Heimskringla - 28.04.1937, Síða 3

WINNIPEG, 28. APRÍL 1937
HEIMSKRINGLA
3. StÐA
Þegar eg lít til baka á liðna
æfi mína, þá finst mér hún hafi
verið sem bjartur dagur og má
því af heilum, huga segja hið
sama og er í sálminum nr. 38 í
sálmabókinni.
Gott þótti mér að heyra, að
ykkur hjónum líður vel, og að
þið eruð búin að koma upp svo
mörgum mannvænlegum börn-
um, einnig að Jórunni líður vel
hjá börnum sínum. Mig og okk-
ur langaði altaf að frétta gott af
þessu fólki öllu, sem okkur var
altaf handgengið. Magga og
Inga mín höfðu oft skrifast á,
en hafa hætt því nú í nokkur ár.
Þú mintist líka á Eirík Rafnkels-
son, góðan kunningja minn. —
Hann man víst eftir, þá við vor-
um saman, vökumenn á franska
strandinu á Bakkafjöru 1882 og
að hann var að reyna hlaupa við
17 ára pilt franskan, á fjörunni.
Eiríkur var frískur í þá daga. Þá
þótti honum skemtilegt að ríða
góðum hesti. Eg bið þig að bera
öllum þessum góðu kunningjum
kærar kveðjur frá mér og okkur
'hér. Nú er útlitið hér bjarg-
legra en 1903 þegar þau fóru. —
“Nú tjaldar foldin fríða, sinn
fagra blóma sal, Nú skal eg létt-
ur líða, um lífsins táradal. Mér
finst oss auðnan fái,‘ þar fagra
rósa braut, þótt allir aðrir sjái,
þar aðeins böl og þraut.”
(Þorst. Erlingsson)
Eg hygg að réttara hefði ver-
ið fyrir suma þá sem hafa yfir-
gefið sveitirnar, og flutt til R.-
Víkur, að þeir hefðu varið kyrrir.
og lært að garðyrkju og túnrækt
og að hirða gripi eins og nú hefir
lánast vel og því hafa menn nú
betri ástæður en áður, og það
mikið betri, en margir í Reykja-
vík sem vantar atvinnu.
Ingibjörg dóttir þín fann Guð-
rúnu dóttir mína, á Hlíð við
Djúpavog. — Hún er fædd 17.
júní 1884, var ljósmóðir hér,
áður hún giftist Guðjóni Eyjólfs-
syni smið og útgerðarmanni vel
gefnum. Þau eiga 4 börn, og líð-
ur vel. Ingibjörg getur sagt þér
um það. — Hálfdán minn býr á
Bakka á Mýrum við allgóð efni,
skuldlaus. Hann er smiður, á
rennibekk úr stáli, og smíðar
margt fyrir sig og aðra þar,
bæði við húsasteypu og gera
innan í þau og fleira. Nokkuð
selur hann af kartöflum, er hann
hefir aflögum heimilisþarfa. Þau
hjón eiga 5 börn 5 til 15 ára vel
gefin. Sigurður minn stjórnar
aðallega búi hér í samlögum við
Helga. Þeir eru báðir duglegir
og afkastamiklir. Hann er hér
oddviti, sýslunefndarmaður, for-
maður búnaðarfélagsins, af-
greiðslumaður “Skaftfellings” o.
fl. sem hann verður að gera, auk
bús og barna. Mérdíður ágæt-
lega hér hjá börnum mínum, og
er glaður yfir því að þau eru
föður betrungar, og hafa sett sér
það takmark, að láta sem mest
gott af sér leiða, líkt og margir
landar í Ameríku hafa sýnt og
sannað sér og föðurlandinu til
heiðurs.
Rétt í þessu fékk eg bréf frá
Þorsteini Guðmundssyni, er
bróðurson Guðmundar Jónsson-
ar, nú á Nesi í Selvogi. Ef þú
átt hægt að láta hann vita, að eg
skuli svara honum þá þætti mér
það gott. Kona hans er Þórdfs
Vigfúsdóttir frá Flatey. Hann
langar að fá fréttir héðan. —
Adressa hans er: Þ. G. fsdal,
R. R. 1, White Rock, B. C.
Með innilegustu kveðjum og
óskum að ykkur öllum megi alt
verða til gæfu og hagsældar.
