Heimskringla - 28.04.1937, Side 1

LI. ÁKGANGUR
NÚMER 30.
HELZTU FRÉTTIR
Hver verður næsti
leiðtogi íhaldsflokksins
Það hefir nokkru sinnum verið
á það minst í blaðafréttum, að
Rt. Hon. R. B. Bennett muni
vegna heilsubilunar ekki verða
foringi íhaldsflokksins lengi úr
þessu og að flokkurinn sé þegar
farinn að grenslast eftir nýjum
leiðtoga.
Mr. Bennett kvað sjálfur hafa
gefið í skyn, að það hefði margt
ólíklegra skeð en það, að flokk-
urinn yrði upp úr miðju sumri
búinn að skifta um foringja.
Mr. Bennett er nú að leggja af
stað tfl krýningar-hátíðarinnar
á Englandi. Að henni lokinni
ætlar hann að taka sér nokkra
daga hvíld á Frakklandi. úr því
er hans von heim og er þá ætlað,
að hans fyrsta verk verði að
kalta flokkinn saman til að velja
eftirmann sinn.
“Því er spáð hér”, segir blaðið
“Chicago Herald and Examiner”,
að Bennett muni eftir krýning-
una hljóta aðalstign á Bretlandi,
er heimilar honum sæti í lávarða-
deildinni þar og að skeð geti að
hann verði skipaður-sendiherra
Brtstlands í Bandríkjunum, I stað
Sir Ronald Lindsay, er lætur
bráðlega af því starfi.
Það er viðurkent af andstæð-
ingum Bennetts jafnt og fylgj-
endum hans, að hann hafi lagt
heilsu og fé í sölur fyrir flokk
sinn.
Á það hefir stundum verið
minst, að Mr. Bennett ætlaði sér
að setjast að á Englandi, þegar
hann yrði laus allra mála hér við
flokk sinn. Líkumar eru nú meiri
til þess en áður, ef hann þiggur
aðalstign, því þess er varnað í
Canada.
Eins og kunnugt er sýktist
Bennett 1935 og er sagt að hann
hafi aldrei orðið jafngóður af
því. Það ár voru og kosningar.
Nauðsynlegrar hvíldar var því
enginn kostur.
Þeir sem hugsanlegt þykir að
geti orðið eftirmenn Mr. Ben-
netts, 'eru Rt. Hon. Arthur
Heighen, leiðtogi íhaldsmanna í
■ efrimálstofu Ottawa-þingsins,
Hon. D. H. Ferguson, fyrv. for-
sætisráðherra í Ontario og
sendiherra Canada í London,
Hon. W. D. Herridge, mágur
Bennetts og fyrv. sendiherra
Canada í Washington, Hon. Gor-
don Harrington, fyrv. forsætis-
ráðherra í Nova Scotia, Hon. C.
H. Cahan fyrv. ríkisritari Can-
ada og Sir George Perley, fyrv.
stjórnarumboðsmaður (high
commissioner) í London.
Canada sendir 400 fulltrúa
til krýningar-hátíðarinnar
Sveit 400 manna lagði af stað
frá Canada til Englands í byrj-
un þessarar viku til þess
að vera við krýningarhátíð
George VI. Bretakonungs, sem
fer fram 12. maí.
Fulltrúarnir eru menn úr
stjórnarráðinu, þingmenn,
kirkjuleiðtogar, menn úr landher
og sjóher Canada, fylkjaforsæt-
isráðherrar og fjöldi borgar-
stjóra úr bæjum hingað og þang-
að í landinu.
Fyrir sendinefnd þessari, er
Rt. Hon. W. R. Mackenzie King,
forsætisráðherra Canada. Með
honum úr stjórnarráðinu eru
Hon. C. A. Dunning, fjármála-
ráðherra, Hon. Ernest Lapointe,
dómsmálaráðherra, Hon. W. D.
