Heimskringla - 24.04.1940, Qupperneq 3

WINNIPEG, 24. APRÍL 1940
HEIMSKRINGLA
Þegar hann leit í endurminning-
unni yfir sína viðburðaríku æfi.
Hann hafði unnið tmarga og
glæsilega sigra. Oft hafði gæfu-
sólin skinið bjart á æfintýra-
brautir hans. En hann hafði þó
að lokum beðið fullkominn ósig-
ur í fjármálabaráttunni. í
kvæðinu til móður sinnar segist
hann hafa siglt sinn sjó fram á
haust þar til hin suðlægu lönd
voru horfin sjónum. Hann
vissi, að ættlandið beið, enda var
þangað stefnt:
Hér á að draga nökkvann í
naust.
Nú er eg kominn af hafi.
En þegar Einar Benediktsson
hafði ráðið skipi sínu til hlunns,
varð löndum hans tamara að
fjölyrða um það sem orðið hafði
honum mótdrægt, heldur en
listamannsfrægð hans. — Nú
fann hann það, sem hann hafði
löngu áður sagt vel og spámann-
lega um Gretti Ásmundsson:
Og reyndi það nokkru glöggvar
en hann
að sekur er sá einn—sem tapar ?
Framh.
§
8. SíÐA
BJÖRN SYEINSSON
F. 7. apr. 1857—-D. 1. sept. 1939
Hanrj er fallinn, hrumur, veikur.
Hann, sem áður beinn og keikur
Gafst ei upp við Grettis tök.
Vinnukappið var ’onum leikur,
Vel þess kendu, stofnar, eikur,
Engin brýna slegin slök.
Átökin í ungu landi
Ýmsum reyndust þung í bandi;
Þér varð ekki það að sök.
Haldgæðin frá “heimalandi”*
Hreinræktaður manndómsandi
Stóðu eaman, bök við bök.
Árarhlummur æfði drenginn
Ægir karl er tók í strenginn.
“Þrekraun óx í þeirri vök”.
Hér ’onum mætti enginn, enginn
Er axla skyldi þyngsta fenginn
Handfestan við hreystitök.
Einyrkjans á veg og vanda;
Veifði sigð, til beggja handa.
Ruddi þögull reitinn sinn
Aleinn, aleinn upp hann tætir,
Erfiðust þrekraun mætir,
Sjálfur eignast sigurinn.
* * *
í umræðum við einn og þenna
Öllum ljúft að viðurkenna
Að tál hans varð þér tekjulind.
Andleg nægð að miðla og menna
Og mér** voru hugtök frá hans
penna,
Frumleg augljós fyrirmynd.
Þýðisblær á anda og orði;
Auguri mildur geislaforði,
Hirt í eðliseinkunn hans—
Skráður mannúð, skírleiksandi
Skilningsfrjór, frá móðurlandi.
Hitaeining hreinleikans.
Móðurtungan mjúka og hreina
Myndauðg hjá þér gekk um
beina.
Kjarnfæðuna bar á borð.
Vissir því ei væri að leyna,
Er vansmíðslausa málið eina
Sem dekrar ei við að drepa í
skörð.
* * •
Eftir hrakning alloft strangan
^msum geðþekk hinsta gangan
Og fiönnum hetjum harmavörn.
En þyngstur í skauti þér var
dauðinn
^egar hann hremdi dýrsta auð-
inn—
Eiginkonu og ástkær börn.
í’ökkum vafin, þín sé minning
■~-Þeirra allra er nutu kynning
Við þig, tryggi vinur minn.
^verjum einum vaxtar-vinning
Verðmæt, sönn og bróður hlynn-
o in«
oss fylgir út og inn.
Viljir þú teljast mikilmanna
Meðal, kynn þér háttu landnem-
anna,
Kynslóð unga, hald þeim hæst!
0g afrek þeirra á þér sanna
Að afsprengur sért höfðingjanna
Framtíð þín mun fegurst, .stæst.
Th. St.