Þinn og ykkar einlægur vin, v
Ari Hálfdánarson
VIÐBÓT
Fagurhólsmýri,
25. febr. 1937
Kæri Bjarni minn!
Nú er Hannes póstur á Núp-
stað að koma austan frá Kví-
skerjum, var þar í nótt og ætlar
að verða næstu nótt í Skaftafelli.
Ætla er því að bæta fáum línum
við það fyrra. Nú er búið að
girða allan Bæjarstaðaskóg með
vírneti, svo að fé geti ekki náð í
nýgræðing þar, til að hnekkja
gróðri. Þar er ekki tekinn skóg-
ur, nema það sem grisjað er. Nú
hefir honum farið mikið fram.
Ýmsir hafa pantað þaðan reini-
og birkifræ, af utansveitar-
mönnum.
Jörðina eiga jafnt allir bú-
endur þar: Bölti, Sel og Hæðir,
sinn þriðja hver. Á Hofi er torf-
kirkja smíðuð 1884, og á að
verða forngripur fornminjafé-
lagsins og verður því bygð ný
kirkja þegar sjóður hennar verð-
ur nógur. Hún á nú 7 þús. 75
kr. 43 áura og er ávaxtað á hin-
um almenna kirkjusjóði. Nú eru
alls 4 torfkirkjur á landinu. —
Mestan sjóð á Strandakirkja í
Selvogi. Hún fær oft mikið
vegna áheita. Hún á nú, á hin-
um almenna kirkjusjóð 143 þús.
1370 kr. 86 aura. — Á Hofi er all-
gott fundahús raflýst, og er þar
plantað reini og birkiviði í girð-
ingu framan við húsið. Víðar er
það gert við bæjarhús.
Eg hefi frétt að Jón Sigurðs-
son frá Borg í Mýrum, væri í
húsi hjá Hallberu Vigfúsdóttur
frændkonu sinni í Winnipeg —
veit ei adressuna. — Eg þekti
vel Jón að góðu einu. Hann var
hvers manns hugljúfi. Faðir
hans var bróðir móður minnar.
Foreldra Hallberu þekti eg mjög
vel, og ber eg ávalt hlýjan hug til
þeirra. Ef þú Skyldir finna þau,
bið eg þig að bera þeim kæra
kveðju mína. Þá verð eg að slá
botn í bréfið því póstur vill ekki
standa við.
Með bestum kveðjum,
A. Hálfdánarson
RÆÐA MR. HERRIDGE
(Eftirfarandi ræðu flutti Hon.
W. D. Herridge í Canadian Club
í Winnipeg 12. apríl.
Snúið hefir á íslenzku
Gunnbjörn Stefánsson)
Framh.
Frelsi og trygging
Vér verðum því að ákvarða,
hvernig vér með lýðræðis skipu-
lagi getum notfært oss alt sem
vér framleiðum, hvernig vér get-
um haldið við frjálsræðinu, en
öðlast tryggingu, hvernig vér
getum samræmt hið gamla þjóð-
skipulag við hið nýja hagfræðis-
skipulag. Sumir halda þeirri
skoðun fram, að við aukið öryggi
skerðist frjálsræðið, og það fáist
aðeins undir auðvalds stjórn-
skipulagi. En svo eru margir, og
eg er einn þeirra, sem trúa því,
að með því að breyta og endur-
bæta auðvalds stjórnskipulag,
beina því inn á nýjar brautir og
starfrækja það á nýjum grund-
velli undir lýðræðis stjórnskipu-
Iagi, þá getum vér öðlast þá
hagsæld, sem vér ættum að
njóta. Ef þér unnið frelsinu, þá
æskir þér þess af heilum huga,
að skoðun vor sé rétt.
Auðvaldið hefir eigi
veitt oss vellíðan.