Euler, viðskiftamálaráðherra og
Hon.Ian MacKenzie, hermála-
ráðherra.
Menn þessir verða ekki aðeins
fulltrúar Canada á krýningarhá-
tíðinni, heldur einnig á alríkis-
fundinum, sem haldinn verður að
krýningunni lokinni, en sá fund-
ur er búist við að fjalli um her-
mál og viðskiftamál.
Aðrir stórhöfðingjar fararinn-
ar eru Rt. Hon. R. B. Bennett,
Hon. Raoul Dandurand, foringi
stjórnarflokksins í efri-málstofu
og Hon. Arthur Meighen, leið-
togi íhaldsflokksins í sömu þing-
deild; Hon. W. E. Foster, og Hon.
Pierre Casgrain, þingforseti
neðri og efri deildar Canada-
þingsins, ennfremur flokks-
nefndastjórar (whips) beggja
flokkanna, þeir Ross W. Gray og
A. C. Casselman.
, Þingið veitti nýlega $197,000
til þess að standa straum af
kostnaði fulltrúa sinna á krýn-
ingarhátíðina og $40,000 auk
þess til kostnaðar við alríkis-
fundinn.
“Canada verður að sýna, að
það geti haldið réttu höfði eins
og aðrar þjóðir, er hátíðina
sækja”, sagði Mr. King við leið-
toga C.C.F. flokksins Mr. Woods-
worth, er gagnrýndi þessa fjár-
veitingu og kvað illa eiga við að
gera krýninguna að “hernaðar-
sýningu”. Mr. Woodsworth fann
og að þvi^ að í fulltrúanefnd
þessari frá Canada væru ekki
bændur, verkamenn og smærri
kaupsýslumenn, sem væru öllum
stéttum þarfari í þjóðfélaginu.
Vissar stéttir væru upphafðar og
kostaðar í skemtiför á almenn-
ings fé.
Þessi fulltrúanefnd frá Can-
ada er þó helmnigi mannfærri
en sú, er fór til Englands, er
George V. var krýndur 1911. —
Munurinn er aðeins sá, að þá
kostaði Bretastjórn ferð fulltrú-
anna héðan, en ekki Canada-
stjórn eins og nú.
Stærsta mannvirkið
Stærsti fyrirstöðu garður í
víðri veröld er Boulder Dam í
(^olorado River. Annan miklu
stærri er stjórnin í Bandaríkjun-
um byrjuð að láta hlaða í Colum-
bia River í Washington-ríki, 92
mílur vestur af Spokane, mesta
mannvirki og dýrasta, sem sögur
fara af. Fyrirhleðslan með raf-
stöð og vatsveitu skurðum á að
kosta 400 miljón dali. Panama
skurðurinn kostaði 375 miljónir.
Columbia áin er tíu sinnum
vatnsmeiri en Colorado fljótið.
Stíflan verður 4300 fet á lengd,
500 fet á hæð. f hana fara 9(4
miljón cubic yards af stein-
steýþu, þrisvar sinnum meira en
í Boulder Dam. Fossinn fram af
henni á að framleiða 2,520,000
hestöfl, rúmlega þrisvar sinnum
meira en aflstöðin við Dnieper í
Rússlandi, sem víða er getið. —
Vatnið fyrir ofan stífluna verður
151 míla á lengd og áveitan úr
því er svo stórkostleg að þar
verða 30,000 búlönd, hvert 40
ekrur á stærð, þar sem nú er
sandur eða örfoka auðn. Stíflan
er kend við Grand Coulee. Vatn-
ið nær fast að því að landamær-
um Canada. Margur vandi fylg-
ir öðru eins stórvirki og þetta er.
Þrjátíu og sex menn hafa farist,
svo nú er þeim 6000 sem þar
vinna kend slysavörn og hjálp í
viðlögum. Til að friða þá, sem
segja laxveiði spillast, á að gera
stórkostlegt laxaklak fyrir neð-
an bergveggina.