Barna og unglingastukan “Gimli Temple”, Nr. 7
BINDINDISMÁLIÐ
Erindi er Christiana O. L. Chis-
well flutti á ársþingi Bandalags
lúterskra kvenna, í Fyrstu lút.
kirkju, Winnipeg, 17. júní 1939.
* íslandi.
** Bréfaviðskifti okkar í nær
40 ár.
Þegar forseti Bandalags lút-
enskra kvenna fór þess á leit við
mig að innleiða bindindismálið á
þessu þingi, þá runnu á mig
tvær grímur.
Fyrir nokkrum árum liðnum,
reyndi eg að tala fyrir því mál-
efni á þingi yðar á Langruth, en
mætti þá svo gífurlegri mót-
spyrnu, sársauka og vonbrigða,
að eg vildi síður mæta slíku aft-
ur. Og eg hugði þá, að þið
væruð ekki bindindissinnar. —
Líklegt mundi að bindindi væri
stássorð á þingum yðar, og að
þið munduð aldrei gefa því mál- {
efni fylgi til framkvæmda.
En nú, þegar tækifærið að tala
fyrir bindindi var aftur lagt í
höndur mér, þá hugsaði eg
tvisvar. Og niðurstaðan vavð
þessi: Láttu nú bróðurkærleik-
ann stjórna geði þínu. Með
L>ökkum skalt þú grípa þessar
tíu mínútur, sem þér og þínu
málefni eru gefnar til umráða.
“Hér stend eg! Guð hjálpi
mér!” — Nú vitið þið flestar, að
bindindismálið hefir verið mitt
hjartans málefni í meir en hálfa
öld. Sérstaklega hefi eg lagt
krafta mína fram við eina grein
á þeim stóra stofni,, sem nú,
breiða lim sín út um allan hinn
mentaða hemi, — grein sem egj
ann og nefni hina göfugustu
grein á bindindis stofninum. Hér {
á eg við barna- og unglingastarf-
semina. Barna- og unglinga-
stúkur eru eins nauðsynlegar og i
sunnudagaskólar. Oft finn eg,
þegar eg er að reyna að skapa j
ást og virðingu fyrir málefninul
í hið bljúga barnshjarta, að al-
mættið grípur inn í starfið, —
gefur mér nýtt líf, nýja krafta,
nýjar hugsjónir.
Hvergi í reynsluskóla lífs j
míns hefi eg fundið betri lexíurj
til notkunar í lífinu en í barna-j
og unglinga starfinu.
Yður er kunnugt, að bindindi
er hið mesta menningarmáis
heimsins. Og nú, þar sem vís-j
indin hafa sannað okkur hin
skaðlegu áhrif áfengis og tóbaks
á líkama og sál, þá sætir það
undrun hugsandi manna hve fáir
hér í Manitoba veita því göfuga
málefni fylgi. Og það rís kökk-
ur í kverkum mér, þegar eg
mæti konu sem er andvíg bind-
indi.
Oft sárnar mér í huga, þegar
okkar hæfustu mælskumenn eru
að tala um vestur-íslenzxa
menningu, en minnast svo ekki
með einu orði á I. 0. G. T. bygg-
inguna á Sargent Ave. Það voru
líka fátækir bindindis.sinnaðir
verkamenn og fátækar bindind-|
issinnaðar vinnukonur sem j
reistu þá byggingu. Drottinn
var í verkinu.
Tíminn er naumur og leyfir
enga óþarfa mælgi. Samt lang-
ar mig að stikla á fáeinum stein-
um enn. Læt kylfu ráða kasti.
Bið Guð að láta þessi fáu og fá-
tæku orð falla í frjófga mold. ;
Bandalag lúterskra kvenna!