En það er einnig skoðun mín
að hið gamla auðvaldsskipulag
veiti oss aldrei þá vellíðan og
tryggingu, sem vér eigum að
njóta. Besta sönnunin fyrir því.
er að það hefir eigi gert það.
Það hefir haft ótal tækifæri og
fengið góðan stuðning.
Það hefir verið í hringrás góð-
æris og krepputímabila og aftur
góðæris. Og það hefir eigi gert
neitt til að koma á jafnvægi
milli kaupgetu og framleiðslu.
Er þá nokkur ástæða til að hugsa
sér að það geti hepnast? En
sumir segja að það hepnist vel og
alt hafi verið á’ hraðri framför
síðastliðin þrj.ú ár og að það
haldi áfram á sigurbrautinni. —
Samkvæmt skoðun meðhalds-
manna skipulagsins, þá er þetta
eigi aðeins góðæristímabil, held-
ur vellíðan á háu stigi. Til sönn-
unar máli sínu benda þeir á
gróða hlutafélaga, aukning á út-
fluttum og innfluttum vörum,
flutningagjöld, verðhækkun /
vörum og öll merki hagsældar
og munaðar. Því sem hinir
Iærðu leiðtogar segja þér, trúir
þú óefað nema ef svo skyldi
vilja til að þú gengir með tóm-
ann maga.
Erfiðleikar fyrir höndum.
En við að skoða allar þessar
framfarir í skuggsjá veruleik-
ans, sé eg að vissu leyti meiri
eða minni erfiðleika og óvissu
fyrir höndum. Eigum vér von á
hærra kaupgjaldi og hærra verði
á vörum? Getum vér, sem höf-
um atvinnu búist við að hafa
hana áfram? Getum vér, sem
erum atvinnulausir búist við að
fá atvinnu?
Atvinnuleysisskýrslur svara
þessari spurningu.
Hvaða öryggis tryggingu höf-
um vér og hver tækifæri hefir
æskulýðurinn, sem vér erum al
af að tala um?
Vér höfum svörin við þessum
spurningum.
Og þannig heldur sagan á-
fram, og á meðan eru undirstöðu
atriðin vanrækt í hið óendanlega.
Þetta er þá sigurför nútíðar
framfaranna. Þegar hið gamla
hagfræðis skipulag lá í fjörbrot-
unum í hyldýpi kreppunnar, þá
var nægilega slæmt að vera at-
vinnulaus. En þá mátti þó vænta
viðreisnar og betri tíma. Nú
þegar þeir eiga að vera með oss,
hvers eigum vér þá að vænta?
Vitið þér hvað veldur þessari
góðærishreyfingu ? Gamlir hag-
fræðingar þakka það hinu hag-
kvæmilega auðfræðiskerfi. Leik-
menn skilja það þann veg, að
hendi forsjónarinnar hafi tekið í
taumana. Stjórnmálamennirnir
vilja hafa-heiðurinn af því að
áhrif þeirra og hagsýni eigi þátt
í því en eg ætla að gefa yður
enn aðra skýringu á því.
Heimurinn er að hervæða sig.
Heimúrinn er að undirbúa sig
í stríð. Stóriðnaðar stofnanir
eru vel vakandi að vinna að
smíðum á herskipum, flugvélum
og fallbyssum. Verksmiðjur,
sem hafa verið lokaðar um und-
anfarin ár, hafa verið opnaðar
og þar er starfað með áhuga.
Það virðist eigi vera nein þurð á
fé til að starfrækja þær til fylstu
nota. Atvinna eykst. Kaupgjalds
útborgun eykst að miklum mun.
Arðtekjan vex og stóriðnaðar
stofnanir láta vel yfir. Og allir
þeir sem eiga von á stórgróða
við að heimsstyrjöld skelli á,
bjóða þessa gullöld velkomna. —
Þeim sem guðirnir eyða gera
þeir fyrst óða.
Geri eg of mikið veður yfir
þessu öllu saman? Hefir eigi
því hagfræðisskipulagi er var
dautt og dofið fyrir þrem árum
síðan, aukist nýr lífskraftur við
undirbúnings undir gereyðing og
dauða í stórum stíl?
