Heimskringla - 11.06.1924, Side 3

WINNTPEG, 11. JÚNl, 1924.
HEIMSKRINGLA
f. BLAÐStDA
helld sinni samidi yfir sig erlent
■mboðsvald, enda segja annálar frá
bví að Ólafur Grænlandsbiskup
var hér, er sáttmlálinn var gerður,
•g dvaldi liann á tslandi til 1264. —
( þessu sambandi má og nefna, að
Priðrik II. lýsir því yfir í boðskap
til Grænlendinga 1568, að sá skil-
máli hafi verið settur, að tvö skip
skyldu ganga ár (hvert frá Noregi
til Grænlands, l>egar nýlendan var
lögð (með Islandi) undir konungs-
vald. Petta skjal sýnir ibersýnilega
að gamli sáttmáli hefir átt að
gilda jafnt yfir bæði löndin, en
verið sérstakt ákvæði um tölu
skipanna ifyrir hið fámenna land,
Hcm skiljanlegt er. Hve ant þess-
um konungi hefir verið um að
framfylgja ákvæðunum sýnir og
annað bréf hans 1. maí 1579, ]>ar
sem hann leggur mjög ríkt á við
Jakob Aildag að fara með tvö skip
og finna Græniand, ef dnt sé (“— í
nafni heilgrar ]>renningar”. —
Auðsætt er á öllu, að fyrir kon-
ungi vakir það að bæta úr samn-
ingsnofum, til þe.ss að geta haldið
völdum yfir landinu samtkvæint
aáttmálanum.
Sé því nú haldið föstu, að Græn-
land eigi eftir þennan sáttmála,
eem á undan, að teljast nýlenda Is-
lands, má teljast þar næst megin-
atburður einn, sem að vfsu verður
idjög örlagaríkur í sögu landsins,
að konungur ibannar erlendum
kaupmönnum isiglingar á skatt-
löndin (1348), Og mun konungur
sjálfur þá hafa tekið undir sig
verzlunina við þessi lönd. Þetta
er aðeins nefnt hér vegna þess, hve
▼íðtækar afleiðingar ráðstöfunin
efalaust hafði um þjóðeyðing
Grænlendinga að lokum; en sjálft
hefir bannið enga merking fyrir
það aðalefni, sem hér liggur fyrir
— réttarstöðu Grænlands gagnvart
íslandi. Konungurinn hefir IsjáJf-
ur ekki ætlað sér að vinna þegnum
sínum tjón með þessu, heldur ein-
mitt viljað tryggja reglubundnar
kaupsiglingar milli Noregs og
skattlandanna — um leið og tekjur
tvans af þessum löndum gátu þá
aukist. Hugmyndin um þetta fyrir
komulag gat verið eðlileg (sbr. t. d.
hina gömlu konungsverzlun á Pinn-
mörk) eftir því sem tímarnir voru,
hefði þessu ekki verið svo herfilega
misbeitt; og þyrfti ekki annað því
til sönnunar, heldur en tilvitnun
til ýmissa ráðstafana vorra eigin
tíma, sem bygðar eru á þeirri hug-
sjón, að ríkið eða einkaréttarfélög
geti unnið betur að hagsmunum
einistaklinga þjóðfélagsins í verzl-
un og öðrum fyrir tækjum, heldur
on þeir sjálfir. —• Og í fornöld fs-
lands hefir þessi hugsjón einmitt
öðlast hina öflugustu réttlætingu.
$tj|órnlieysi hinnar eldri skipunar
var í rauninni ekki frelsi, heldur
kúgun fyrir þann, sem var minni
máttar, — og skortur alls yfirlits
yfir hagsmuni þjóðarheildarinnar.
Hefði enzt tími til þess að iækna
þetta rnein, án erlendra afskifta,
hefði hugsjón Njáls með fimtárdóm
inn náð að þroskast og framkvæm-
ast í æsar, þá hefði sjálfsagt betur
farið. En eins og stofnað var til
“allsherjarríkisins” hér á landi
hlaut alt að fara um, þetta eins og
fór. Konungseinokunin er afleið-
ing vanmættisins hjá þeim, (sem
vildu ekki beygja sig undir sameig-
inlega stjórn, heima hjá sér sjálf-
um.
