera svo magnað
hatur til vor að vér getum enga
hugmynd um þáð l>aft. Þoir liata
oss allir, karlarnir, konurnar og
börnin. í tvo mannsaldra liafa þeir
stefnt að einu vissu marki, — því að
j ná vöidum yfir öllum heimi. Og
þeir hefðu náð því, ef að það hefði
ekki verið fyrir Breta. Þá dreymdi
— hvert einasta heimili þeirra
dreymdi um algjör yfirráð yfir
allri jörðunni og að tæta sundur
i druslur alt Bretaveldi. Þennan
draum þeirra höfum vér ónýtt og
að markleysu gjört. Og haturssálm-
urinn þeirra lýsir svo átakaniega
vel tilfinningum þeirra. Og þessar
tilfinningar sem nú vaka nótt og
dag í hjörtum þeirra, — ]>að eru til-
Jinningarnar, sein ríkjandi verða í
lijðrtum barna ]>eirra á morgun, og
þeim verðum vér að mæta. Eg er al-
veg sannfærður um, að þessi skoð-1
un mín er sönn <>g rétt, cn logg þó
ekki of inikla áherzlu á það. En
það mega menn vita fyrir víst, að
hvert einasta barn á Þýzkalandi
verður alið upp með þeiin liugnlynd
uin, að hin fyrsta skylda þess sé
sú, að hefna ófara þcirra greinilega
á Englendingum.
Jæja, veri það svo; en vér verð-
•um að vera viðbúnir að taka á
móti þeim, hvenær sem þeir koma.
Eða hví skyldum vér ekki vera það?
Vér erum hið mesta veldi heimsins,
sem nokkurntíma hefir til verið. —
Og eg er nú hér kominn til að vinna
mína skyldu og leggja fram minn
skerf til þess að halda sem flestum
Bretum innan alríkisins, — svo að
þeir geti verið færir um, að verja al-
ríkið og stofnanir þess, þegar á það
verður ráðist. Þetta er skylda vor
allra, og eg er sannfærður um, að
þegar stundin kemur aftur, þá verð-
ur ríkið albúið að mæta hverju,
sem fyrir kann að koma.
England er blysið, sem lýst hefir
heiminum á undanförnum öldum;
sein hefir barist móti kúgun og
harðstjórn, en haldið skildi fyrir
þeim máttarminni; og Engiand hef-
ir nú ekki undan merkjum gengið,
heldur iagt fram sinn hluta. Þar
ræður ennþá sami andinn og fyrir
mörgum árum. Lítið til flotans
brezka, til bryndrekanna, sein börð-
ust við Jótlandssíðu! Sýnir siagur
sá. að Bretar séu að úrættast? Vissu
lega ekki. Og skyldan við forfeður
vora er oss öllum ljós: að lialda á
lofti óflekkuðum fána þeirra og
sjálfra vor, svo að eftirkomendur
vorir þurfi ekki að skaminast sín,
en geti ófeilnir sagt með réttlátu
stolti: "Civis Britannicus sum’’ (Eg
er brezkur borgari). Og bætt við í
hjörtum sínum: “Þökk sé mönnum
þeim, sem lifðu í byrjun liinnar
tuttugustu aldar!”
— Það borgar sig að auglýsa i
Heimskringlu, ef menn hafa eitt-
hvað á boðstóluin sem fólkið van-
hagar um. Engin verzlun hefir orð-
ið stór án þess aðau glýsa.
Eg held ég megi til
Herra ritstjóri Heimskringlu:
Eg held eg megi til að hripa upp
ofurlitla athugasemd, og bið.ia þig
að birta liana í blaðinu.
Það eru dálitlár breytingar, sem
gjörðar hafa verið á greininni
minni í Heimskringlu, 13. júlí, lík-
lega óviljandi.
Pyrst hefir orðunum: "mín elsk-
anlegu” verið breytt í: "mín elsku-
legu". Það er ekki sama að vera
læknanlegur og hitt að vera lækn-
aður. Það er sitthvað, að vera eitt-
hvað, eða eiga fyrir hendi að verða
eitthvað, ef viðkynning og viðskifti
leyfa.
‘Lieb’ og’liebenswurdig’ eða ’ama-
bilis’ og ‘amicabilis’ er ekki alveg
hið sama. Auk ]>eSs ~ eru orðin:
“mín elskanlegu” orðtak, sem merk-
ur prestur hér vestra á með öllum
rétti, og þvf lappaði eg þau. Hann
veit, hvað hann syngur sá gamli.
Það hcfði því átt að vera ljóst, að
eitthvað bjó undir löppunum.
Þá er tvisvar sinnum hvað eftir
annað sctt orðið: "loftskeytin” í
staðinn fyrir “loftskipin”. Þetta
er slæmt, því það skekkir hug-
myndina, sem haldið er fram.
Hvorki loftskeyti, vírskeyti né
nokkur önnur skeyti hafa veruleg
áhrif á málin, á meðan þau eru
send frá og til stöðva, er sérstakir
menn gæta. Almenningur veit ekk-
ert um það, á hvaða máli skeytin
eru send.