Hvar værum vér stödd, ef hag-
fræðiskerfi voru hefði eigi auk-
ist kraftur við undirbúning
stríðs ?
Hvernig verður viðhorfiði þeg-
ar sá kraftur dvínar?
Því að vér getum eigi haldið
áfram að eilífu að starfa að her-
búnaði.
Vér getum eigi haldið áfram
að eilífu að eyða náttúrauði vor-
um, mannkrafti vorum og vís-
indalegum uppgötvunum til að
vinna að þeirri framleiðslu, sem
á friðartímum eru álíka þarfleg
og hungursneyð eða farsóttir. —
Þegar vér látum staðar numið
við þessa framleiðslu, hvað kem-
ur þá fyrir?
Hvað kemur fyrir þegar hjart-
að hættir að slá?
Er þá stríð val eða úrlausn
hinna illu og oss andstæðu afla?
Eða hugsið þér, að átt geti sér
stað, að hyggið fólk eins og vér
skoðum oss, munum nota tæki-
færin sem bjóðast til að losna við
þetta ógæfusamlega ástand með
því að breyta hinu gamla skipu-
lagi, sem aðeins hefir æðis-
gengna og óeðlilega úrlausn að
bjóða, og endurbæta það svo, að
með því að hlýða lögmáli náttúr-
unnar, megi skifta friðsamlega
öllu því sem hægt er að fram-
leiðá í þessu landi?
Hinar stærstu tálmariir fyrir
endurreisn eru stjórnfræðislegar
Því reynum vér eigi að gera
breytingu ? Eru hin hagfræðis-
legu vandamál vor svo stórfeld
og flókin, að þau geti algerlega
hindrað allar vorar viðreisnar
tilraunir?
Það er satt að þau hafa aldrei
verið auðveld, en nú á síðari tím-
um hafa þau reynst oss enn þá
erfiðari. Þó eru stæfstu tálman-
irnar eigi hagfræðislegar heldur
j stjórnfræðislegar. Því að um-
bóta viðreisnin á marga volduga
óvini og þeir standa sameinaðir.
Það er satt, að hún á einnig
marga vini, en þeir eru ekki eins
voldugir og standa auk þess
sundraðir. Andstæðingar gegn
breytingum á skipulaginu eru
þeir sem hafa átt því láni að
fagna að geta þrifist vel í skjóli
þess. Aðrir verja það, því að
það hefir verið þeir örugt vígi til
að njóta ávaxtanna af því bezta
sem til var. En svo eru margir
aðrir, og þó að þeim hafi hepn-
ast vel, þá hafa þeir eigi gengið
skipulaginu á hönd, og við þá er
auðið að rökræða málið. Það eru
þeir sem vér verðum að sann-
færa.
Því að friðsamlegar breyting-
ar geta aðeins hepnast með sam-
einingu mikils meirihluta þjóð-
arinnar. Ef oss hepnast það eigi
og andstæðingar vorir halda á-
fram að verða nógu sterkir til
að veita viðstöðu, þá má búast
við hverju sem er, öllu nerria um
bóta viðreisn.
Vér verðum að
standa sameinaðir
Vér erum því sundraðir og
vora og á þá leið gera mótstöðu-
menn vora á friðsamlegan hátt
að góðum liðsmönnum.
Eins og nú standa sakir, þá er
hið eina samband almenn óá-
nægja yfir viðhorfinu.
Vér erum því sundraðir og
vonlausir um nokkrar frarnfarir,
því að fyrsta sporði til viðreisn-
ar er ákveðin ákvörðun. Eins
og nú horfir við þá höfum vér
eigi látið neina í ljósi. Vér virð-
umst að rugla saman orðum og
ákvörðunum, allskonar ímynd-
uðum skoðunum og hjálparmeð-
ölum. Síðan berum vér saman
hjálpargögnin, og hver og einn
reynir að sannfæra hina um að
sitt meðal sé óyggjandi. Vér ætt-
um að forðast slíkar árangurs-
lausar tilraunir.