En þótt þessi erlenda konungs-
hugsun mætti teijast réttlætanleg
frá upphafi, verða afleiðingar henu
ar banvænar. Og þá kemur fram
sú spurning, sem nú verður aðal-
atriðið. Hverja réttarmerking hef-
ir það um ríkisstöðu Grænlands,
að íslenzk þjóð deyr þar út, undir
vanrækslu um skilyrði gamíla sátt-
mála — um leið og landinu er yfir-
leitt lokað fyrir bjargráðum ein-
stakra manna eða félaga og annara
landa. T>ð er alment álit að drep-
sóttir, fjandsamlegar árásir skræl-
ingja, þjóðblöndun við þá og ef til
vill hemám vinnandi fólks, af sjó-
ræningjum, hafi verið samvaldandi
orsakir ásamt með samningsbrot-
um um siglingar frá Noregi, til þess
að bygðirnar lögðust f eyði. En af
öllum þessum orsökum er það
strandbannjð, ásamt með hirðu-
leysi og vanmætti til þess að halda
nppi siglingum mjlli Noregs og
Grænlands, sem baka hina sögulegu
ábyrgð fyrir leikslokin.
J>egar alt kemur til álita fyrir
réttlætis og sanngimi meðal þjóð-
anna, um stöðu Grænlands nú á
vomm dögum, hlýtur þetta atriði
að ráða úrslitum: Getur sú kon-
ungsstjórn, sem með réttu verður
sökuð um þjóðdauða Islendinga á
Grænlandi, unnið sér eignarrétt yf-
ir landinu, með því að gera tilraun
til þess að bæta úr hinni hróplegu
vanrækslu á sínum eigin skyldum?
I-annig er ferð Hans Egede gerð
til Grænlands (1721) og með þeim
hug em endurstofnuð samböndin
við iandið frá Noregi.
Um þetta höfuðatriði á málstað
íslands ætti að rita rækilega á
grundvelli sögu og réttar, — en hér
var einungis tilgangur minn að
benda lauslega á fáeina af þeim
aðalviðburðum, sem á undan fóra.
Þegar til þess kemur að leiða rök
að réttarmerking endurfuinclarins
á Grænlandi og aðgerðum hinna
erlendu stjórna þar á eftir, verður
fyrst og fremst að taka til yfirveg-
unar, hvað getur komið til greina
við siðferðisdóm heimisins um með-
ferðina á landinu og viililýð þeim,
sem ennþá, örfámennur, hefir
haldið lífi gegnum tvær aldir eins-
dæmis okurs og kúgunar. — 1
þrætunni milli Norðmanna og
Dana um Grænland veltur mest á
gildi samningsins ,frá 1814, er lét
ísland og Grænland (ásamt Pær-
eyjum) fylgja Danmörk, sem hjá-
lendur svokallaðar. En dómurinn
um tilkall íslands verður að byggj-
ast á öllu því, sem orðið hefir um •
Giænland frá landnámi Eiríks
rauða til þessa dags. — En í því
efni sýnist mér þó sjálfsagt að
greina gagngert tvenn tímabil, og
nær hið fyrra fram til 1721 eins og
þegar er um getið. Til þess tíma
er saga Grænlands ljós og efalaus
um rétt lands vors til hinna fomu
feðraóðaia veistra. Og um þetta
tímabil, vildi eg fyrst um sinn að-
eins reyna að glöggva almenning
með örfáum athugasemdum, án
þess að færa sannanir né tilvitnan-
ir f rithöfunda yfirleitt. Yegna
þess hve örlítið hefir verið skrifað
enn í nokkra samhengi um þetta
fyrir þjóð vora, hélt eg að þessi fá-
orða byrjun gætf, ef til vill, gert
auðveldara að snúa sér síðar til al-
mennings með rækilegri gögn og
sannanir um rétt vorn. En eftir
aldauða íslenzka 1 jóðflokssins í ný-
lendunni verður að fara dýpra í
sakir og leita víðar í heimildir, til
þess að komast að rökstuddri sann
færing um málið — ekki einungis
meðal vor sjálfra, heldur einnig á
þann hátt, að réttmæti máls þess,
sem vér förum með, verði skilið af
öðrum þjóðum, og þá fyrst og
fremst af Dönum og Norðmönnum,
vegna sögulegrar aðstöðu þeirra
til málsins.
