Heimskringla - 24.04.1940, Page 1

The Modern Housewtfe Knows
Quallty That Is Why She Selects
“GANADA
BREAD”
"The Quality Goes in
Before the Name Goes On”
Weddlng Cakes Made to Order
PHONE 39 017
ALWAYS ASK FOB—
“Butter-Nut
Bread”
The Finest Loaf In Canada
Rich as Butter—Sweet aa a Nut
Made only by
CANADA BREAD CO. LTD.
LIV. ÁRGANGUR
WINNIPEG, MIÐVIKUDAGINN, 24. APRÍL 1940
NÚMER 30.
HELZTU FRÉTTIR
VORKOMA
Norsk söguhetja hvetur
landa sína til að berjast
Sigríði Undset kannast allir
við. Hún er fræg-asta sagr.a-
skáld Norðmanna og hefir unnið
Nobles-verðlaunin fyrir sögu
sína “Kristín Lavrandsdatter”.
Hún ekki síður en aðrir fá að
kenna á ránskap og grimd Naz-
ista, því nýverið var heimili
hennar sprengt í loft upp með
hýzkri sprengikúlu. Hana sak-
aði þó ekki. Hvetur hún nú þjóð-
ina í ræðu og riti móti óvinun-
um og kemst að orði á þessa leið:
“Vér skömmumst okkur fyrir
suma af mönnum þjóðar vorrar
og stöndum undrandi yfir því að
heir skuli gerast landráðamenn
reyna til að selja land sitt í
hnedur keltuhundi Nazista.”
Með þessu á hún við hina
norsku alndráðamenn, sem að-
stoða andstæðinga sína í stað
Þess að berjast við þá. — Og
skáldkonan heldur svo áfram og
segir: “Heimurinn þarf ekki að
halda að við séum heiglar, þó
þjóð vor sé smá og afstaða okk-
ar þannig að við höfum ekki sótt
eftir stríði. Við getum barist.
Um það færir heim sanninn
stríðið, sem vér áttum í við
bræðraþjóðir vorar og ávann oss
sjálfstæði 1814. Og við skulum
sanna heiminum það enn að við
getum barist.”
Þá sendir hún kveðju sína til
allra norskra manna og kvenna
°S hvetur alla að standa saman
°S gera alt sem þeim er unt til
a<5 verja frelsi sitt og föðurland.
Til allra aðkominna hermanna,
franskra, enskra og canadiskra,
'Sendir hún sínar heillakveðju
fyrir að leggja líf sitt í hættu
fyrir frelsi smáþjóðanna og rétt
beirra. Að endingu farast henni
°rð á þessa leið:
“Guð gefi öllum þjóðum frið á
°kkar tímum, frið sem getur
leitt oss til meira réttlætis, var-
anlegri friðar og samkomulags
hér á jörð.”
Stríðinu hallar á Þjóðverja
Bretar, Frakkar og Canada-
^aenn hafa sýnt frábæra her-
^nsku í Noregi og Hrakið lið
bjóðverja.
Mesta orustan var nálægt
^tiklastað þar sem Canada-menn
°g franskir Alpafjallamenn voru
að reyna að komst á skíðum
^ir fjöll og öræfi norður til
^rándheims. Geti þeir komist
Stiklastaðar, þá geta þeir
^Jálpað fámennum hóp af Norð-
^Önnum, sem ennþá halda Hegra
yirki, og þannig náð járnbraut-
ker til Stiklastaðar, en Þjóð-
verjar tóku ekki með í reikning-
inn hvað Bandamenn fara fljótt
yfir. Svo þó þessir bæir hafi
verið mikið skemdir, biðu Banda-
menn sama og ekkert manntjón.
Þjóðverjar í kring um Þránd-
heim, eru sagðir að vera í þann
veginn að gefast upp því þeir
geta ekki náð sambandi við
Þjóðverja í suðurhluta Noregs,
þess vegna eru norskir yfirmenn
í góðu skapi og þykjast þeir sjá
fyrir endann á Þjóðverjum í Mið
Noregi.
Bretar og Frakkar hafa um-
kringt Narvik og munu þeir ekki
lina bardagann fyr en þeir eiga
sigurinn vísan.
Sagt er að canadiskir og
franskir hermann kunni vel við
sig í snjónum í norður Noregi
og gera þeir sitt hlutverk full-
komlega móts við aðra í þessum
árásum.
