Heimskringla - 15.03.1933, Síða 4

4. SÍÐA
HEIMSKRINGLA
WINNIPEG, 15. MARZ 1933
íticimskringla
(StofnuO 1886/
Kemur út á hverjum miðvikudegi.
Eigendur:
THE VXKING PRESS LTD.
8S3 og 8S5 Sargent Avenue, Winnipeg
Talsími: 86 537
VerS blaðsins er $3.00 árgangurinn borgist
fyrirfram. Allar borganir sendist:
THE VIKING PRESS LTD.
RáSsmadur TH. PETURSSON
853 Sargent Ave., Winnipeg
Manager THE VIKING PRESS LTD.
853 Sargent Ave., Winnipeg
Ritstjóri STEFÁN EINARSSON
Utanáskrift til ritstjórans:
EDITOR HEIMSKRINGLA
853 Sargent Ave., Winnipeg.
“Heimskringla” is published by
and printed by
The Viking Press Ltd.
8S3-85S Sargent Avenue, Winnipeg, Man.
Telephone: 86 537
WINNIPEG, 15. MARZ 1933
HVERT STEFNIR
Þessi spurning má heita á hvers manns
vörum í sambandi við það, sem verið
hefir að gerast í þjóðlífi Bandaríkjanna
undanfarna daga.
Full ástæða er til að spyrja. Breytingin
sem orðið hefir á hag þjóðarinnar alt í
einu, með hruni bankanna, er æði sláandi.
Menn geta varla varist þeirri hugsun, að
eitthvað nýtt, einhver gerbreyting hljóti
að búa í loftinu.
Að fjármála og bankareksturinn bæri
eins brátt upp á sker og raun er á orðin, í
þessu gull- og gózen landi, munu fáir
hafa búist við. En þó virðist, þegar að er
gætt, að þessa hafi einmitt fremur þarna
veriS að vænta, en annar staðar.
Bandaríkin hafa verið land einstaklings
frelsisins frá upphafi í flestum skilningi.
Um pólitízka sögu þess verður ekki ann-
að sagt. Og að fjáraflasaga þess vitni
einnig um það munu flestir játa.
Það er stundum talað um einstaklings
frelsið sem tvíeggjað sverð. Ef svo er á
það eflaust hvergi fremur heima en um
fjármálin. Einstaklings frelsið er hvergi
eins hættulegt sem þar.
Af hinni takmarkarlausu auðsöfnun ein
staklinga í Bandaríkjunum hlutu fyr eða
síðar vandræði að stafa. Eitthvað slíkt
hefir nú að höndum borið.
Fjármálavaldið þar var orðið þeim mun
öflugra og ófyrirleitnara, sem það hafði
þar lausari tauminn en annar staðar, þó
að öðru leyti mætti heita á sama grund-
velli starfrækt og víðast um heim.
Fjármálavaldið í sinni algengu mynd er
og hefir verið vágestur menningarinnar.
Það er tilhögun þess að kenna, að eignir
og vörur rísa og falla í verði, þó góð og
gild ástæða sé engin til þess. Og af því
hringli verðgildisins starfar flest bölvun
nútíðarinnar.
Eins og bent hefir verið á áður í “Hkr.”
er það peningavaldið sem hringlinu með
verðið upp og niður veldur. Hagur þess
er allur undir því kominn. En með mun-
inum á verðgildi eigna og vöru, eru einnig
illir og hagsælir tímar skapaðir. Það er
því peningavaldið, sem skuldina á þar.
Þegar það kýs að ná í eignir á lágu verði,
heldur það peningunum rígföstum. Þegar
það æskir að verða af með eignirnar, eru
peningar í fljúgandi veltu, þá eru þeir
ódýrir en ekki eignirnar.
varleg læknisrannsókn verði á meininu
gerð, hvort sem undir hnífinn á skurðar-
borðinu verður svo lagt eða með plástr-
um verður læknað.
ATHUGASEMD
Það er ekki vegna efnisins í síðustu
grein séra Jóhanns Bjarnasonar til Heims-
kringiu, að þessi athugasemd er gerð.
