Heimskringla - 29.05.1935, Side 4

4. SEÐA.
HEIMSKRINCLA
WINNIPEG, 29. MAÍ 1935
Ifjreíntskringla
(StofnuB 1886)
Kemur út i hverjum miBvikudegi.
Elgendur:
THE VIKING PRESS LTD.
853 og 855 Sargent Avenue, Winnipeg
Talsimia 86 537
VerS blaðsins er $3.00 árgangurinn borgtot
tyrirfram. Allar borganir sendist:
THE VIKING PRESS LTD.
311 yiðalclíta bréf biaðinu aðlútandi sendiat:
Manager THE VIKINO PRESS LTD.
853 Sargent Ave., Winnipeg
Ritstjóri STEFAN EINARSSON
Utanáskrift til ritstjórans:
EDITOR HEIMSKRINOLA
853 Sargent Ave., Winnipeg
"Heimskringla" is published
and printed by
THE VIKINQ PRESS LTD.
853-855 Sargent Avenue, Winnipeg Man.
Telepihone: 86 537
WINNIPEG, 29. MAl 1935
24. MAÍ
Victoria — eða drotningardagurmn,
sem hann er einnig oft nefndur, var hald-
inn helgur í Canada í ár, sem að undan-
förnu. Á helgi þess dags skyggir ekkert :
augu'm Bretans hér. Hvað sem aðrir
kunna að segja um það að harla óþarft sé
að halda tvo helgi-daga í sama tilgangi,
með skömmu milli-bili, því afmælisdagur
Bretakonungs er 3 júní og er einnig
helgidagur, þá breytir það í engu skoðun
Bretans. Sagði íslendingur oss sögu af
því, sem síðast liðna viku hafði klófest
viðgerð á húsi og ætlaði—af því hann
hafði haft stopula vinnu að byrja á
starfinu 24. maí og ekki doka neitt við
það. Öldruð ensk hjón áttu húsið. Þegar
landinn kom í býtið um morguninn þang-
að og ætlaði að taka til óspiltra mála,
ráku hjónin upp stór augu og spurðu í
mestu einlægni að því er virtist: “Ert þú
maður heiðinn?” Landinn vissi undir
eins hvernig í öllu lá’ og kvaðst koma
á morgun, ef þau kysu það heldur. Og
auðvitað var þeim það meir að skapi.
Hefðin og vaninn eru máttug öfl. —
Victoria drotning ríkti svo lengi, að hún
sat demants ríkisstjórnarafmæli sitt ein-
u'm fjórum árum áður en hún dó. Það
var hátíðlegt haldið 1897 á sextugasta
rkisstjómarári hennar. Má því segja, að
örlög tveggja kynslóða hafi verið í henn-
ar höndum og er sízt að furða, þó hún
eigi ítök í hugum þjóðar sinnar eftir allan
þann tíma á veldisstóli.
Annað sem tengt er við 24. maí ó-
ibeinh'nis er sumarkoman. Stendur þann-
ig á því, að það er fyrsti helgidagur árs-
ins, sem hægt er að hafa útisamkomu,
eða útiskemtanir um hönd. Á þeim degi
má heita að sú árstíð byrji hér. Þess
vegna hefir því verið hreyft, að telja sum-
ar byrja þann dag og taka upp þann sið,
að kalla 24. maí sumardaginn frysta. Var
grein í blaðinu Winnipeg Free Press um
þetta s. 1. föstudag. Þótti greinarhöf-
undi það mjög viðeigandi að nefna ein-
hvern’dag vorsins sumardaginn fyrsta, og
sagði þess enda dæmi, því sumar villi-
þjóðir hefðu gert það.
Vér teljum víst að greinarhöfundur
hafi ekki verið um of kunnur þjóðháttum
íslendinga, og að hann hafi ekki átt við
þá, er hann nefndi þjóðirnar, sem fagnað
hefðu sumri með tyllidegi.
EIMREIÐIN
Fyrsta hefti af 41 árangi Eimreiðar-
innar er nýkomið vestur. Á þetta vin-
sæla tímarit sér þá orðið full 40 ár að
baki og er ástæða við slík tímamót’ að
árna því heilla. Og væri lifað eftir boð-
inu um að gjalda hverju'm eftir verkum
sínum myndi íslenzk þjóð einnig finna ti!