Skipaður ræðismaður
Bandaríkjanna á íslandi
ísland og Bandaríkin hafa nú
myndað ræðismannasamband sín
á milli. Nú þegar Danmörk hefir
verið tekin herskildi af Þjóð-
verjum og konungur Danmerkur
er ekki lengur konungur íslands,
verða fslendingar að sjálfsögðu
sjálfir að sjá öllum sínum innan
og utanríkismálum borgið.
Hingað til hafa verzlunar af-
skifti íslands við Bandaríkin,
orðið að ganga gegnum hendur
ræðismanns Dana og fulltrúa is-
lenzku stjórnarinnar í New York.
Nú hefir utanríkismálaráð-
herra Bandaríkjanna Cordell
Hull, látið þess getið, að hann
hafi fengið skeyti frá ráðherra
íslands, Hermann Jónasson,
þess efnis, að Alþingi íslands
væri það áhugamál að komast í
beint samband við Bandaríkin.
Hull kvað stjórn Bandaríkj-
anna vera ánægða í að verða við
þessum tilmælum íslands, undir
þeim kringumstæðum sem nú
eru. Og nú fyrir fárum dögum,
var B. E. Kuniholm, ræðismað-
ur Bandaríkjanna á Svisslandi,
skipaður ræðismaður Bandaríkj-
anna á fslandi.
Bretar slá verndarhendi
yfir Færeyjar
Eins og Churchill skýrði frá á
þingi í síðast liðinni viku, hafa
nú Bretar slegið vemdarhendi
sinni yfir Færeyjar á þann hátt,
að hermenn hafa verið sendir
þangað og eiga þeir að sjá um
að ekki verði ráðist á eyjarnar.
lani frá Þrándheim, sem liggur
^ svensku járnnámunum, frá
bjóðverjum. Til að koma í vcg
^Tir þessa árás, hafa Þjóðverj-
ar sent marga tundurspilla norð-
ast Þrándheimsfjörð og þar
r®ynt að setja hermenn á land
Steinker, til að vera viðbúnir
arásum frá Bandamönnum.
Baeði Bandamenn og Þjóðverj-
ar hafa orðið fyrir miklum
akaða. Bandamenn hafa líka
aSt leið sína suður til Oslo og
°niist suður fyrir Hamar, mætt
Jóðverjum þar og háð þar harð-
an bardaga. Stórorusta er og
afin í Guðbrandsdal og með þvi
,^er sigurvegari verður þar er
a*veðið í hvers hendur-Oslo fell-
^jóðverjar senda viðstöðu-
óst sprengikúlur úr loftinu á
arnbrautina frá Namsos, þar
?eitl Bandamenn eru væntanleg-
j. að ferðast með. Þessi braut
Sgur- gegnum Grong og Stein-
Sigurvegari í
Marathon hlaupi
Gerard Cots, blaðasali frá St.
Hyacinthe, Quebce, 26 ára gam-
all, vann þann 19. apríl 44. B. A.
A. Marathon hlaupið, 26 mílur
385 yard. Hann hljóp þessa
vegalengd á 2.28.28.3-5 sem er
nýtt met. Áður var það 2.28.51
4-5 og sett síðast liðið ár af
Ellison (Tarzan) Brown frá
Westerly, R. I.
Á eftir honum kom eins og
stælt fjöður Johnny litli Kelly
frá Arlington, Mass., sem vann
Marathon hlaupið 1935. Hann
hljóp vegalengdina á 2.32.00 3-5
Þriðji í röðinni var Don Heinicke
frá Baltimore á 2.32.21.
7,000 flugvélar
John H. Towers, sjóliðsforingi
og formaður flugmála skrifstof-
unnar í Washington, sagði ný-
verið að England og Frakkland
Gæzka’ í ári’ að völdum veik
vetrar fár hún stillir
dropi smár hver lífi’ og leik
lagarbárur fyllir.
Fuglar gómsins gígjum með
glepja tómsins drauga
upp úr grómsins gráa beð
gægist blómsins auga.
Golan iðar brumi’ á baðm
bögu kliðar tindi,
lækir niða ljóss við faðm
lög um frið og yndi.
Bölheims-skessa af hungri’ og hor
hlýtur sess að kveðja.
Kom þú blessað! blíða vor
bæði’ að hressa’ og gleðja.
Jón Jónatansson
hefðu pantað um 7,000 flugvélar
frá Bandaríkjunum síðan stríðið
hófst, og að þeim kvað hann vera
búið að senda um 3,000. Um
leið lét hann þess getið að um
áramótin 1940-41, mundu Banda-
ríkin auðveldlega geta smíðað
25,000 nýtízku flugvélar árlega.