Reykjavík 4. dos. 1923.
Einar Benediktsson.
—Eimreiðin.
------------0------------
Alríkissýningin breska.
Árið 1913 kom fyrst fram tillaga
um, að halda sérstaka sýningu fyr-
ir Bretland og öll lýðríki þess og
nýlendur. Yar það Strathcona lá-
varður, sem bar hana fram, og voru
undirbektirnar hinar bestu. Svo
kom ófriðurinn og málið lagðist í
þagnargildi um tíma. En 1919 var
það tekið til umræðu á ný og nefnd
skipuð til að gera endanlegar til-
lögur. Og árið eftir ákváðu réttir
aðilar, innanríkisráðuneytið breska
j og stjórnir lýðríkjanna, að halda
sýninguna, og var hún opnuð al-
menningi um miðjan síðasta mán-
uð.
Sýning þessi, sem haldin er í
Wembley Park í London, er stærsta
sýningin, sem nokkurntíma hefir
verið haidin. Sýningarsvæðið er
ekki sérlega stórt, um 1 km. á livern
veg. En þar hefir verið bygð upp
heil borg, feiknamiklar sýningarhall-
ir, íþróttavöillur, listasöfn og
I smærri hris fyrir sýningar nýlend-
anna, hljómieikaskálar, samíkomu-
| salir og veitingahús. Plest af hús-
| um þessum eru foygð úr steini og
1 verða ekki rifin aftur, eins og tíð-
I ast er um sýningarskála. Hefir und-
j irbúningurinn undir sýninguna
j kostað yfir 10 miljónir sterlings
i unda og mun aldrei hafa verið var-
ið jafnmiklu fé til einnar sýningar.
(Pramhald á bls. 7).

I
NAFNSPJÖLD

•04a»(>4»0«»(>«»(>«»»^(>«»0^(>^<>l

tsr LÆKNAR:
---------------------------^
Dr. M. B. HaUdorson
401 Boyd Bldr>
Skrifstofusfmi: A 3674.
Stundar eérstaklega lungn&sjúk-
dóma.
Br &9 finnu. á skrifstofu kl. 11—11
f k. og 2—6 e. h.
Heimill: 46 Allow&y Ay#.
Talsimi: Sh. 8168.
Dr. A. Blöndal
818 SOMERSET ELDG.
Talsími N 6410
Stundar sérataklega kvenajúlc-
dórna og barna-sjrúkdóma. A8
Kitta ki. 10—12 f.lh. og 3—5 e.h.
Heimili: 806 Victor St
Sími A 8180 .. .. ...
Dr. J. Stefánsson
216 MEDICAL ARTS BLD6.
Horni Kennedy of Graham.
Stundar elnfðngu auirna-, ejrnn^
nef- of kverka-ajðkdðma.
A® hltta frá kl. 11 tU 11 L k
o«r kl. 3 tl 5 e* h.
Talafml A 3521.
Heiaail 373 Riyer Aye. W
DR. ROVEDA M. T. D., M. E„
Sérfræðingur i fótaveiki.
Rist, il, hæl, táberg, etc., vís-
indalega, lagfærð og læknuð-
Líkþorn og innvaxnar neglur á
tám, skjótlega læknað.
Innsólar til stuðnings og þæg-
inda, búnir til eftir mælingu,
242 Somerset Blk. Phone: A 1927
MATSÖLUHOS:
LYFSALAR: ^
Daintry’s Druf Store
Meðala sérfræðingor.
‘Vörugæði og fljót afgreiðsla’
eru einkunnarorð vor.
Horni Sargent og Lipton.
PLone: Sherb. 1166.
WEVEL CAFE
Ef þú ert hungraður, þá komdn
inn á Wevei Caíé og fáðu þér að
borða. Máltíðir seldar & öllum
tímum dags. Gott islenzkt kaftl
ávalt á boðstolum- Svaladrykklr,
vmdlar, tóbak og allskonar sæt
mdi
Mn. W. JACOBS.