þakklætisskuldar fyrir liðna tíð. Eins víð-
lesið rit og Eimreiðin hefir verið frá því
fyrsta, hefir vissulega haft áhif á íslenzkt
þjóðh'f og auðgað það að verðmætum
sem mölur og nið fær ekki grandað.
Þetta áminsta hefti byrjar á fögru
kvæði: “Nýársdagur”, eftir Guðm. Frið-
jónsson. Þá taka við nokkrar greinar
“Við þjóðveginn” eftir ritstjórann, Svein
Sigurðsson. Minnist hann fyrst 40 ára
afmælis ritsins, en því næst á fjárhags-
horfur Islands. Af því að ætla má að
grein sú (Fjárhagurinn fyr og nú) veki
nokkra athgyli skal hér með fám orðum
á hana minst.
“Árið 1871,” segir greinar höf., “voru
fjármál íslendinga og Dana aðskilinn og
tóku' íslendingar sjálfir við fjárráðunum
1. jan. 1876. Þá var til í varasjóði upp-
hæð, sem nam 162,000 kr. Árið 1897 var
varasjóður þessi ásamt eftirstöðvum
landssjóðs alls rúml. 1 milj. 676 þúsund
kr. ísland skuldaði með öðrum orðum
ekki neitt en átti fyrirliggjandi hátt á
aðra miljón króna í sjóði. Samkvæmt
skýrslu fjármálaráðherra við 1 umræðu
fjárlaganna 26. febr., námu skuldir ís-
lenzka ríkisins í árslok 1934, kr. 41,572,-
044.00. Við þessa skuld bætast erlendar
skuldir ýmsra félaga, sofnana og ein-
staklinga, sem ríkið er annað hvort bein-
línis eða óbeinlínis í ábygð fyrir 27 milj.
króna.” Þrátt fyrir aukinn auð þjóðar-
innar á þessu tímabili’ þykir greinarhöf-
undi rekstur þjóðarbúsins ískyggílegur,
nema þegar séu rammar skorður reistar
við því að skuldin ekki hækki úr þessu.
Og núverandi stjóm hvetur hann til að
fylgja þeirri stefnu, er hún hafi lýst yfir
um það að meiri lán verði ekki tekin.
Kunnugleik brestur til þess að geta
neitt verulega til máls þessa lagt, en jafn-
vel þó þjóðskuldin öll sé 700 krónur, eða
því sem næst, á hvern mann, mu'n það
ekkert fram yfir það sem á sér nú víðast
stað. Hvað miklu þjóðeign íslands nemur
á hvern mann höfum vér ekki skýrslu
yfir. En þegar htið er t. d. á þjóðskuld
þessa lands (Canada), er nú nemur 250
til 300 dollurum á hvera mann, virðist
minst á mununum. Og þó er þetta land
talið með þeim löndum, er mjög gott
lánstraust hefir, enda mun þjóðeignin
nema yfir 2200 dollurum á hvern mann.
Ennfremur má benda á sem dæmi þess,
hvað í líkt horf sækir allsstaðar, að vest-
ur fylki þessa lands tóku upp úr alda-
mótunum eða frá 1901—1905 við fjár-
ráðum sínum með talsverðum sjóði og
drjúgu árstillagi frá sambandsstjórninni,
en skulda nú frá 125—200 miljónir dala
hvert. Og íbúar þeirra þriggja eru aðeins
eitthvað á þriðju miljón.
Auðvitað má segja- að fjárhagur ís-
lands sé ekki betri fyrir það, þó svipað eigi
sér víðar eða ef til vill víðast stað, en
jafnvel þó það sé lítil fró, að vita annan
í kvölunum, er það þó hitt, sem til greina
getu'r komið, að þetta er þá ekki eins
dæmi með ísland, en eins dæmin eru á-
valt sögð verst.
Af öðrum greinum í þessu hefti má
benda á “Fiskveiðar og menning” eftir
Matthías Þórðarson. Ætlar höf. að þjóð-
irnar sem við höf búa og fiskveiðar
stunda verði meiri líkamsþrótti, þoli og
itápi gæddar en hinar, sem fjarri sjó búa.