Þar er ekki um neitt efni að ræða svo
heitið geti. Það er aðallega vegna bar-
lómsins í greininni, sem um hana skal
farið nokkrum orðum.
Séra Jóhann gefur í skyn í grein þess-
ari, að Hkr. hafi verið að ráðast á mann-
orð sitt. Heimskringla hefir aðeins orði
til orðs og ekkert meira, svarað óhroðurs
vaðli séra Jóhanns á blaðið, og sem hann
sjálfur átti upptökin að. Hann réðist á
Hkr. með honum, margendurteknum, og
af því að nú hefir verið sýnt fram á, að
ekkert annað hafi getað fyrir honum vak-
að með því, en að svala hepnigirni sinni
á skoðanaandstæðingi sínum, blaðinu,
telur hann Heimskringlu hafa ráðist á
mannorð sitt. Blaðið hefir ekki annað
gert en að sýna fram á þennan tilgang
séra Jóhanns. Þó hann finni nú litla
fróun í árangrinum og hann hafi ef til
vill einhverja eftirþanka um, að tilgang-
urinn hafi ekki helgað meðalið, er nú
komið sem komið er með það. En þó
menn reki sig stöku sinnum á það, að ver
sé farið en heima setið, er ástæðulaust
að setja slík vonbrigði í samband við
líf sitt og starf alla æfi. Það mega heita
sérstakir lánsmenn, sem aldrei verða
fyrir neinum vonbrigðum.
En bæði þetta atriði og önnur, í téðri
grein, bera vott um óra, sem vér áttum
ekki von á. Engu líkara en skrafi í svefn-
rofum er heldur ruglið í þessari grein um
það, að Heimskringla hafi farið háðsleg-
um orðum um Bennett og konunginn. Af
því að Lögberg og séra Jóhann hafa ekki
til þessa vandað þessum mönnum orðin í
sambandi við sæmdina, er konungur veitti
Bennett eigi alls fyrir löngu, á Heims-
kringla bátt með að skilja, hvernig á þess-
ari vandlætingasemi stendur, hvort sem
af hálfu Hkr. væri ástæða til hennar eða
ekki. Maður hefir að vísu heyrt talað
um iðrandi syndara, en meðan Lögberg
og séra Jóhann taka ekki aftur óvirðingar
ummæli sín um þessa menn, er svo dauð*
ans erfitt að gera sér í hug, að um nokkra
verulega iðrun hjá þeim sé að ræða. í stað
þess að ganga hreint til verks í þessu, er
reynt að klóra yfir það með því að hrópa:
“segðu sannleikann”. Það var vægast
sagt klaufalega valinn texti!
Ennfremur er í þessari síðustu grein
eitthvað minst á gamla sveitarsambýlinga
prestsins í Nýja-íslandi, sem Hkr. botn-
ar ekkert í hvað þetta deilumál áhrærir.
Er næst að líta á það sem annað vand-
ræðahjal þessarar greinar. Þó vér ber-
um ekki á móti því, að Hkr. eigi marga
góða vini í Nýja-íslandi, sjáum vér enga
ástæðu til þess að kasta að þeim fyrir
það, með því að vér vitum, að þeir eru
jafnframt vinir séra Jóhanns og verða,
bæði að verðugu af hans hálfu, og sakir
eigin drengskapar, þó Hkr og presturinn
eigi í orðaskilmingum nokkrum um stund-
ar sakir. Fyrir því finst Hkr óþarft að
bera nokkurn kvíðboga eða á það að
minnast.
UM JAPANA.
Gróðabrall peningavaldsins, með því að
gera eignir og framleiðslu verðlausa, hefir
líklegast aldrei gengið eins langt og nú.
Og afleiðingin af því er sú, að það er nú
út um heim óðum að bera nær því skeri,
sem það hlýtur að stranda á.
Með aukinni mentun og þroska alþýðu
dylst nú ekki óréttlætið, sem þessu fjár-
málafyrirkomulagi er samfara. Og að
það brjóti fyrst gnóð sína í lýðfrjálsu
landi, sem í Bandaríkjunum, er eðlilegt.