Eg hefi ef til vill stefnuskrá,
sem samkvæmt minni dómgreind
myndi reynast fullnaðar endur-
bót. Þú hefir aðra, sem þú ert
viss um að er miklu betri en
mín. Hvor um sig geta verið
góð að einhverju leyti, og svo
geta verið fleiri, sem allar hafi
eitthvað til brunns að bera. En
að hverjum notum kemur nokk-
ur þeirra nema þær hafi svo
mikið fylgi, að mótstaða xerði
árangurslaus ? Fjölmargir af
oss eru sömu skoðunar, að hag-
fræðis skipulagið sé ónothæft,
en oss kemur eigi saman um á
hvern veg eigi að bréyta því. —
Aðrir rugla saman kostum og
löstum skipulagsins og trúa því
að það sé lastað að ósekju og að
ókostir þess sé að kenna kyr-
stöðu forystumanna þess.
Þá eru enn aðrir, sem skynja
galla þess, en vilja enga tilraun
gera til að bæta úr þeim, því að
þeir trúa því, að hina eina end-
urbót á auðvaldsskipulaginu sé
að afnema það með öllu.
Svarið við þessu eru samstæðar
skoðanir á hagfræðismálum
þjóðarinnar.
Af því að úmbótamönnum
kemur eigi saman um hvernig
viðreisnin eigi að vera, nær hún
aldrei framkvæmdum. Skoðana-
munurinn á hagfræðismálum
vorum leiðir í ljós félagslega og
stjórnarfarslega skiftingu vora
og er að nokkru leyti afleiðing af
því. Því að vér getum aldrei
haft skýra hugsun á velferðar-
málum vorum meðan annara á-
hrifa gætir til að raska dóm-
greind vorri. Áhugi stétta og
kynflokka ætti að sameinast
þjóðræknisskoðun vorri og góð-
um vilja. En á erfiðum tíma-
bilum gætir góðs vilja og þolin-
mæði lítils. Bróðkærleikurinn
situr heima. Og vér lifum á erf-
iðum tímum. Samstæðar hag-
fræðislegar skoðanir geta aðeins
bætt úr þeim. Hversvegna höf-
um vér gengið í gildruna? Vér
verðum að losna þaðan undir
eins. Núverandi ástand krefst
umbóta. Eg er hræddur um að i
framtíðinni verði eigi auðið að
koma þeim á. Ef vér lifðum á
friðartímum og hagfræði vor
miðast við það, þá getum vér
beðið eftir næsta krepputíma-
bili og myndum komast að raun
um, að þetta krepputímabil
myndi líkjast meira góðæri í
samanburði við það. En af því
að þetta er aðeins herútbúnaðar
hagfræði, þá getum vér búist við
annaðhvort stríði, eða að hætt
verði við hernaðarframleiðslu.—
Hvort um sig veldur hagfræðis-
legu hruni. Skoðanaleg kyrstaða
vor styrkir hvort þeirra sem er.
Æskið þér eftir slíkri kyr-
stöðu?
Þér sem notiS—
TIMBUR
KAUPIÐ AF
THE
Empire Sash & Door
CO., LTD.
BirgSlr: Henry Ave. Kast
Sími 95 551—95 552
Skrlfstofa:
Henry og Argyle
i VERÐ - GÆÐI - ÁNÆGJA
Það'er aðeins þjóðþingið, sem
getur hafist handa.
Undir lýðræðisstjórn, þá er
það aðeins þjóðþingið, sem getur
tekið í taumana. Það er eigi
ósjaldan sagt, að þjóðþingið sé
rödd fólksins. Eg geri ráð fyrir,
að átt sé við með því, að fólkið
láti vilja sinni í ljósi með þing-
kosningunum og að fulltrúarnir
geri vilja þess.
Og fyrir því, er vér fólkið tök-
um einhverja ákveðna ákvörðun
og felum þjóðþinginu að full-
nægja henni, þá hlýtur það að
gera það, ef vér eigum við full-
komið lýðræði að búa.