Norðurlanda búa belur hann í flokki
stranda-búa og með aðdáun minnist hann
á hugrekki þeirra og herhlaup þó fá-
mennir væru á mannmörg og mentuð
þjóðfélög og voldug herríki, sem lýkur
með því, að þeir færa heimsveldið frá
fjárlægum, suðlægum héruðum til heim-
kynna sinna á Norðurlöndum. í grein
þessari kennir margra grúsa er dregur að
sér athygli lesandans. “Trúin á hamar
og sigð” heitir önnur grein í heftinu,
eftir Pál Þorleifsson, skörp svaragrein
móti “kommúnistaárásarliði” á kirkju
og kristindóm. Auk þessa eru sögur,
kvæði og ritdómar að gæða lesendanum
á í ritinu.
Talsvert af lesmáli þessa heftis lýtur
að dulspeki. Enda þótt skemtilegt sé
stundum að lesa úm leyndardóma Yoga-
fræðanna og fakírismans, má þó mörg-
um ofbjóða með þess kyns alþýðufræðslu.
Magnús Peterson, 313 Horace Ave.,
Norwood, Man., annast útsölu Eimreið-
arinnar.
Á VÍÐ OG DREIF
Styrkurinn ekki hækkaður
Nefnd, sem sérstaklegá var falið að
athuga málið um hvort framfærslustyrk í
Winnipeg skyldi hækka, hefir ráðlagt
bæjarráðinu, að gera það ekki. Eru tvær
ástæður fyrir því að dómi nefndarinnar.
Önnur er sú, að matvörar séu hér ódýrari
en í nokkurri annari borg í Canada. Hin
sú, að framfærslu tillagið sé hér hærra en
annar staðar.
í borginni Quebec til dæmis, nemur
styrkurinn $26.36 á (fimm manna) fjöl-
skyldu á mánuði. í Winnipeg nemur
hann $56.80.
I umræðunum um þetta mál, var á
það ibent’ að margur sem ekki nyti nú
fulls vinnutíma, bæri ekki meira úr být-
um en þetta, eins og t. d. verkamenn
járnbrauta eða þeir sem hjá bændum
ynnu. Einnig var efast um að bóndinn
sjálfur aflaði búsins meira á mánuði
hverjum. Að hækka styrkinn gæti því
dregið þann dilk á eftir sér, að þeim
fjölgaði, sem heldur vildu reyna að bjarg-
ast af á honum, en á annan hátt.
Nokkuð getur í þessu verið. En spurs-
málið er þetta, hvort vinnuiaun séu þá
ekki einnig of lág, eins og styrkurinn.
E3n afstaða bæjarstjóraarinnar er, auk
þessa, ofur skiljanleg. Hún getur ekki
látið vatnið renna upp fjallshlíðamar. —
Það þarf ekki ávalt að vera af samhygð-
arleysi að stjórnir geta ekki orðið við öll-
um kröfum, sem til þeirra eru gerðar. —
Það getur stundum verið alveg eins erfitt
fyrir þær að afla sér rekstursfjár og ein-
staklinga.
* * *
Tveir tígulkóngar
Norður í The Pas og Flin Flon í Mani-
toba var nýlega tekið eftir því, að C.C.F.
flokksmenn voru á þönum aftur og fram
um kjördæmið til þess að smala atkvæð-
um fyrir þingmannsefni sitt. Varð þeim
nokkuð ágengt og gekk alt eins og í sögu
um tíma'. En þegar gömlum foringjum
C.C.F. fór að þykja undarlega sneitt hjá
sér- fanst þeim nokkur ástæða til að
spyrjast nánar fyrir um þetta. Kom þá
upp úr kafinu, að þessi C.C.F. flokkur,
sem var í atkvæðasmölun, var nokkurs
konar Svika-Smerdis í þeirra augum og
heitir foringi hans Sykes, og er lífsá-
byrgðar-agent, að nafni til, en þykist
öðrum C.C.F. flokkum jafnrétthár. Tóku
þá hreinir og flekklausir C.C.F. menn
sig til, ferðuðust um héraðið og héldu
fundi til þess að koma kjósendum í skiln-
ing um hið sanna. Hafa þeir nú valið
þingmannsefni sitt, og heitir sá Alex
Stewart. Segir svo í fréttum af þessu, að
fylgi C.C.F. mannsins hafi aukist við
þessa tilraun Sykes, að sundra öflum
verkamanna og C.C.F. manna nyrðra.