Einn vandinn stafar af skrið-
um þar sem djúpt er grafið. í
fyrra þegar verið var að grafa
, WINNLPEG, MEÐVIKUDAGINN, 28. AP>ÍL 1937
skurð 175 fetum dýpri en yfir-
borð fljótsins, fór melur að síga
í skurðinn, 200 þús. cub. yards,
2 fet á klukkustund, hraðar en
skóflurnar gátu mokað, þó stór-
virkar væru. Að færa þann háls
hefði tekið margar vikur og
kostað $200,000. Þá tóku verk-
fræðingar það ráð sem fundið
var upp í Prússlandi, en aldrei
reynt fyr hér í álfu: að hleypa
gaddi í melinn. Pípur voru
keyrðar inn svo margar að lengd
þeirra allra nam sex mílum, salt-
pækli hleypt í þær og hann kæld-
ur með tveim frystivélum afar
stórum. Fremsta lagið í mel-
hamrinum hljóp í gadd og stöðv-
aði landsigið. Það kostaði aðeins
$30,000 því ‘frystivélarnar voru
áður brúkaðar og fengust með
gjafverði.
Ekki þótti svara kostnaði að
veita fljótinu úr farvegi um
jarðgöng. Til þess að halda
vatninu frá greftrinum var
hlepyt niður holum stálveggjum
með milligerðum, sem hér kall-
ast “cellular cofferdams”. Ein
stúkan eða hólkurinn bilaði fyrir
nokkrum dögum, þann leka
reyndu verkfræðingar að stöðva
með mold og möl og hrísi. Ekkert
dugði þangað til þeir reyndu eld-
fjalla ösku. Hún bólgnar við
vætu — eins og.haframél — er
15 sinnum rúmtaksmeiri vot en
þur. Askan spyrnti af sér öllum
þrýstingi og stöðvaði þann stór-
felda leka á stuttri stund.
Mynd af Vilhjálmi
Á listmyndasýningu sem
stendur yfir í Vancouver, B. C.,
er andlitsmynd af Vilhjálmi
Stefánssyni heimskautafara,
sem gert hefir Emanuel Hahn,
nafnkunnur listamaður. í blaði,
sem Heímskringlu hefir verið
sent frá Vaucouver, segir að
mynd þessi sýni heimskautafar-
ann svo eðlilega, sem hann væri
þar lifandi kominn og beri af
öðrum listaverkum á sýningunni.
Hahn er eflaust einn mesti lista-
maður hér vestra; hann er þýzk-
ur að ætt og gerði um árið upp-
drátt að minnismerki fallinna
hermanna í Winnipeg, sem bera
þótti af, en ekki mátti nota af
því Hahn var Þjóðverji.
Spánarbyltingin
Hún heldur áfram byltingin á
Spáni eins fyrir því þó nú sé sagt
að alveg sé búið að einangra
landið, svo að þangað flytjist
hvorki her né vopn frá öðrum
löndum. Það kann að þykja
skrítið, en þó ber margt með sér,
að Hitler lítist nú ekki eins
gróðavænlega á þetta stríð og
áður. Og hann hefir áreiðanlega
degið sig í hlé. Það hefir heldur
ekki verið á orði haft að ítalía
hafi brotið bannið, þó Mussolini
líti ekki byltinguna sömu aug-
um og Hitler nú gerir. Það er að
vísu satt, að menn og vopn eru
enn á Spáni frá báðum þessurn
löndum og eru óspart notuð af
uppreistarmönnum. En bannið
mun eigi að síður hefta að
mestu ef ekki öllu leyti þátttöku
þessara landa, sem annara, nú
orðið í stríðinu.