Það er meiningu mín að hrópa
og kalla, unz þið vaknið til með-
vitundar um það, að bindismálið
er yðar málefni. Frá kristilegu
sjónarmiði grípur það hærri, við-
ari, dýpri tökum í líf og verka-
hring kopunnar en karlmanns-
ins. í Bandaríkjunum hafa kon-
ur látið til sín taka í bindidis-
málum. Og nægir að benda á
Frances Elizabeth Willard (The
Mother of Temperance) ; á Eng-
landi, Lady Henry Somerset; á
fslandi, Ólafía Jóhannsdóttir og
Guðrún Lárusdóttir; hér í Win-
Mynd þessi er tekin af barna og unglingastúkunni “Gimli
Temple, Nr. 7 á 33. starfsafmæli hennar 1939. Myndin var
tekin í skrúðgarði Gimlibæjar. — Þann 1. desember síðastl.
hélt stúkan skemtisamkomu 1 kirkju lúterska safnaðarins
á Gimli; fór þar alt fram á íslenzku öllum viðstöddum til
ósegjanlegs yndis. Frú Kristjana Chiswell hefir verið lífið
og .sálin í starfrækslu stúkunnar frá byrjun, og hefir með
því unnið hreint og beint kraftaverk í þjóðræknislegum
skilningi íslenzkunni til viðhalds.
nipeg, Guðrún Búason, Carólína
Dalman, Ingibjörg Jóhannesson.
Margar fleiri mætti nefna, en
tíminn leyfir það ekki.
Það er 17. júní í dag, afmælis-
dagur Jóns Sigurðssonar, frels-
ishetjunnar miklu, — frelsis-
hetjunnar okkar fslendinga. Við
höfum ekki gleymt orðunum,
sem hann risti á skjöldinn sinn:
“Fram, aldrei að víkja!” eða,
“Sameinaðir stöndum við,
sundraðir föllum við.”
Fyrirkomulagið sem nú ríkir í
heiminum, viðvíkjandi bindind-
ismálinu, getum við aldrei unnið
nema með sjálfsfórn, framsókn
og sameinuðum kröftum. Lát-
um nú skrið koma á skútuna.
Söfnum liði, og stefnum í rétta
átt. ,
Þegar hans hátign, konungur
hins mikla Bretaveldis, og drotn-
ingin Eiizabeth, voru stödd hér i
Wninipeg, síðastl. 24. maí, þá
hlustaði eg á útvarpsræðu hans
hátignar, sem var hin bezta, og
brezkum konungi sæmandi. En
aðeins ein setning ræðunnar
festist í minni mínu. Konungur
vor sagði: “Lykillinn að öllum
mannlegum framförum heims-
ins er trú, von og kærleikur.”
Trú, von og kærleikur eru kjör-
orð bindindismanna og kvenna
um allan hinn mentaða heim.
Bandalag lúterskra kvenna!
Þessi lykill er í yðar höndum.
Opnið nú hurðina í Jesú nafni.
H L A U P Á R
Eftir Guðný Sigurðardóttir
— Jæja, stelpur, ætlið þið
ekki að reyna að krækja í ein-
hvem burgeisinn núna þann 29.
febrúar, þið fáið hvort sem er
ekki jafn gott tækifæri næstu
fjögur ár, sagði Gunnar, um leið
og hann benti þjónnium að
koma.
— Já, það skal eg svei mér
gera, sagði Lóa. — En þú þarft
ekki að ímynda þér það, að þú
yerðir svo lánsamur að verða
fyrir valinu.
— Nei, vonandi slepp eg við
öll hanskaútlát, hreytti Gunnar
út úr sér. — Viljið þér gera svo
vel að láta okkur fá tíu rjóma-
bollur í viðbót. Bolludagurinn
er ekki nema einu sinni á ári.
Hann brosti afsakandi til
þjónsins, sem hneigði sig og fór,
Hljómsveit “Borgarinnar”, tók
að spila hvellandi, fjörug Vínar-
ljóð, sem áttu að vera einskonar
andleg næring fyrir gestina, og
hjálpa þeim til að renna niður
kaffinu og rjómabollunum.
— Tóta mín, hefir þú hugsað
þér að stýra skipi þínu í hina
viðsjárverðu höfn hjónabarids-
ins- spurði Ragnar, með sínum
rólega en jafnframt hæðnislega
málróm.
Tóta dæsti og sagði:
— Þó eg færi bónorðsför til
einhvers myndi enginn taka mig
alvarlega, svo eg verð sjálfsagt
piparmey alt mitt líf.