Eigi að síður kváðu margir enn ruglast í
tígulkóngunum og ekki vera vissir hvor-
um fleygja skuli úr spilunum. Og C.C.F
flokkarair eru og verða þama tveir þar
til annar hvör missir fótanna.
* * *
í bága við stjórnarskrána
* Á sambandsþinginu berjast liberalar
kröftuglega á móti frumvörpunum, sem
Kennedy-Stevens-nefndin lagði fyrir þing-
ið vegna þess, að þau komi í bága við
stjórnarskrána. Þeir finna frumvörpun-
um í sjálfu sér ekkert til foráttu. Um
nauðsynina á þeim getur heldur ekki
verið minsti vafi. Þau hvíla á þeim stað-
reyndum, er rannsóknarnefndin aflaði
sér við athugun viðskifta- og iðnaðar-
rekstur landsins,
Það ætti að vera næg sönnun fyrir
þörf lagabreytinganna. Ef frumvörpin
koma í bága við stjómarskrána, sýnir það
áþreifanlegar en nokkuð annað, þörfina
á breytingu á sjálfri stjórnarskránni.
Umbóta er þörf í þjóðfélaginu' á því
sviði, sem framvörpin fjalla um. Þeirra
umbóta er krafist af þjóðinni. En þegar
íþingið verður við þessum kröfum, þá eru
hendur þess og fætur bundnar, af því að
landinu er stjórnað í vissum atriðum
eftir úreltri stjórnarskrá. Getur nokkur
vafi leikið á þvf, að brýn þörf sé á að
þessum atriðum í stjóraarskránni sé
breytt, svo að hún sé í samræmi við þarf-
ir og kröfur tímanna?
Hvað er annars í húfi ef frumvörp
þessi eru samþykt? Það eitt að biðja
fylkin að samþykkja viss atriði þeirra,
eins og þau hafa lofast til að gera með
önnur frumvörp, svo sem lágmarks vinnu-
laun og lengd vinnuvikunnar. Önnur
atriði í frumvörpunum lúta að því sama
og þessar tvær áminstu lagabreytingar,
sem stjómin hefir gert, að létta kúgun-
inni af vinnulýð stórverzlana og stór-
iðnaðarstofnana. Stórverzlanir þessa bæj-
ar, hækkuðu kaup láglaunaðasta verka-
fólks síns sömu vikuna og Stevens rann-
sóknin var hafin. Er það þetta sem lib-
eral-þingmennirnir eru hræddir við með
samþykt frumvarpanna, sem þingið er nú
að afgreiða?
* * ¥
Uppskeran
Á fundinum sem borgarstjórar í Can-
ada héldu fyrir nokkru í Montreal, komst
Gerry McGeer borgarstjóri í Vancouver
svo að orði, að ef sambandsstjórnin yrði
ekki við þeim ktöfum, er borgarstjóram-
ir færu fram á, bæri allan kostnað og veg
og vanda af atvinnuleysinu og lánaði
borgunum þess utan það fé, sem þeim
þóknaðist að biðja u'm, gengi hann ein-
hvern góðan veðurdag að bakdyrum ráð-
hallar sinnar og gefðist foringi atvinnu-
lausra, og sækti mál sitt á þann hátt við
sambandsstjómina. Síðan hefir McGeer
oft látið blöðin flytja sláandi setningar
eftir sér á fyrstu síðu um það, að sam-
bandsstjórnin ætti að sjá öllum fyrir vel-
launaðri vinnu og gjalda fult kaup í ver-
stöðvunum, sem hún hefir stofnað til
framfærslu ógiftum mönnum (relief
camps).
Þegar mennirnir sem í verstöðvar þess-
ar höfðu ráðist heyra þetta, grunar þá
ekki annað en að McGeer sé alvara. Taka
sig því tvö þúsund af þeim saman, yfir-
gefa verstöðvarnar og halda á fund borg-
arstjóra McGeer. Búast þeir þar
við ásjá af hálfu bæjarins, ef
ekki sé um atvinnu að ræða.