Eg neita því ekki, að loftskeyti
og önnur skeyti rituð eða töiuð,
hafi ákaflega mikla þýðingu að
ýmsu leyti, en litla þýðingu hafa
þau borin saman við loftskipaferö-
irnar, ]>egar um tungumálin er að
ræða, svo sem hverjum manni gefur
að skilja.
Almennar, mjög almennar, loft-
skipaferðir hafa sömu áhrif á þjóð-
irnar, sem afrétta smolun til einnar
réttar, ef svo mætti að orði kom-
ast. Þar verður samtíningur úr öll-
um áttum, þekt og óþekt, kunnugt
og ókunnugt, og allir belja hver í
kapp við annan. Yerður þá það
jarmið notað, er flestir skilja sam-
eiginlcga, ef það er þá eitt fremur
en annað.
Loftskipaferðirnar leiða menn
saman í eigin persónu, í eigin holdi
og blóði, um lengri eða skemri tíma,
og einmitt þetta fer með þessi ó-
]>arfa tungumál, fyr eða síðar, sem
betur fer.
Eg vona- nú að þér skiljið, hversu
mikla ]>ýðingu loftskipaferöirnar
munu hafa, þegar þær eru alment
viðteknar, og það fremur öllu öðru
sem enn er þekt. Þetta er það, sem
eg vildi sérstaklega leiðrétta, fyrst
þér gátuð ekki sett réttu orðin i
áður nefnda grein.
fms smá atriði koma fyrir, sem
þó munu ekki valda misskilningi.
Stafa þau sum af þessari hefð, sem
komin er á; t. d.: ‘tímans spjald”,
í staðinn fyrir: “spjald timans”.
Eg segi aldrei: Þessi maður heitir
Árnason Jón, þegar eg er að tala
íslenzku, heldur segi eg: Þessi
maður heitir Jón Árnason.
Sumir fslenzkir málfræðingar
héldu því fram í gamla daga, að
fegurra væri og. einkennilegra fyrir
islenzkuna, að láta eignarfall koma
á eftir því orði eða orðum, sem það
stendur með, en ekki á undan. Svo
sögðu l>eir líka að málið yrði miklu
fegurra og ljósara, þegar gjörsagnir
og framsöguháttur væri notað í
staðinn fyrir l>olsagnir og viðteng-
ingarhátt. Þvílíkir asnar!
Enn fremur sögðu þeir, að til
væri í íslenzku orð, sem kallaðist
greinir og hljóðar í nefnifalli: hinn
hin, hið. Nú er l>að dæmt til dauða,
en svo rekur maður alstaöar tærn-
ar í þetta helvítis “þá”. — “Þá hann
kom þá voru þeir f»rriií£;, , aegja
menn hú. “Sínu háa menningar-
stigi náði stúlkan”. Jú, jú; hann
heitir Þórarinsson Ólafur mann-
skrattinn. “Kýrin var drepin af
Jóni; þvi ekki á Jóni? “Irascor,
irascatus sum, irascati”, eru þeir nú
farnir að hafa það blessaðir, og er
þá auðvitað hvert stefnir!
Þetta er að eins lítið sýnishorn af
því sem þér takið ekki til greina,
þó eg kunni að senda yður eitt-
hvað. Hitt gjörir minna til um staf-
setninguna. svo sem: eg kími, eða
eg kými.
Ætíð í guðs-friði.
J. Frímann.
Breytingarnar, sem Mr. Frímann
talar um, hafa ekki verið gjörðar
með’vilja/.ag þær eru svo smávægi-
legar nema ein, að varla er eyðandi
blaðarúmi til að yrðast um það.
Kaupið
Heimskringlu
Nýjir kauperidur fá tvær af eftirfylgjandi sögum
í kaupbætir; —
Hin leyndardómsfullu skjöl.
Bróðurdóttir amtmannsins.
Hver var hún?
Ljósvörðurinn.
Ættareinkennið .
Forlagaleikurinn.
Sylvia.
Dolores
Borgið
Heimskringlu
—
BORÐVIÐUR
SASH, DOORS AND
MOULDINGS.
VitS höfum fullkomnar byrgSir
al öllum tegundum.
Verðskrá verður send hverjum, sem
æskir þess.
THE EMPIRE SASH & DOOR CO., LTD.
Henry Ave. East, Winnipeg, Man., Telephone :* Main 2511
223. Canadian
Scandinavian
Overseas Battalion
/
Lieut.-Col. Albrechtsen O.C.
HFAIinilARTFR^- IflOA llninr 1 TriKt RIHp ' in ninpi
ntnUljUnll 1 Lno. IUU*t UIIIUI 1 IIUol UIU^i^ 1 w III IMUuj
Æðri og lægri foringjar og hermenn verða Scandin&var
Sveitina vantar hermenn.
Skrifið yður í hana.
GISLI GOODMAN
TI.\S3IIÐUIl.
Verkstætii:—Horni Toronto St. og
Notre Dame Ave.
Phone Helmlllg
Gnrry 20SS Gnrry SOO
J. J. BILDFELL
FASTEIGNASALI.