En vér getum eigi búist við að
það taki neina ákvörðun á móti
vilja meirihluta þjóðarinnar,
fremur en vér gætum búist við
að það gerði að vilja minni hlut-
ans, því að það væri eigi lýðræð-
is stjórnskipulag.
Og því að eins að því sé leið-
beint hvað gera þurfi, þá gerir
Frh. á 7. bls.
INNKÖLLUNARMENN HEIMSKRINGLU
.1 CANADA:
Amaranth............................j. B< Halldórsson
Antler, Sask.........................k. J. Abrahamson
A1*1168...........................Sumarliði J. Káxdal
Árborg................................G. O. Einarsson
Baldur...........................................Sigtr. Sigvaldason
Beckville..............................Björn Þórðarson
Belmont...................................G. J. Oleson
Bredenbury.............................H. o. Loptsson
®í’OWIV"":".........................Thorst. J. Gíslason
Churchbndge..........................Magnús Hinriksson
Cypress River......................................Páll Anderson
Dafoe ................................ S. S. Anderson
Ebor Station, Man....................k. J. Abrahamson
................................S. S. Anderson
Eriksdale..............................ólafur Hallsson
Foam Lake........................................John Janusson
£imli................................... K. Kjernested
X?Tsir.............................................Tím. Böðvarsson
Glenboro.................................... J. Oleson
Hayland..................................g^g B Helgason
^ec*a.................................Jóhann K. Johnson
Hnausa.................................GeBtur S. Vídal
...............y...............Andrés Skagfeld
Husavík.................................John Kernested
Innisfail............:..............Hannes J. HúnfjörO
Kandahar.................................g g Anderson
Keewatin..........................................Sigm. Björnsson
Knstnes..;.............................Rósm. Árnason
Langruth........;.........................B. Eyjólfsson
Eeslie..............................................Th. Guðmundsson
Lundar........................gig. Jónsson, D. J. Líndal
Markerville..........................Hannes J. HúnfJörO
Mozart.................................S. S. Anderson
Oak Point..............................Andrés Skagfeld
Oakview.............................Sigurður Sigfússon
Otto............................................BJörn Hördal
Piney.........................t.........S. S. Anderson
Red Deer...................:........Hannes J. Húnfjörð
Reykjavík..........................................Árni Pálaaon
Riverton.............................BJöm Hjörleifsson
Selkirk................................G. M. Jóhansaon
Sinclair, Man.......................K. J. Abrahamson
Steep Rock.......................................jFred Snædal
Stony Hill........................................Björa Hördal
Swan River.............................Halldór Egilsson
Tantallon.............................. Guðm. ólafsson
Thornhill...........................ThorsL J. Gíslason
Víðir................................... Aug. Einarsson
Vancouver...........................Mrs. Anna Harvey
Winnipegosis............................ingi Anderson
Winnipeg Beach...................................John Kernested
Wynyard..................................S. S. Anderson
I BANDARÍKJUNUM:
Akra..................................Jón K. Einarsson
Bantry.................................E. J. Breiðfjörð
Bellingham, Wash.................Mrs. John W. Johnson
Blaine, Wash...................Sér^ Halldór E. Johnson
Cavalier..............................Jón K. Einarsson
Chicago: Geo. F. Long, 2428 Hamlin Ave., Logan Square Sta.
Edinburg...................................Jacob Hall
Garðar.................................S. M. Breiðfjörð
Grafton.......................................Mrs. E. Eastman
Hallson...............................Jón K. Einarsson
Hensel.................................J. K. Einarsson
Ivanhoe............................Miss C. V. Dalmann
Los Angeles, Calif....Thorg. Ásmundsson, 4415 Esmeralda St.
Milton..........................................F. G. Vatnsdal
Minneota...........................Miss C. V. Dalmann
Mountain.............................Th. Thorfinnsson
National City, Calif.....John S. Laxdal, 736 E 24th St.
Point Roberts.........................Ingvar Goodman
Séattle, Wash.........J. J. Middal, 6723—21st Ave. N. W.
Svold.....................;...........Jón K. Einarsson
Upham................................ E. J. Breiöfjö*«
The Viking Press Limited
Winnipeg, Manitoba