En þá komast þeir að raun um,
að McGeer er ekki eins farið og
þeir bjuggust við. í stað þess
að veita þeim ásjá, les hann upp
úr hegningarlagasyrpu fylkisins,
hverju það sæiti, að efna til ó-
spekta og óeirða, eins og þeir
séu að gera með þessu.
Menn þessir hafa ekki aftur
horfið til verstöðva sambands-
stjórnarinnar ,en hafa verið í
bænum illa haldnir að því er
sagt er og hafa öðru hvoru' haft
yfirgang í frammi og ollað
vandræðum, sem vænta mátti,
þar sem þeir eru algerlega
bjargarlausir og alveg óvíst
hvað á dagana muni drífa.
Það hefir eitthvað verið um
það sagt, að þarna sé um kom-
múnista-samtök að ræða, og
skal ekkert fullyrt um hverju
þetta sé aðallega að kenna, en
sé það að einhverju leyti upp-
skeran af áhuga McGeer fyrir
því, að koma nafni sínu á fyrstu
síður dagblaðanna, þá er það
auglýsing sem of dýru' verði er
keypt.
* * *
“Þversum” flokkurinn
Liberal-flokkurinn á sam-
bandsþinginu er rétt nefndur
“þversum” flokkur. Hans fræg-
asta verk þar hefir verið að
tefja fyrir framkvæmdum mál-
anna og hann hefir verið þeim
mun aðsætnari í því starfi, sem
þörfin hefir verið brýnni á úr-
slitum þeirra.
Eitt af þeim málum, sem þeir
hafa nú á þinginu háð lífróður
á móti er frumvarpið um fjár-
veitingu stjóraarinnar til at-
vinnu-bóta.
Frumvarp það hefði verið
hægt að afgreiða fyrir fimm
vikum, ef “þversum” mennim-
ir hefðu ekki með framferði
sínu tafið það.
Fjárveitingin nemur 30 milj.
dala. Hún er ætluð til atvinnu-
bóta. Þó með því fé verði ekki
atvinnuleysinu í Canada útrýmt
með öllu, mun alt að því 40,000
manns hlotnast atvinna árlangt
með því.
Er það ekki umhugsunarvert,
að afgreiðsla þessa máls skuli
tafin svo vikum skiftir af liber-
ölu'm eins og á stendur með
það?
í andmælunum hefir tvent
orðið ljóst um ástæður þeirra
fyrir þessu. Annað er það, að
féð verði notað í kosningunum
sem senn fara fram. Hitt er að
það gefi svo mörgum atvinnu,
að það verði til þess að stjómin
vinni kosningarnar. Þeir álta
að þeim mun lengur sem þeir
geti tafið fyrir þessu máli, þeim
mun minni hættu stafi þeim og
flokki þeirra af því í kosningun-
um. Þó fjölskyldufeðu'r bíði
þúsundum saman eftir atvinn-
unni, sem þeir eiga von á, þegar
þingið hefir afgreitt málið,
stendur það liberölum ekki fyrir
svefni.
Það er flest leyfilegt í kosn-
ingum ef þessi “þversum”-,
menska hefnir sín ekki.
♦ * * 1
Látið börnin vitna
Á flokksfundi sem liberalar
héldu í Winnipeg föstud. 17.
maí á Alexandra hótelinu töl-
uðu fjórir sambandsþingmenn
flokksins úr Vesturlandinu. —
Voru það Hon. Charles Stew-
art fyrrum forsætisráðherra Al-
berta-fylkis, John Vallance, On-
ward, Sask., G. W. McPhee,
Yorkton, Sask., og dr. J. P.
Howden, St. Boniface, allir leið-
arljós liberal flokksins.
Hvað sögðu þeir um hag og
framtíð þessa lands, sem lær-
dóm fól í sér fyrir oss fáfróða?
Þetta: Greiðið liberölum at-
kvæði svo að tímar batni hér,
viðskifti eflist og atvinna auk-
ist, svo meira af vörum verði
selt út úr landinu og meira flutt
inn. Þá mun alt annað veitast
yður.
Á fundinum var staddur ungl-
ingur, sem flokkinum heyrði til.