Það er í þeim löndum sem lýðfrelsið er
mest, sem gallar þjóðlegra athafna koma
fyrst í ljós. Með öllu því sem lýðfrelsi
kann að vera ábótavant ennþá í þjóðleg-
um skilningi talað, fylgir því þó sá kostur,
að þar sem þáð fær bezt að njóta sín,
koma brestirnir fyrst í ljós.
Það sem nú er komið fram í fjármálum
Bandaríkjanna, virðist oss í raun og veru
vera það eitt, að þjóðin hafi viðurkent
galla fjármálafyrirkomulagsins. Að eitt-
hvað verði nú bætt úr því sem er, og
verið hefir í því efni, þarf ekki að efa. En
að hve miklu leyti sú lækning nær til
róta meinsins, verður auðvitað engu spáð
um enn sem komið er. En sú stund virð-
ist eigi að síður vera runnin upp, að al-
Grein sú, er hér birtist, kom út í janú-
arheftihefti ritsins Collier’s National
Weekly. Höfundur hennar er fréttaritari
Colliersblaðanna, William G. Shepherd að
nafni. Brá hann sér austur yfir Atlanz-
haf til að ná tali af Lytton lávarði, er þá
var nýkominn frá Japan. En sem kunn-
ugt er, var Lytton lávarður formaður
þeirrar nefndar, er Þjóðbandalagið sendi
til Japan til þess að rannsaka þrætumál
Kínverja og Japana.
1 skýrslu Lytton-nefndarinnar stendur,
“að Japan hafi með hervaldi lagt alla
Mansjúríu undir sig, án þess að lýsa yfir
stríði. Enginn efi sé þó á því, áð Man-
sjúría heyri Kínverjum til.”
Þessu svöruðu Japanar þannig. “Við
breytum í engu stefnu okkar í Manshúríu.
Það eina, sem aðrar þjóðir heimsins geta
þar, er að viðurkenna hina nýju stjórn
í Manchukuo, og láta skeika að sköpuðu
með örlög þjóðarinnar nýju, sem þar er
að vaxa upp. Við brutum ekki neina
samninga, og þrátt fyrir þá skothríð, sem
okkur er borið á brýn að hafa haft þar
í frammi, var þar ekki um neitt stríð að
ræða.”
Eg spurði Lytton lávarð, hvernig á

því stæði, að Japanar þyrðu að ganga
þannig í berhögg við yfirlýst álit allra
annara þjóða. “Japanar láta ekki auð-
veldlega blekkjast,” sagði hann. “Þeir
eru líkamlega hraustir og hugrekki þeirra
er, liggur mér við að segja, takmarka-
laust.” Hann bætti við, að hann héldi
enga þjóð eins reiðubúna og þá, að fórna
sér í stríði fyrir föðurlandið, því föður-
landsást þeirra væri eins heit og trú
þeira, ef ekki heitari.
Hvað bjó þeim í huga, er þeir risu þann-
lg gegn öðrum þjóðum heimsins? Jap-
anar sögðu Lytton-nefndinni — og í því
efni bar alt vott um að þeir væru að tala
af sannfæringu — að nálega hver ein-
asta stór þjóð, og Bretland og Bandaríkin
sérstaklega, hefði nákvæmlega gert hið
sama og Japanar hefði gert í Manshúríu,
en það er, að leggja undir sig annara
þjóða lönd og landskika í því augnamiði
að koma þar á lögum og friði. En að
þessu væri ekkert fundið af öðrum þjóð-
um, þegar Bretar og Bartdaríkjamenn
ættu hlut að máli. Það eru þessi afskifti
annara þjóða af málum frændþjóðanna
eystra, sem heita mega þeirra heimamál,
sem ergi hefir vakið hjá Japönum.
í hvert skifti, sem mál- þessi báru á
góma milli mín og Lytton lávarðar, lagði
hann ávalt áherzlu á það, að það myndi
farsælast að fara hægt í sakirnar og
kynna sér sem bezt skilning Japana á
þeim. Japanar eru ólíkir öllum öðrum
þjóðum í Þjóðbandalaginu. Þeir eru á
ýmsan hátt svo sérke^nnilegir, að nema
því aðeins að menn geri sér far um að
kynnast því, er auðvelt að misskilja þá.