Unlon Dnnk T»th. Floor Nn. 520
Selur hús og ló5ir, og: anna5 þar aO
lútandi. Úivega.r peningalán o.fl.
Phone Maln 2685.
PAUL BJARNASON
PASTEIGSÍASAL.I.
Selur elds, Ilfa, og slysaábyrgh og
útvegar penlngalán.
WYNYARD, - SASK.
J. J. Swanson H. G. Hlnrllc.son
J. J. SWANSON & CO.
FASTEIGNASALAR OQ
penlnga mltHar.
Talsími Main 2597
Cor. Portage and Garry, Winnlpe*
Graham, Hannesson & McTavish
LÚGFRÆÐINGAR.
215—216—217 CURRIE BUILDING
Phone Main 3142 WINJÍIPEG
Arni Anderson E. P. Garland
GARLAND& ANDERSON
LttGFRÆÐINGAR.
Phone Maln 1561
S01 Electric Railway Chambera
Talsimi: Main 5302.
Dr. J. G. Snidal
TANNLÆKNIR
614 SOMERSET BLK.
Portage Avenue. WINNIPEG
Dr. G. J. Gis/ason
Phy.HÍrhin nnil SurKeon
Athygli veitt Augna, Eyrna og:
Kverka Sjúkdómum. Ásamt
innvortis sjúkdómum og: upp-
skurói.
18 Siouth 2ril St., Grand ForLi, N.D.
Dr. J. Stefánsson
401 IIO V II lltlLDING
Horni Portage Ave. og Edmonton St.
Stundar elngdngu augna, eyrna,
nef og kverka-sjukdónid. Er at5 hitta
frá ki. 10 til 12 f.h. og kl. 2 til 5 e.h.
Phone: Main 3088.
Heimili: 105 Olivia St. Tals. G. 2315

Vér höfum fullar birgóir hrein-
ustu lyfja op mebala KomiÖ
meö, lyfseöla vöar hingaö, vér
gerum meðulin r.á k va-inlega eftir
Avísan læknisins. Vér sinnum
utansveita pöntunum og seljum
g-lftingaley fi. : : :
COLCLEUGH & CO. *
Vofre Diimp «V >li«*rl»rooke Stn. P
Phone Oarry 2Gk«»—2691 á
A. S. BAROAL
selur likkistur og annast um út-
fartr. Allur uilninadur sa hesti.
Ennfremur selur hann allskouar
minnlsvaröa og legsieiiitt : :
813 SH ERBROOKE ST.
P11011«. ii. 21r»2 \\ I \ \ IPEG
ÁGRIP AF REGLUGJcTvD um
heimilisréttarlönd í Canada
og Norðvesturlandinu.
Hver, sem hefir fyrtr fjölskyldu aO
Ja eour karlmaCur eldri en 18 ára, get-
ur tekib heimilisrétt á fjóröung úr
öectlon af óteknu stjórnarlandi í Manl-
toba, Saskatchewan og Alberta. Um-
sækjandi eröur sjálfur a5 koma á
landskrifstofu stjórnarinnar. eöa und-
Irskrifstofu hennar í því héraöi. f um-
bobt annars má taka land á öiium
landskrifstofum stjórnarinnar (en ekki
á undir skrifstofum) meö vissum skil-
yríum.
SKYLDURt—Sex mána?5a áhú5 og
ræktun landsins á hverju af þremur
árum. Landneml má bua meö vissum
skilyröum innan 9 mílna frá heimilis-
réttarlandi sínu, á landi sem ekki er
minna en 80 ekrur. Sæmilegt íveru-
hús veröur aö byggja, aö undanteknu
þegar ábúöarskyldurnar eru fullnægö-
ar innan 9 mílna fjarlægö á ööru landi,
eins og fyr er frá greint.
Búpenlng má hafa á landfnu í
staö ræjitunar undir vissum skilyróu’n.
1 vissum héruöum getur góöur og
efnllegur landnemi fengiö forkaups-
rétt. á fjóröungi sectionar meöfram
5 sinu. VerÖ $3.00 fyrir ekru hverja
| SK\ LDURi—Sex máaaöa ábúö á
1 hverju hinna næstu þriggja ára eftir
i aö hann hefir unniö sér inn eignar-
j bréf fyrir heimilisréttarlandi sínu, og
auk þess ræktaö 50 ekrur á hinu seinna
li. Forkaupsréttarbréf getur land-
| neini fengiö um leiö og hann tekur
heimilisréttarbréfiÖ, en þó meö vissum
skilyröum.
Landneml sem eytt hefur helmilis-
rétti sínum, getur fengiö heimilisrétt-
arland keypt í vissum héruöum. V’erö
$3.00 fyrir hverja ekru. SKYLDUlt:—
VerÖur aö sitja á landinu 6 mánuöi af
hverju af þremur næstu árum, rækta
50 ekrur og reisa hús á landinu, sem er
$300.00 viröi.
W. W. CORY,
Deputy Minister of the Interlor.
BIÖÖ. sem flytja þessa auglýsingu
leyfislaust fá enga borg.un fyrir.