KING GEORGE HOTEL
Eina íslenzka hótelið í baenum.
(Á horni King og Alexander).
Th. Bjarnasen «
RáBsmnCur
DR. B. H. OLSON
216-220 Medical Arts Bldg.
Cor Graham and Kennedy Sts.
Phone: A7067
Viðtalstími: 11—12 og 1—5.30
Heimiii: 723 Alverstone St.
WINNIPEG, MAN.
25^ LÖGFRÆÐINGAR : “«1
t" ------
Arnl Anderaou B. P. Garlmmd
GARLAND & ANDERSON
LÖGFRÆÐINGAR
Phour i A-219T
801 Electrlc Hnllvvny Chaimbere
A Arborg 1. og 3. þriðjudag k. &
BETRI GLEKAUGU GEFA
SKARPARI SJÓN
Augnlæknar.
204 ENDERTON BUILDINO
Portage ana Haigrave, — A 6646
Talsími: A 1834
DR. J. OLSON
Tannlæknir
Cor. Graham & Kennedy St.
216 Medical Arts Bldg.
Heimasími:B 4894
WINNIPEG — MAN.
Talsfmlt A88M
Dr.J. G. Snidal
TANNLCEKNIR
•14 Someraet Bleck
Port&ff4 Ave. WIKNIFBU
W. J. Lindat J, H. Línda'
B. Stefánsson
Islenzkir lögfræSingar
3 Home Investment Building,
(468 Main St.)
Talsími A4963
Þeir hafa einnig skrifstofur afl
Lundar, Riverton, Gimli og Piney og
eru þar að hitta á eftirfylgjandi
tímum:
Lundar: Annanhvern miCvikudag.
Riverton: Fyrsta fimtudag í hverj-
un? mánuBL
Gimli: Fyrsta Miðvikudag hvers
mánaSar.
Piney: ÞriBja föstudag í mánuBi
hverjum.
Talsfmar: N 6216 og A 7127
Bonnar, Hollands & Philp,
lögfræðingar.
603 4 Electric Railway Ohambors
WINNIPEO
DR. C- H. VROMAN
Tannlæknir
Tennur yðar dregnar eða lag-
aSar án allra kvala
Talsíml A 4171
505 Boyd Bldg. Winnipeg
HEALTH RESTORED
Lækningar án lyfja
Dr- S. G. Simpson N.D., D.O. D.C,
Chronic Diseases
Phone: N 7208
Suite 207 Somerset Blk.
WINNIPEG, — MAN.
ARNI G. EGGERTSON
íslenzkur lögfræSingur.
hefir heinúld til þeas aS fíytja
mál bæSi í Manitoba og Sask-
atchewan.
Skrifstofa: Wynyard, Saak.
V3T FASTEIGNARSALAR:
J. J. SWANSON & CO.
Talsími A 6340.
808 Poris Building, Winnipeg.
Elösábyr gð aru mboð smenr
Selja og annast fasteignir, trt-
vega peningalán o. s. frv.
Money to Loan.
If you require a loan on your
furniture, house or farm we
can arrange for you such a
loan.
EXCHANGE
House for farm
or
Farm for house
Insurance of all kinds
WM. BELL CO.
Phone: N 9991
503 Paris Bldg., Winnipeg
BRAUÐGERÐARHÚS:
ISLENZKA BÁKARIIÐ
selur besta,r vörur fyrir lægsta
verð.
Pantanir afgreiddar fljótt og
veL
— Fjölbreyttast úrval —
— Hrein viðskifti. —
BJARNASON BAKING CO.
Sargent & McGee
— Sími: A 5638 —
K5T KLÆÐSKERAR:
Skrifstofusíml
N 7000
Heim&siml
B 1353
J. A. LaROQUE
klœðskeri
PÖT BOIN TIL, EFTIR NÆLINGU
Sérstakt athyglt veitt lögun, viö-
gerö og pressun fatnaöar.