Sem eitt dæmi af þessu, benti Lytton
lávarður á það, að eftir tilraunina, sem
gerð hefði verið að myrða keisarann,
hefði yfirmaður lögreglunnar í Japan
framið sjálfsmoð. Heldur en að lifa með
það á meðvitundinni, að hann hefði að
einhverju leyti brugðist trausti því, er til
hans var borið, kaus hann dauðann.
Japönum er frá barndómi kent að fara
dult með tilfinningar sínar. Þeim ér
kent að taka hverju, sem að höndum ber,
með brosi. Um hvað sé vilji þeirra, er
ókunnugum ókleift að vita nokkuð, ekki
sízt vestlægu þjóðunum.
Japanar finna mjög mikið til sín, af því
að vera í tölu menningarþjóða heimsins.
Vestlægu þjóðirnar geta sjaldnast gert
sér rétta grein fyrir þessu. Hætta getur
þó af því leitt, ef stjqrnar-erindsrekar t.
d. taka það ekki með í reikninginn.
“Japanar eru stolt þjóð”, benti Lytton
lávarður á, “og athygli þeirra og gaum-
gæfni á málum, sem fyrir þá eru lögð,
næst því aðeins, að inn í það sé eitthvað
fléttað, er þeir sjálfir dýrka, svo sem
saga þeirra, afreksverk á liðnum árum,
eða hvaða sæti þeir skipa nú meðal
þjóða heimsins.”
“Þeir skoða sig ekki standa neitt öðr-
um þjóðum að baki. Líttu á hverju þeir
afrekuðu í stríðinu við Rússa. Þeim leizt
ekki á blikuna, er þeir tókust fangbrögð-
um við rúsneska björninn. Enda kost-
aði það þá tvö hundruð þúsund manns-
líf og eina biljón dollara í fé, að vinna
þann björn. En sá sigur hefir vakið svo
mikið sjálfstraust hjá þeim, að þeir
skoða sig síðan nokkurn veginn færa í
flestan sjó.”
Hvar sem Lytton nefndin kom í Jap-
an, voru henni sagðir erfiðleikarnir, sem
þjóðin ætti við að stríða. “íbúatala
landsins,” sögðu þeir, ‘er rúmlega 65
miljónir. Hún hefir tvöfaldast á minna
en þremur fjórðu úr öld. Þjóðinni fjölg-
ar um 900,000 á ári. Á hverri fermílu
yrkjanlegs lands búa í Japan 2774. Eng-
in þjóð í heimi á við svo takmarkað land-
rými að búa sem Japanar. ’
Þið kallið þröngt um á Bretlandseyj-
um. Og þið segið, að það verði að sækja
fæðu forða sinn til annara landa. Samt
eru þar ekki nema 2170 manns á hverri
fermílu lands, sem hægt er að yrkja. Og
í Bandarríkjunum eru aðeins 229 á hverri
fermílu. Það getur engum dulist, að
Japan þarf á meira landrými að halda,
en það hefir.
En þjóðirnar, sem mest gagnrýna nú
gerðir okkar, gera ekkert til þess að
hjálpa okkur að ráða bætur á ástandinu.
Bandaríkin banna innflutning Japana.
Canada og Ástralía, sem nóg hafa af ó-
bygðu landi, leyfa ekki heldur innflutn-
ing þeirra.
En inn í ýms héruð í Kína hafa Jap-
anar verið að flytja. Það er ekki ný til-
komið. Það hefir átt sér stað um mörg
ár. Við gátum ekki stöðvað það. Og
til Mansjúríu flúðu þeir svo að segja úr
þrengslunum heima fyrir. En
þar hefir aldrei verið verulegt
griðland. Þeir hafa stöðugt ver-
ið þar í hættu. Kínverskir ó-
eirðarseggir, kommúnistar og
herdrotnar, óðu þegar minst
varði um bygðina og myrtu
menn og hrifsuðu eignir þeirra.