— Já, sagði Ragnar í upp-
gerðar meðaumkvunartón. — Þú
átt því miður ekki mörg skref
áfram að dyrum piparmeyja-
pakkhússins. En þó eg vilji
ekki beinlínis halda því fram, að
eg finni hjá mér tilhneigingu til
að hnerra þegar eg er nálægt
þér, þá skaltu samt vara þig.
Nú tók ólafur til máls og var
að vanda stuttorður og ákveðinn.
— Uss, hvað ætli þær gæti í
fáum orðum sagt ekki neitt.
— Viltu taka orð þín aftur,
sagði Lóa og kveikti sér í nýjum
vindlingi.
— Nei, sagði ólafur. — Má
bjóða þér. eina bollu Lóa mín.
— Nei, þakka þér fyrir, eg er
nógu feit. En ef við stúlkurnar
— eg á ekki við Reykjavíkur-
stúlkurnar, heldur allar stúlkur,
— fengjum tækifæri til að sýna
hvað við getum, þá myndu karl-
mennimir vera í stórkostleguin
minnihluta í öllum embættum
landsins, eftir nokkur ár.
—: Þá vildi eg vera dauður,
sagði Ólafur.
— Haldið þið að við getum
ekki alveg eins verið á þingi og
rifist eins og karlmennirnir ?
— Jú, þið munduð ekki svíkj-
ast um að rífast, sagði Ragnar.
— Við skulum halda okkur við
efnið, sagði Gunnar. — Haldið
þið til dæmis að nokkur stelpa
þori í raun og veru að biðja sér
manns ?
— Það þori eg, sagði Stella.
Hún hafði setið þegjandi og
hlustað á samtalið, sem nú var
farið að verða nokkuð eldfimt.
— Jæja, viltu sýna að þú
gugnir ekki? sagði ólafur ögr-
andi.
— Ekkert er auðveldara, svar-
aði hún rólega og án þess að
blikna.
Félagar hennar hlógu efa-
blöndnum hlátri, sem varð ein-
mitt til þess að sá snefill sem
eftir var af skynsemi hennar
rauk út í veður og vind.
— Eg skal veðja við ykkur, að
eftir 29. febrúar skal eg annað
hvort eiga tólf pör af -nýjum
hönskum eða vera harðtrúlofuö,
sagði Stella og barði hnefanum
í borðið orðum sínum til áherslu.
— Bravo! hrópuðu strákarnir
í kór, en augnaráðið sem þær
Tóta og Lóa sendu vinstúlku
sinni var alt annað en uppörv-
andi.
Á næsta augnabliki voru sam-
in bráðabirgðalög, og var efni
þeirra í stuttu máli þetta:
Stella mátti ekki láta þann
útvalda komast að því að bón-
orðið væri veðmál, fyr en svarið
væri fengið.
Frh. á 7. bls.
ISLANDS-FRÉTTIR
Fregnir hafa borist frá Suður-
hemisskautsleiðangri Byrds að-
míráls, sem tilkynnir, að flogið
hafi verið yfir suðausturströnd
meginlands suðurheimskauts-
landsins, en hún var áður ófund-
in, Var ílogið meðfram hinni
nýfundnu strönd, sem er 1200
sjómílur fyrir austan “Little
America”. Byrd hefir gert upp-
drátt af strandlengjunni. Enn-
fremur hafa leiðangursmenn
fundið fjallgarð mikinn og eru
hæstu tindarnir mörg þúsund
fet á hæð. Ennfremur hefir ver-
ið flogið yfir haf, áður óþekt, og
liggur það að jökulströnd.
LESIÐ HEIMSKRINGLU—
bezta íslenzka fréttablaðið
SkutuII lyftist alveg upp úr
sjó, þegar ein sprengikúlan
sprakk við hann
Alþýðubl. átti í dag kl. IIV2
samtal við Lúðvík Vilhjálmsson,
skipstjórann á togaranum
“Skutli”, en þá var skipið statt
undan Reykjanesi og er það
væntanlegt hingað til Rekyja-
víkur síðdegis í dag.
Blaðið spurði skipstjórann um
nánari atvik að árásinni, sem
gerð var á skipið undan austur-
strönd Englands síðastliðinn
laugardag.