850,000 menn kallaðir
Bretar létu þá fregn ganga út
nýverið að þeir ætluðu sér að
senda 850,000 menn til Noregs,
og þeir mundu geta það án þess
að skerða nokkuð frönsku eða
ensku fylkingarnar.
Atvinnumálaráðherrann gat
þess þá einnig, að í apríl og maí
yrðu menn á aldrinum 25, 26 og
27 ára kallaðir í herinn og ætla
þeir á þann hátt að ná upp þess-
um 850,000. Það er fullyrt að
Bretar muni hafa 2,750,000
menn undir vopnum í byrjun
júní, að meðtöldum Canada,
Ástralíu, Nýja Sjálands og Indía
hermönnunum.
Veglegt heimboð
Síðastliðinn sunnudag var
veglegt heimboð að heimili Mr.
og Mrs. Arlnbjörn S. Bardal í E.
Kildonan; skírnar og afmælis-
veizla. Sonur Niel Bardal og
konu hans Sigríðar, (áður Miss
Johnson) var skírður í kirkjunni
þá um morguninn. En afmælis-
barnið var A. S. Bardal. Hann
var þá 74 ára, ungur má segja,
því lítil ellimörk eru á honum
að sjá, og er síglaður og leikandi
í lund og heilsugóður.
Þar var samankomið um 160
manns og öllum veittar góðgerð-
ir af mikilli risnu og höfðings-
skap.
Kaupa flugvélar
Stjórn Suður-Afríku hefir
gert samninga við félag 1 Cali-
forníu, um að smíða flugvélar
fyrir $2,225,000.
Góð samkoma
Á föstudagskvöldið í síðustu
viku fóru héðan frá Winnipeg
til Gimli, þeir Einar Páll Jóns-
son, Alex Johnson, Nikulás Ot-
tenson, Lúðvík Kristjánsson og
Bergþór Emil Johnson. Fóru
þeir til að skemta á hinni árlegu
lestrarfélags samkomu á Gimli.
Hafði Bergþór Emil Johnson
ræðu. Alex Johnson söng, Nik-
ulás Ottenson flutti frumort
kvæði um J. B. Johnson er gaf
stöfnsjóðinn til spítalans á
Gimli, og Einar Páll Jónsson tal-
aði um Einar Benediktsson
skáld. Lúðvík Kristjánsson flutti
sinn fræga Krossabrag. Einnig
voru á skemtiskránni þeir Feld-
steds bræður frá Árborg, með
tví söng. Og Óli Kárdal frá
Gimli iheð einsöng. Guðmundur
Felsted var samkomustjóri. —
Samkoman var fjölsótt og hin
skemtilegasta.
\ fSLAN DS-FRÉTTIR
Bríet Bjarnhéðinsdóttir dáin
Frú Bríet Bjarnhéðinsdóttir
andaðist að heimili sínu hér í
bænum aðfaranótt laugardags.
Hún hafði kent hjartabilunar
síðustu árin, en hafði fótavist
til þess síðasta og fékk hægt
andlát. Hún varð 83 ára að
aldri.
Frú Bríet var sérkennileg
kona, stórbrotin og mikilhæf á
marga lund. Vegna afskifta
hennar af kvenfrelsismálum
verður hennar lengi minst.
—Mbl. 17. marz.
* * •
Ásmundur Sveinsson
myndhöggvari
Bókaverzlun ísafoldarprent-
smiðju hefir nýlega gefið út bók
er fjallar um Ásmund Sveinsson
myndhöggvara og listaverk
hans. Eru í henni myndir af
mörgum listaverkum Ásmundar,
ásamt ritgerð eftir Guðlaug
Rósinkranz yfirkennara, um æfi-
feril Ásmundar og listamanns-
feril. Tuttugu ár eru nú liðin
síðan Ásmundur hóf listnám, en
tíu ár var hann að námi í ýms-
um höfuðborgum Norðurálf-
unnar.
Tilgangurinn með útgáfu þess-
arar bókar, er sá, að kynna að
nokkru list Ásmundar Sveins-
sonar þeim, er ekki eiga þess völ
að sjá listaverkin sjálf með eigin
augum—Tíminn.
* * *
Þrjár stúlkur fótbrotna
á skíðum
Þrjár stúlkur héðan úr bæn-
um fótbrotnuðu á páskadaginn
er þær voru í skíðaferð. Ekki
munu brotin vera hættuleg.