Að vita hvernig stríðið geng-
ur, er ílt, vegna þess, að á Spáni
er í raun og veru barist á 9 víg-
stöðvum, sem að nokkru leyti eru
hver annari óháðar. Sumum
héruðunum ráða uppreistarmenn
yfir, en stjórnin öðrum. Upp-
reistarmenn virðast hafa beðið
ósigur á Suður-Spáni. Þeir ætl-
uðu að víkka ból sitt út frá Mal-
aga, en það hefir ekki tekist og
þeir þakka fyrir meðan þeir
holda Malaga, Seville og öðrum
borgum við Miðjarðarhafið. i
hinni síðastnefndu borg og í
Granada-héruðunum kvað nú
vofa yfir bylting gegn Franco. í
Cordoba og í kola og málmhér-
uðunum umhverfis borgina, hafa
uppreistarmenn farið halloka. —
Þessi héruð eru norðvestur af
Malaga og vestur við landamæri
Portugals. — Uppreistarmenn
voru sterkir orðnir þarna, en
eru nú að gefast þar upp.
f madrid gerir hvorki að reka
né ganga. Franco vinnur þar
ekki á og getur meira að segja
ekki slitið samgöngur við Valen-
cia. En meðan leið er opin til
þessarar hafnborgar, verður
Madrid trauðla unnin. Norð-
vestur af Madrid er Avila, all-
mikil borg. Þar var höfuðból
uppreistarmanna. En nú er það
í eilífri hættu. Komust s'tjórn-
arsinnar einu sinni svo nálægt
því, að þeir voru ekki nema 18
mílur burtu.
Nú er það því aðeins á Norð-
ur-Spáni, sem Franco virðist
hættulegur þessa stundina. —•
Hann tók í gær Durango, en það
er næsta borgin við Bilbao, borg
Baskanna við Biscayaflóann. —
Voru þeir komnir langt með að
svelta Bilbao-búa inni, er skip
frá Bretlandi brutu varnargarð
skipa þeirra á flóanum og færðu
Böskum hvern skipsfarmnin eft-
ir annan af matvælum. Á öðrum
stöðum þar nyrðra, halda hvor-
ir, stjórnin og uppreistarliðið,
nokkuð sínu.
Uppreistarmönnum virðist
ganga erfiðara þessa stundina
og er þó engin þurð vopna eða
liðs hjá Franco. En menn hans
virðast ekki fylgja honum vilj-
ugir orðið. Og ítölum í liði sínu
treystir hann ekki betur en það,
að hann hefir tvístrað þeim um
alt, til þess að hafa ekki ofmarga
af þeim saman. Þetta er ekkert
óeðlilegt þegar þess er gætt, að
mennirnir voru nauðugir fluttir
til Spánar, var sagt, að þeir ættu
að leysa af hendi eitthvert starf
í Ethíópíu er þeir fóru á skip, en
var svo skotið til spánar.
Hreppsþýngslin aukast
Það léttir ekki áhyggjur bæj-
arráðsins í Winnipeg, að verða
nú að horfast í augu við að út-
gjöldin hækki vegna atvinnu-
leysisins, en að þau nemi alt að
því tveim miljónum dollara í ár,
þykir nú víst, ef sambands-
stjórnin verður ekki örlátari en
hún hefir verið. Með því aukast
þessi útgjöld bæjarins um $500,-
000 á ári, sem er mikið fyrir
ekki stærri bæ en Winnip^g er.
Atvinnuleysið leikur Winni-
peg-bæ harðara en nokkurn ann-
an bæ í landinu. Hingað leita
fjölskyldur úr þremur eða fjór-
um fylkjum til þess að ná í at-
vinnuleysisstyrk. — Winnipeg
greiddi lengi 30% af styrknum,
en eftir að King kom til valda
þröngvaði hann bænum til að
greiða 40% af kostnaðinum. Auk
þess verður bærinn að sjá um
kostnað af útbýtingu styrksins
og lækningu sjúkra, sem ekki
kom nema lítillega til greina
fyrstu kreppuárin.