Þetta mátti ekki við svo búið
sitja. Þetta náði eins til kín-
verskra íbúa sem annara. En
kínverska stjórnin þar lét sig
það ekkert skifta. Japan hefir
með því að koma þarna sjálf á
stjórn, ekki aðeins gert Japön-
um þar viðværilegt, heldur
kínverzku íbúunym jafnframt.
Og svo er eitt enn. Fé, sem
við höfum lagt fram í ýms fyr-
irtæki í Kína, nemur einni bil-
jón dollara. Hjá öllum öðrum
þjóðum eigum við ekki fé í
starfrækslu, er nemur yfir
fimtíu miljónum. Að við höf-
um engan rétt til þess að hlut-
ast til um, að stjórnarfar í Kína
sé ekki alt í óreiðu og óvissu,
getur enginn sannfært okkur
um.
Kínverjar hafa lengi leikið
þá rullu, að leita til framandi
þjóða um hjálp, er þeir hafa af
fyrirhyggjuleysi verið búnir að
stefna öllu í óefni og innbyrðis
sundrungu hjá sér. í Geneva
eru þeir að leika þennan sama
leik, að því undanskildu, að þeir
biðja nú um óstjórn í þeim
fáu héruðum, sem örugga stjórn
hafa, í sað þess að bæla niður
innanlands óeirðimar, svo að
stjórn komist þar á laggirnar,
sem hjá öðrum þjóðum.”
Þetta er saga Japana. Hvað
segir Þjóðbandalagið um hana?
Þá spurði eg Lytton lávarð,
hvort hann héldi að nokkur
hætta væri á því, að Japan og
Bandaríkin færu í stríð. “Jap-
anar láta auðvitað ekkert uppi
um það,” svaraði hann. .“Að
þeir séu að búa sig til vamar
gegn öðrum þjóðum, má ganga
að sem vísu. Og af því er
aldrei hægt að segja, hvað
getur leitt. Þó mun enn þá
hægt að stilla í hóf eystra, ef
með lempni, samúð og skiln-
ingi er nokkuð til þess reynt.”
Og svo hélt Lytton áfram:
“í Tokyo var mér sögð furðu-
leg saga. Hún áhrærir hugsun-
arhátt japanskra hermanna.
Það var í Shanghai. Stríðið í
fyrra stóð sem hæzt. Japanar
sóttu fram. En á vegi þeirra
var svo rammger gaddavírs-
girðing, að fallbyssur og kast-
sprengjur Japana unnu ekki á
henni. En á nokkru stóð, að
komast að baki girðingunni.
Ganga þá þrír hermenn fyrír
yfirmann sinn og bjóðast til að
leggja líf sitt í sölurnar fyrir
að gera hlið í girðinguna.
Hlóðu þeir sig sprengjum utan
og hlupu allir í einu á girðing-
una. Hvellur klauf loftbylgj-
urnar. Hlið varð á girðingunni,
en japönsku hermennirnir vom
duft og aska.”
Gleggri mynd fá menn ekki
af japönsku þjóðinni í stríði, en
söguna af þessum hermönnum.
Ef til kemur mun ekki standa á
japönsku þjóðinni, að hlaða sig
sprengjum utan og kasta sér
á óvin sinn. Hún telur engan
kostnað of mikinn í stríði.
Þjóð, sem við því er búin, að
leggja lífið í sölurnar fyrir það,
sem hún álftur rétt, hvað sem
aðrir halda um það, það er
sönnust lýsing á japönsku þjóð-
inni, eins og hún nú er.
STDODDS /
ÍKIDNEY
9íV6’«|»AtCRKTARC0H*i
? H E U M ATíAtll
I fullan aldarfjórðung hafa Dodd’*
nýrna plllur verið hin viðurkenndu
meðul við bakverk, gigt og blöðru
sjúkdómum, og hinum mörgu kvilla,
er stafa frá veikluðum nýrum. —
Þær eru til sölu í öllum lyfjabúð-
um á 50c askjan eða 6 öskjur fyrir
$2.50. Panta má þær beint frft
Dodds Medicine Company, Ltd.. Tor-
onto, Ont., og senda andvirðið þang-
að.