Stúlkur þessar voru Ragn-
heiður Jónsdóttir, Halldórsson-
ar, skrifstofustjóra í Lands
bankanum og Kristín Haralds-
dóttir, Árnasonar kaupmanns.
Var Ragnheiður á leið frá Skíða-
skálanum í Hveradölum til Kol-
viðarhóls, er slysið skeði, en
Kristín fótbrotnaði í Hellis-
skarði, rétt hjá Kolviðarhóli.
Ennfremur fótbrotnaði í
skíðaferð dóttir Nieljoniusar
ólafssonar vrezlunarmanns hjá
Kol og Salt. Stúlkan heitir Sig-
fríður. Hún þríbrotnaði um
öklann.
Yfirleitt munu allmargir hafa
hlotið meiðsli í skíðaferðum nú
um páskana, því að færi var hart
og hættulegt víða hér syðra.
—Vísir, 26. marz.
;.t * n- * *
Forn-islenzk orðabók
3-4000 blaðsíður
Fyrir nokkru var haldinn
fundur í Kaupmannahöfn, til
undirbúnings útgáfu stórrar
forníslenzkrar orðabókar, sem
gert er ráð fyrir að verða 3—
4000 bls. að stærð.
Þenna fund sátu Danir, Norð-
menn og einn fslendingur. ís-
lendingurinn var próf. Jón
Helgason, Danirnir dr. pfcil.
Ejnar Munksgaard og prófess-
orarnir Arup og Bröndum-Nicl-
sen, en af hálfu Norðmanna
sátu fundinn dr. Kaht. utanríkis-
málaráðherra, próf. A. Seip,
rektor Osloarháskóla og Anne
Holsmark, dósent.
—Vísir, 26. marz.
* * *
Goðafoss fær ekki afgreiðslu í
New York nema hann taki póst
Á föstudaginn var kl. 5 e. h.
var “Goðafoss” ferðbúinn í New
York til þess að leggja af stað
heimleiðis.
En þá kom babb í bátinn. —
Brezk yfirvöld hafa ákveðið, að
skip frá Norðurlöndum, sem fara
með póst frá Ameríku verði að
koma við í brezkri eftirlitshöfn,
Kirkwall.
En Bandaríkjastjórn hefir á-
kveðið, að skip sem þaðan fara
verði ekki afgreidd nema þau
taki póst. Þetta mun eigaijafnt
við öll skip, en “Goðafoss” er
fyrsta íslenzka skipið, sem verð-
ur fyrir stöðvun vegna þessa.
Eins og sakir stóðu í gær, gat
“Goðafoss” ekki farið frá New
York, nema að taka póst, og gat
ekki tekið póst, nema sigla til
Kirkwall, en gat ekki siglt til
Kirkwall, því það myndi marg-
falda vátrygginguna á skipi og
farmi, og við það sat, þegar
blaðið síðast vissi.
Um horfur á póstflutningi til
landsins frá Norðurlöndum hefir
blaðið ekkert frétt, ekkert enn
komið þaðan síðan þann 2. febr.
eins og fyr hefir verið minst á.
En póstur, sem héðan hefir
farið síðustu mánuði, og farið
hefir í póstskoðun í Englandi,
kemst smátt og smátt áleiðis,
að því er frést hef-ir, en með
miklum töfum.—Mbl. 17 marz.
* * *
Ásmundur Ásgeirsson
Skákmeistari Reykjavíkur 1940
f gær lauk skákeinvíginu með
því að Ásmundur sigraði Gilfer
í 3. sinn í röð og hlaut því titil-
inn “Skákmeistari Reykjavíkur
1940.”
Ásmundur hafði hvítt og fékk
snemma yfirburðastöðu. Mið-
taflið reyndist þó svo flókið og
tímafrekt, að báðir lentu í miklu
tímahraki og varð skákin all-
spennandi um tíma, þótt eigi
tækist Gilfer að rétta við hlut
sinn. Enda gaf hann í 42. leik,
þegar mannstap var óverjandi
og staðan að öðru leyti gertöpuð.
Eins og kunnugt er, skyldi sá
hljóta titilinn, er fyrr ynni 3
skákir. Gat einvígið því dreg-
ist töluvert á langinn, ef mikið
hefði orðið af jafnteflum. Nú
hefir raunin aftur á móti orðið
sú, að Ásmundur vann fyrstu 3
skákirnar og gerði því einvígið
eins stutt og glæsilegt og hægt
var.—Vísir, 4. marz.
* * *
Ný flugvél verður smíðuð
fyrir Flugfélag fslands
Aðalfundur Flugfélags Akur-
eyrar var settur á Akureyri í
fyrradag, en honum var ekki lok-
ið og var frestað þar til síðar.