Skipstjórinn skýrði svo frá í
stórum dráttum:
“Árásin var gerð á skipið kl.
um 5 á laugardagsmorgun og
var þá enn dimt af nóttu. Við
sigldum með fullum Ijósum,
einnig undir bátadekki. Eg held
að skamt frá hafi verið convoyi
(kaupskipalest), en það er alger
misskilningur, ef menn halda að
Skutull hafi siglt í convoy, það
gerir yfirleitt enginn íslenzkur
togari mér vitanlega.
Skyndilega kom flugvél út úr
myrkrinu. Hún var ljóslaus og
flaug mjög lágt. Við vissum
fyrst alls ekki hverrar þjóðar
hún var, en okkur þótti líklegt,
að hér væri um þýzka flugvél að
ræða og hún sagði fljótt til sín.
f einu vetfangi sveif hún yfir
skipið og meðfram því stjóm-
borðs megin og varpaði niður
sprengju. Þetta skifti engum
togum og ekki gátum við áttað
okkur vel á því, hve margar
sprengjurnar voru, en þær hafa
ekki verið færri en þrjár.
Undir eins og fyrsta sprengj-
an féll, slöktum við öll ljós og
sigldum með fullum hraða bemt
áfram, við breyttum aldrei um
stefnu og hægðum aldrei á okk-
ur, heldur héldum áfram beint
■strik og nú ljóslausir.
Við eina sprengjuna tókst
skipið alveg á loft, og vissi eg í
bili alls ekki hvort sprengjan
hafði farið í sjóinn eða hitt skip-
ið sjálft, og skalf skipið alt og
nötraði. Það mun hafa skemst
eitthvað, en þó er það ekki lekt.
Skipið mun strax á morgun
verða tekið til skoðunar.
Strax eftir að flugvélin, sem
alt af var ljóslaus hafði varpað
sprenjum, hóf hún vélbyssu-
skothríð á skipið, en það fór á
sömu leið — ekkert skotanna
hitti. Fóru þau öll yfir skipið
aftast í myrkrinu sáust eldrák-
irnar eftir vélbyssukúlurnar.
Eg veit ekki hve lengi árásin
stóð, en hú hefir ekki staðið
lengur en í 10 mínútur, því að
snögglega birtust okkur tvær
stórar árásarflugvélar með full-
um ljósum. Komu þær stjórn-
borðsmegin að okkur og réðust á
hina þýzku flugvél, sem flýði
strax, en nokkur bardagi mun
hafa orðið milli þeirra, því að
við heyrðum skothríð frá þeim.”
—Alþbl. 6. marz.
* * *
Rausnarleg gjöf frá Nuffield
lávarði til fslands
Nuffield lávarður er heims-
þektur fyrir þann áhuga, sem
hann hefir á undanförnum árum
sýnt á heilbrigðismálum. Hefir
hann gefið ógrynni fjár til
sjúkrahúsa og heilbrigðismála,
enda langaði hann til þess í æsku
að verða læknir, en fátækt kom
í veg fyrir að hann gæti gengið
mentaveginn. Varð hann fyrst
hjólhestaviðgerðarmaður, en
færði sig smám saman upp á
skaftið og lauk með því að verða
þektasti bifreiðaframleiðandi
Breta. Nú er hann einnig orö-
inn einn af stærstu flugvéla-
framleiðendunum þar í landi. —
Nuffield hefir gefið fjölda stál-
lungna til sjúkrahúsa í Bret-
landi.
Ráðunautur hans í heilbrigð-
ismálum, dr. Maclntosh frá Ox-
ford, var hér á ferð s. 1. sumar
og kom þá m. a. í Landspítalann.
Er það fyrir milligöngu hans, að
Nuffiled lávarður gefur gjöfina.
ófeigur ófeigsson læknir mun
hafa eftirlit með stállunganu á
Landspítalanum.
Vísir átti tal við ófeig lækni
í morgun. Kvað hann tækið
myndi verða tekið úr umbúðun-
um næstu daga.