FRÉTTABRÉF
ÚR SKAGAFIRÐI
Hockey-kappar Manitoba eru
Selkirkingar. f úrslitaleiknum í
gærkvöldi unnu þeir Fálkana,
gerðu 3 vinninga, en Fálkar
engan. Heiður hockey-flokki
Selkirkinga.
* * *
Síðast liðið miðvikudagskvöld,
telfði A. R. Magnússon sam-
tímis gegn 12 mönnum á
“Skákmiðstöð” Winnipeg tafl- \
manna . Vann hann 10 skák-
irnar en tapaði aðeins tveim-
ur. Tom Finning vann aðra
þeirra.
Frh. frá 1 bls.
ið fullnaðarverð á þessa árs
innleggi, en menn eru að tala
um, að það verði máske 30—40
aurar pr. kg. á fyrsta flokks
dilkakjöti frystu, og er það
hörmung. Dilkslátur voru seld
á 50—-80 aura í haust og mörin
80—100 aura kg. Gærur er bú-
ist við að verði lægri en í fyrra
og þá voru þær 43 aura pr. kg.
Nærri má geta, hvernig af-
koma þeirra manna er, sem bú-
skapinn stunda. Auðvitað hafa
útlendar vörur fallið dálítið, en
ekkert í nánd við verðfall ísl.
vörunnar. Kaupgjald hefir líka
lækkað, en er þó of hátt fyrir
bóndann. Þess vegna hafa
ýmsir minkað við sig fólkshald-
ið, en keypt í stað þess útlend-
an áburð og aukið þannig töðu-
fenginn. Það sem bændum er
erfiðast á þessum tímum, eru
ólukku skuldirnar, sem hvíla
með drápsþunga á hverju búi,
og heimta miskunnarlaust af
þeim alt, sem þau geta við sig
losað, í vexti og afborganir. En
þó er það trú mín, að batnaði
verzlunin fljótlega, mundu bænd
ur verða fljótir að ná sér á
strik aftur, því sízt er það hægt
að segja, að búin hafi gengið
saman undanfarið, heldur eru
þau yfirleitt með stærra móti.
Mörgum þykir það máske und-
arlegt, að bændur auki bú sitt
á þessum árum, en þó er það
satt og liggja til þess tvær á-
stæður. Sú fyrri, er mikill og
góður heyafli á undanförnum
árum, og hin seinni er, hið lága
verð á búpeningi. Þess vegna
hefir margur sett ríflega á, þeg-
ar fóður var til, — ef hann hef-
ir á annað borð getað það
vegna skuldanna — þar sem
dilkarnir máttu heita verð-
lausir, í von um hækkun.
Vanalega hefir verið slátrað
kringum'20 þús. fjár yfir haust-
ið á Sauðárkróki. Hygg eg það
sé þó í betra meðallagi. Af
þessari tölu hefir þó alt af ver-
ið töluvert af fullorðnu fé. þó
aðalinnleggið hafi vitanlega
verið lömbin. En í haust var
nálega engin kind tekin full-
orðin, en þó mun ails hafa ver-
ið' slátrað þar í haust um 25
þús. fjár, og þó hygg eg að ekki
séu sett á færri lönmb en und-
anfarið að m. k. ekki þar sem
eg þekki til.
Þessar skuldir bænda stafa
mest af ýmsum framkvæmdum.
sem menn réðust í nú fyrir
nokkrum árum, byggingum og
sérstaklega jarðabótum, enda
hefir mikil breyting orðið
á hvorutveggju. í hverjum
hreppi starfar búnaðarfélag, og
eru flestir bændur í þeim. Þessi
félög, með öflugri forgöngu
Búnaðarfél. íslands, hafa stutt
mikið að þeim framkvæmdum,
hvert á sínu svæði. Hafa sum
keypt dráttarvélar, sem eru
notaðar bæði til plæginga og
einkum til að herfa flög, og á
þessu ári munu 7 hafa verið
starfræktar hér í sýslunni, og
er óhætt um, að þær hafa ver-
ið afkastamiklar. En þær eru