Á fundinum var sú ákvörðun
tekin að breyta nafni félagsins í
Flugfélag fslands h. f.
Örn Johnson flugmaður leggar
annað kvöld af stað áleiðis til
Bandaríkjanna til að annast
kaup og sjá um smíði á nýrri
flugvél fyrir félagið. Flugvélin
verður mjög áþekk gömlu vél-
inni, en lítið eitt stærri og með
fullkomnari tækjum.
Það tekur 6 vikur að smíða
hana, því að verksmiðjan verð-
ur að smíða hana sérstaklega
fyrir okkur og okkar staðhætti,
því hún smíðar aðeins landflug-
vélar með hjóliím, en þessi vél
verður að hafa flotholt í stað
hjóla. Auk þess verður hún út-
búin ýmsum tækjum fyrir okk-
ar staðhætti. Er búist við að
hún komi hingað í byrjun mai-
mánaðar.
Gjaldeyri- og innflutnings-
leyfi er fengið fyrir hinni vænt-
ajnlegu flugvél, en þess má.einnig
geta, að vátryggingarfé fyrir
gömlu vélina — en hún var
trygð hjá Lloyds í London —
fæst í erlendum gjaldeyri og það
auðveldar mjög kaupin á þeirri
nýju.
Flugvélin mun kost með nauð-
synlegum varahlutum um 70
þús. ísl. krónur.—Vísir, 15. marz
ÞÝÐING AUKINS SAM-
BANDS MILLI ÍSLANDS
OG AMERÍKU
Þetta var fyrri fundurinn af
tveimur umræðufundum, sem
Stúdentafélag Reykjavíkur held-
ur á þessum vetri um afstöðu ís-
lands til umheimsins, og’fjallaði
hann um afstöðuna til Ameríku.
Thor Thors hafði þar aðal-
framsögu og ræddi um menning-
arleg, viðskiftalega og pólitÍ3k
sambönd íslands við Ameríku.
Lagði hann aðaláherzluna á auk-
ið menningarsamband við ís-
lendingana í Vesturheimi og
lýsti hinum síauknu erfiðleikum,
sem þeir hefðu við að etja, og
þeirri viðleitni, sem sýnd hefði
verið hér heima, til að styðja
þá og halda sambandi við þá.
Hann rakti þróun viðskiftanna
milli fslands og Suður- og Norð-
ur-Ameríku frá 1935 og erfið-
leikana og möguleikana á aukn-
um viðskiftum íslands við þess-
ar þjóðir. Kvað hann útflutn-
ing íslands til Bandaríkjanna
1930 hafa verið IV2 milj. kr,
1935 4.2, 1938 5.8 og 1939 7.4
milj. Hann sagði, að eins og nú
stæðu sakir væri ekki hægt að
selja síldarlýsi til Ameríku sök-
um tolla, en ef því fengist
breytt, yrði það mikill hagnaður
fyrir okkur, því þá yrðum við
óháðir lýsishringunum í Evrópu.
Svipuð aðstaða sagði hann að
væri um sölu síldarmjöls. Þa
ræddi hann og um gildi sýning-
arinnar í New York bæði fyrir
viðskiftalífið og ísland sem
ferðamannaland. Þá kom hann
nokkuð inn á hina pólitísku að-
stöðu til Bandaríkjanna, m. a.
hugmynd Vilhjálms Stefánsson-
ar um að ísland væri fyrsta
ameríska lýðveldið og Monro-
kenningin ætti að ná til þess.
Kvað ræðumaður, að eins og nú
stæðu sakir, væri erfitt að
standa einn og óstuddur og væri
því ekki fráleitt að athuga
þenna möguleika, því landinu
myndi minst hætta stafa af
vernd Bandaríkjanna af þeim
stórveldunum, sem nú væru til.
Ragnar Ólafsson lögfr. hafði
framsögn um aukið menningar-
samband fslands og Ameríku og
nauðsyn á því, að íslendingar
öðluðust betri skil á andlegri og
verklegri menningu þeirra en
verið hefir. Sagði hann, að á
s. 1. ári hefði verið stofnað hér
félag, sem héti íslenzk-ameríska
félagið, til að vinna að menning-
arsambandi íslands og Banda-
ríkjanna s. s. með því að koma
greinum um íslenzk efni í blöð
vestra, koma þar út þýðingum á
ísl. bókum og koma á kandidata-
Frh. á 8. bls.