Frá því í fyrra hefir tala at-
vinnulausra þó ekki hækkað, en
það er bæði, að vöruverð hefir
hækkað og menn komast ekki
svo árum skiftir af með þann
styrk, sem í bráðina, eða fyrstu
árin, var metinn nægur. Þann 17.
apríl voru 6,459 fjölskyldur á
styrk í bænum; er sú tala aðeins
74 lægri en sama dag árið 1936,
svo atvinnuleysið má heita að
standi í stað.
Fræg Unitarakirkja
heldur afmæli
SEGIR FRÉTTIR
ÚR ÖRÆFUM
Tímaritið “Time” segir svo
frá, að 1300 manns hafi komið
saman snemma í þessum mánuði
í Palmer House Hotel í Chicago í
því sýni, að halda upp á 25 ára
afmælti stærstu unitara kirkj-
unnar í heimi.
Meðal gestanna voru bæjarstjóri
Edward Joseph Kelly, brezki yfir
konsúllinn, John McGoorty dóm-
ari, einn aðalstólpi kaþólsku
kirkjunnar í Ccicago og rabbi
Louis Leopold Mann og margir
prestar annara kirkjuflokka í
Chicago.
Kirkjan heitir “The People’s
Church” og var stofnuð fyrir
tuttugu og fimm árum með 67
meðlimum. Presturinn sem
stofnaði hana Dr. Preston Brad-
ley, er enn prestur hennar, en
meðHmatalan er nú 2,500. Nýja
kirkju reisti söfnuðurinn fyrir
tíu árum, sem kostaði $750,000
á Lawrence Ave., í norðurhluta
Chicago-borgar. Á hverjum
' sunnudegi er messað tvisvar, og
| altaf fyrir húsfylli, en kirkjan
rúmar 1400 manns.
Presturinn, Dr. Bradley lærði
fyrst lögfræði og hlaut doktors
nafnbót í þeirri grein; seinna
lærði hann til prests. Auk þess
að messa fyrir húsfylli tvisvar
á hverjum sunnudegi, hefir hann
útvarpað annari messunni núna
í 14 ár, lengur en nokkur annar
prestur í Bandaríkjunum, fyrir
vestan Pittsburg, og út af þess-
um útvarpsmessufn, fær hann
yfir þúsund bréf vikulega frá
hlustendum.
f ræðu sem hann flutti fagn-
aði rabbi Mann yfir því, að dr.
Bradley hefði ekki verið hleypt
inn í Þýzkaland í fyrra sumar
vegna þess hvað mikill mannvin-
ur hann var, og sagði: “Eg
vona, kæri Preston, að þér aukist
æ kraftur — að þú fáir að þjóna
þar til þú ert 100 ára gamall.”
Samkoman 9. apríl
Samkoman, sem efnt var til 9
apríl í Fyrstu lút. kirkju og sem
íslenzk börn af Jóns Bjarnason-
ar skóla og laugardagsskóla
Þjóðræknisfélagsins tóku aðal-
lega þátt í, hepnaðist ágætlega
og hefir mörgum eldri sem yngri
orðið minnisstæð. Auk íslenzku
söngvanna, er hinar ungu sveit-
ir sungu er þarna komu fram,
öllum viðstöddum til ánægju,
sýndu nokkur barnanna mikla
leikni í hljóðfæraspili, bæði á
fíólín og piano. Og þá varð leik-
urinn, samtalið milli barna aust-
an hafs og vestan, vel til þess
gerður, að vekja menn til með-
vitundar um afstöðu sína til
málsins um viðhald íslenzkunn-
ar hér vestra. En án þess að
skrifa lengna um þessa sam-
komu, skulu hér birtar tvær vís-
ur, er manni einum komu í hug,
eftir að heim var komið af sam-
komunni um kvöldið og hann
hefir leyft Heimskringlu að
flytja með því skilyrði að til
nafnsins verði ekki sagt. Vís-
urnar eru svona:
Æska frjáls með létta lund,
lyftir sér á vori,
flýgur eins og fugl of grund,
fleyg í hverju spori.