219 Montgomery Bldg.
215Vá Portage Ave-
A. G. LÉVÉQUE
Loðfataskeri
Tilkynnir, að hann hefir opn-
að vinnustofu að 291 Fort St
Og er reiðubúinn að taka að
sér allskonar saum og við-
gerð á loðfatnaði.
291 Fort St. — Phone A 5207
MRS. SWAINSON
627 Sargent Ave.
hefir ávalt fyrirliggjandi úrval*-
birgðir af nýtízku kvenhötfcum.
Hún er eina íslenzka konan »em
sllka verzlun rekur í Wlnnipeg.
íslendingar, láti(S Mrs. Swaún-
son njóta viðskifta yðar.
BIFREIÐAR
TIL LEIGU OG SÖLU:
THE ARROW SERVICE
Við flytjum fólk og varning
hvert sem er
ÓDÝRAST
í borginni. — Reynið okkur-
Sími dag og nótt: J 5700
Vist á klukkutímann,
eða eftir samningum.
Homi Arlington og Manitoba
J. T., ráðsmaður-
Dubois Limited
EINA ÍSLENSKA LITUNAR-
HÚSIÐ I BÆNUM.
Sími A 3763—276 Hargrave
Alt verk fljótt og vel að hendi
leyst Pöntunum utan af landi
sérstakur gaumur gofinn. Eini
staðurinn f bænum sem litar og
hreinsar hattfjaðrir.
Eigendur:
A. Goodman
R. Swanson
Dubois Limited.
Saml Strong-
Endurskoðari reikninga.
Endurskoðar bækur verzlana og
annara félaga.
Phone A2027—607 Lombard Bldg.
WINKIPEG.
FUVNID MADAME REB
mestu spákonu veraldarlnnar — hún
seglr yöur einmltt þati sem þér vllj-
iö vita i öllum málum lífslns, áat,
giftingu, fjársýslu, vandrætium. —
Suite 1 Hample Block, 273V4 Portae*
Ave., nálægt Smitb St. Viötalstimar:
11 f. h. tll 9 e. h,
Komiö meö þessa auglýsingu— þaí
gefur yöur rétt til ati fá lesln foriöc
yöar fyrir hálfvirtsi.
DANS-KENSLA.
Hin miklu viðskifti gera okkur
mögulegt að halda áfram.
$5.00 námskeiðinu
Próf. Scott N 8106
Kenslutímar eftir hádegi otr á
kvöldln. Kinnig sérkensla á
hvatSa tima sem er.
290 Portage Ave. (Yfir Lyceum)
Half Block from Eatons.
BROOKS CHBMICAL
FERfTILIZER
TIL
ÞROSKTJNAR
ALLRA
Jurta, burkna, jarðepla og grasa.
Einnig ná allar korntegundir full-
um þroska tveim vikum fyr en
vanalega ef þessl áburtSur er not-
atSur.
LeititS upplýsinga
Brooks Aniline Works, Ltd.
Room 9, Board of Trade Bldg.
Winnipeg, Man. Tals.: N9282
SpyrjitS verzlunarmenn.
TH. JOHNSON,
Crmakari og Gullamiðui
Selur giftlngaleyfisbráf.
eénstakt athygll veltt pöntu&m
og vltJgJörtJum út&n af l&ndl.
264 Main St. Phone A «37
jfíýrxl
THE UNIVE.RS AL.CAR
t---------------------------^
Stofniö ekki lífi yöar og: annara i
hættu.
HalclitS vindhlifinni á bil yt5ar
skygt5i með
STA-CLEAR
og fert5ist óhult
Sta-Clear Sales Agency
Room 5, Board of Trade
Komlö og sannfærist
BurtSargjald á pöntunum borgatS af
CHARLES AUGER
hjá
Domminion Motor Co., Limited
Fort og Graham Str.
Ford og Lincoln bílar, Fordson
dráttarvélar
Brúkaðir bílar á sérstaklega lágu
verði.
TALSÍMI: N7316
HEIMASÍMI: N 1434
A. S. BARDAL
selur likkistur og annast um út-
farlr. Allur útbúnatSur sá bemtl
Ennfremur selur hann ailskonar
minnlsvaröa og legsteina._:_:
843 8HERBROOKE ST.
Pbonei N «#07 WINNIPBS