Reis hann upp úr sæti, er leið-
arljósin höfðu' lokið máli sínu
I fullan aldarfjórðung hafa Dodd’s
nýrna pillur verlð hin viðurkenndu
meðul við bakverk, gigt og blöðru sjúk-
dómum, og hinum mörgu kvilla er stafa
írá veikluðum nýrum. — pær eru til
sölu I öllum lyfjabúðum á 50c askjan
eða 6 öskjur fyrir $2.50. Panta má þær
beint frá Dodds Medicine Company Ltd.,
Toronto, Ont., og senda andvirðið þang-
að.
og sagðist svo: “Við viljum ekki
heyra neitt meira af þessu
dómadags-húmbúggi útlifaðra
pólitízkra skrafinna. Það sem
við viljum vita er hvernig þið
ætlið að fara að því, að út-
vega okkur eitthvað að gera.”
“Ef þér viljið heyra réttan
dóm, þá látið börain vitna,”
segir einhversstaðar. Sannleik-
ur þessara orða duldist ekki á
þessum fundi. Hvaða ástæða er
til að halda, að ltberalar efli út-
flutning úr landinu, meðan þeir
liggja undir því ámæli, að
minna hveiti hafi selst héðan á
síðasta stjórnar-ári þeirra en
nokkurt kreppu-árið? Því svara
þeir því ekki? Hversvegna
læknaði þá ekki stefna þeirra
þetta mein? Ef hún var þess
ekki megnug, er hún þá nokk-
uð líklegri til að vera það nú?
Þá lofa þeir að efla innflutn-
ing voru. Hvaða hagur er að
því að hrúga meira af vörum
inn í landið? Er ekki nóg af
þeim hér fyrir Yrði það til
þess að bæta úr atvinnuleys-
inu? Það væri gott að liberalar
skýrðu einnig það mál.
Greiðið liberölum atkvæði!
Hvað sem yðar hag, kjósandi
liður, versnar ekki hagur Beau-
harnois við það.
KVEÐJU MINNI
Frh. frá 1 bls.
heima. Þó munu þeir bráðlega
hafa áttað sig. Þessi nýji lækn-
ir þeirra lét ekki staðar numið
við að hjúkra þeim sem sjúkir
voru, hughreysta þá sem voru
lamaðir og kvíðafullir, 'hann
rak þá sem heilbrigðir voru' til
framtaks og dugnaðar. Héraðið
þurfti eigi síður lækningu en
héraðsbúar. Sjálfur gekk hann
á undan maðurinn sem ann-
ríkast átti allra sýslubúa ruddi,
græddi og klæddi mela og mold-
arflög og breytti þeim í engjar
og tún.
Þrátt fyrir forna frægð
fjarðarins trúði Sauðárkrókur á
sig aflleysi og ómegni til a;llra
hluta. Hann var einskonar nið-
urseta sýslunnar. Hann var
annaðhvort ofmikið bam eða of
örvasa gamalmenni til þess að
geta nokkuð. Þessu álagafargi
hefir Jónas lyft af heimabæ sín-
| um, svo að bæjarbúar eru farn-
| ir að trúa því, að þeir geti eitt-
hvað, þeir séu' ekki dæmdir
eilíflega til þess, “að kúra á
þessi möl, allir til ónýtis dauð-
ir.” Bjartar vonir, sem meira
eru en mánaskin hvíla yfir
kaupstaðnum, og jafnvel vesöl-
um og getusmáum. Það gladdi
mig á síðastliðnu sumri að
finna það, og mér varð ósjálf-
rátt að bera það saman við
Sauðárkrók 1912 eða jafnvel
Sauðárkrók 1921. Ef eg hefði
spurt að því af hverju þessi
breyting stafaði hefði ef til vill
engin getað svarað því beinit, en
með því að ræða þessar fram-
tíðarvonir varð það ljóst. “Já,
Jónas læknir álítur að þetta
megi takast,” svöruðu þeir. —.
“Jónas læknir er búinn að
athuga þetta og hann álítu'r að
það sé velferðar skilyrði, veru-
legt velferðarskilyrði.” Það gaf
von og það gaf vissu. Þá var
og jafnan viðkvæðið þetta, hvar
sem farið var: “Jónas læknir er
sá einstakasti maður. Hann
itelur kjark í alla. Hann er