Ari Hálfdánarson
Fagurhólsmýri
Á annari síðu þessa tölublaðs,
er birt gott og ítarlegt fréttabréf
úr öræfum í Austur-Skaftafells-
sýslu. Er höfundur þess merk-
isbóndinn og vitmaðurinn Ari
Hálfdánarson á Fagurhólsmýri.
Skrifar hann gömlum kunningja
sínum hér bréfið, Bjarna Sveins-
syni í Keewatin, Ont., er verið
hefir svo góður að sýna oss það
og leyfa að birta í Heimskringlu.
Er blaðið honum þakklátt fyrir
það. Bréfið hefir ekki einungis
sérstakar fréttir að færa sveit-
ungum og sýslungum höfundar-
ins hér vestra, heldur öllum, sem
um heimilis og búnaðarháttu fs-
lendinga heima fýsir að fræðast.
Ari Háldánarson er kominn
hátt á sjötta ár yfir áttrætt;
hann hefir með búskapnum haft
ótal opinber störf með höndum,
verið meðal annars hreppstjóri
og póstafgreiðslumaður í 50 ár
og er það enn. Fyrir hve vel'
hann hefir leyst bæði þessi og
önnur þjóðfélagsstörf sín af
hendi, þáði hann sæmd af kon-
ungi Dana eigi alls fyrir Iöngu.
Ari nýtur óblandinnar virðingar
og vináttu og trausts allra þeirra
er hann þekkja og meta kunna
starf vitsmuna- og ágætismanna
sinna.
Af frændum Aj;a hér vestra,
er oss kunnugt um nokkra, eink-
um úr móðurætt hans. Faðir
hans var Hálfdán bóndi Jónsson
í Odda á Mýrum, en móðir hans
Ingunn Sigurðardóttir á Reyni-
völlum í Suðursveit, Arasonar í 4
Árnanesi. Systkyni Ingunnar
voru Sigurður á Borg, faðir Jóns
snikkara Sigurðssonar í Win-
nipeg. Ennfremur Vigfús, fað-
ir Guðm. Vigfússonar bónda í
Framnesbygð í Nýja-fslattdi,
giftur Jóhönnu Einarsdóttur frá
Árnanesi; þá Guðmundur faclir
Ingunnar er átti Kristján Guð-
mundsson og voru Þórarinn, ef
fyrir skömmu lézt í Elfros, Sask.
og Guðmundur bóndi á Víðir sjm-
ir þeirra. Ari var einn bróðir
Ingunnar, móður Ara Hálfdánar-
sonar. Fluttist ein dóttir hans,
Ragnhildur vestur um haf og
settist að í Dakota. Hét maður
hennar Eiríkur Jónsson, er var
bróðir Margrétar konu Hall-
gríms Björnssonar trésmiðs nú
í Riverton. Fleiri systkyni átti
Ingunn, en ekki vitum vér um
að neitt af fólki þeirra flytti
vestur.
Æskan hún er tóna-tær,
tunga ljóss og gleði
svanur hljóms, er sungið fær
söng með ljúfu geði.
Skattlækkun
Nú er fullyrt, að vinnulauna-
skatturinn verði lækkaður frá 1.
maí, í þeim hlutföllum, sem
stjórnin gerði fyrst ráð fyrir,
Heimskringla þakkar bréfrit-
aranum fréttirnar og óskar hon-
um langs og bjarts æfikvölds.
þannig að einhleypir menn er
minni tekjur hafa en $600 á ári,
greiði ekki skatt og barnlaus
hjón ekki nema tekjur hafi yfir
$1200. Þá er fjölskyldu hverri
veitt $200 undanþága með
hverju barni eða ómaga.