Dr. Maclntosh bauð Ófeigi
lækni fyrst stállungað, en hcn-
um þótti réttara að það væri á
þeim stað, þar sem sem flestir
gæti haft aðgang að því. Spurðí
hann Maclntosh hvort honum
væri ekki sama þótt Landsspit-
alanum væri gefið tækið og félst
gefandinn á það. Verður Iungað
því látið vera í Landsspítalanum
framvegis.—Vísir, 1. marz.
* * *
Brynjólfur Bjarnason fékk
kinnhest á Alþingi
Sá óvenjulegi atburður gerð-
ist í sölum alþingis í gær, að
Hermann Jónasson forsætisráð-
herra rétti Brynjólfi Bjarnasyni
alþingismanni og aðalforsprakka
kommúnista snöggan kinnhest
með flötum lófa — svo að
Brynjólfur riðaði við.
Nokkrir þingmenn voru —
utan fundar í þinginu — að ræða
um Finnlandsmálin, og sló Her-
mann Jónasson því fram, að
kommúnistaforsprakkarnir hér
ættu allir að taka upp ættar-
nafnið Kuusinen og kenna sig
með því við hinn fræga flokks-
bróður sinn frá Terijoki.
Brynjólfi mun hafa .sárnað
samanburðurinn við þennan fé-
laga, enda kvað nú Stalin vera
búinn að láta drepa hann, og
mun hann því í augum Brynjóifs
vera orðinn “upplagður svikari”.
Rauk Brynjólfur upp og svaraði
forsætisráðherra um heimsku.
Kvað hann forsætisráðherra
vera frægan að heimsku, en þó
hefði hann sjálfur ekki talið
hann vera svona heimskan.
Þeir alþingismennirnir stóðu
sitt hvoru megin við borð, og
rétti forsætisráðherra hinum
kinnhestinn yfir borðið og mælti
eitthvað til Brynjólfs um leið.
Ýfðist Brynjólfur afskaplega
við þetta og varð svo hvumsa að
hann kom engu orði upp um
stund og viási ekki hvað til
bragðs skyldi taka, en rauk svo
út.
í dag ber Þjóðviljinn sig mjög
illa undan kinnhestinum, sem
Brynjólfur fékk, og er bersýni-
legt, að Kommúnistaflokkinn
svíður allan sárt undan honum.
—Alþbl. 15. marz.
* * •
Gunnar Gunnarsson gengur
á fund Hitlers
Samkvæmt fregn frá Beriín
tók Hitler á móti Gunnari Gunn-
arssyni rithöfundi í Ríkiskansl-
arahöllinni í dag.
Gunnar, bóndi að Skriðu-
klaustri, mun vera fyrstl ís-
lendingurinn sem gengur á fund
þýzka einræðisherrans.
—Mbl. 21. marz.
• * •
Gott tíðarfar
Stgr. Davíðsson skólastjóri á
Blönduósi ritar Tímanum: Það,
sem af er þessum vetri, hefir
tíðarfar verið hér fádæma gott.
Muna menn eigi slíka stillu, jafn
langan tíma. Snemma í janúar-
mánuði tók upp allan snjó af lág-
lendi. Var þá frostlaust þann
mánuð til enda og venjulega
logn. Framan af febrúarmán-
uði hélzt sama blíða, en kólnaði
nokkuð í veðri um miðjan mán-
uðinn, og hefir síðan lengst af
verið nokkurt frost.. En hríðin,
sem gekk yfir flest héruð lands-
ins, kom hér varla við. Var hér
logn og bjart veður þá daga
flesta, sem hríðin geisaði annars
staðar um landið. Á Húnaflóa
hefir verið ágætur afli í allan
vetur og er enn. Frá Blönduósi
var róið til fiskjar til skamms
tíma, og á Skagaströnd er enn
góður afli. Er fiskurinn flak-
aður og hertur til útflutnings.
óvenjulegt er, að hér aflist um
þetta leyti árs.—Tíminn, 5. marz
Það hefir vakið mikla athygli
í Hollywood, að Chaplin er orð-
inn uppvís að því að hafa litað
hár sitt. Fréttin flaug um allan
heim, sem von var!