Heimskringla - 09.06.1948, Blaðsíða 3

Heimskringla - 09.06.1948, Blaðsíða 3
WINNIPEG, 9. JÚNI 1948 HEIMSKRINGLA 3. SIÐA 1924. Ári síðar kom Adam Paul- sen til Reykjavíkur og lék í —| "Einu sinni var". Þar lék eg| prinsessuna. Adam Paulsen hvatti þá mömmu til þess að látai mig fara á nemendaskóla Kon-; unglega leikhússins og varð það' úr, að eg fór þangað haustið 1925. j Um leið kom manna hingað til | Loftsteinaleit Eftir Niel M. Clark Úr Saturday Evening Post Lausleg þýðing eítir Árna S. Mýrdal Framh. Það var aðeins eitt orð sem vís lækninga og varð þá minna úr aði Nininger á slóð ágætis fund námi hjá mér en skyldi fyrsta ar. Á milli áranna 1800 og 1890, árið. Mamma dó hinn 16. janúarj tók Frank Kimberly og Mary 1926, eg fór með henni heim degi' kona hans heimilisréttarland í síðar. Áður en mamma dó, hafði nánd við Haviland, Kansas hún beðið mig að halda leiklist- Nágrannar Franks plægðu svo arnáminu áfram og þegar eg kom dögum skifti án þess að koma heim hvatti pabbi mig einnig til nokkurn staðar í stein, en Frank þess að halda áfram. Nemenda- gat vart farið eina umferð án skólinn tekur tvö ár, en af því, þess að rekast á stein, sumir að eg hafði misst svo mikið úr þeirra voru á stærð við vel stalp- fyrsta árið, fékk eg að vera í aðan grísling. þrjú ár, svo eg lauk námi 1928. Mary Kimberly, fyrrum kenn- Þegar eg kom á skólann ari, leit á steina þessa, er voru dreymdi mig ekki um að verða sífelt að skaprauna manni henn- leikkona hér í Danmörku, en fé- ar, og segir að þeir séu ekki venj- lagar mínir á skólanum hvöttu ulegt grjót, heldur loftsteinar. mig til þess að verða kyr og það( Frank hló að henni) og alHr j varð svo úr. Eg á það félögum nágrenninu gerðu slíkt hið sama. mínum að þakka, hversu vel eg Hún lét mann sinn flytja alla hef kunnað við mig. Þau voru steinnanna í eina hrúgu nálægt mér svo góð. Þegar eg kom, var húsinu. eg svo rammíslenzk, að mér fannst allt svo ólíkt því, sem eg Hún eflir nú og auglýsir hug- mynd sína þar til að tveir burg- átti að venjast, og átti bagt með eisar frf ^ háskólanum koma að aðlaga mig þessu nyja um- ( rannsóknarferð. Þeir kváðu> að hverfi. Mér var þó fullkomlega skom_n _á _____ ^. , ^ ljóst, að eg varð að hfa mig inn ^ loftsteinar Þetta skeði árið í líf og hugsunarhatt folksins lgQ()_ BóndabýH þetta varð yið hér. Eg gat ekki ætlast: til þess, ffægt &{ ^.^ ^ ^ það að aðrir semdu sig að minum sið- ^^ "loftsteinabújorðin". Um um. bar eð ee var utlendingur. , . _ . . * ^ s . , hana voru ntaðar visindagreinar Aldrei hef eg orðið var ofundar , . .. , . . , ^ 5 ' a fronsku, þyzku og ensku. Og af hálfu Dana í minn garð, þegar vísindamennirnir voru hvorki fyrr né síðar. ^ | búnir ag kaupa ^ steina Meðan eg var í nemenda-skól- hruguna( átti Mary Kimberly dá anum var eg hrædd við einn laglega fulgu _ bankanum kennarann. Hann var svo strang- síðasta hláturinn. ur o£f fann alltaf að við mig því , .,, -. tm , ui u& laim ai ___ . V, Þrjatiu og fimm arum siðar ber að eg talaði með ísl. hreim. Eg Nininger af ^.^ einni að gekk venjulega heim, þegar eg ^. Kimberly hjónin VQru far. að telja honum hughvarf; annars væri hann nú ekki heimsins fræg- október 1946, slítur hann sig lausan á nýjan leik, og setur á ssti loftsteinasafnari. Árið 1925 stofn American Meteorite Mus- laust eftir að honum hafði hug- eum, af því að hann áleit, að safn og hafði verið í tímum hjá þessum in að eldast og sagan að fyrnast. manni; til þess að ná mér. Einn En hann ^ hjá þeim ^ arineld. daginn gerði eg ekki annað en ._. marga kvöldstundina og ræddi æfa mig í að segja danska orðið "ej" og eg sagði við sjálfa mig — eg skal nú sýna honum, að eg get lært dönsku. um eitt og annað. Það var við eina slíka heimsókn sem Frank segir við konu sína, "Hvað varð um stóra lof-tsteininn, sem við Er frú Anna Borg sagði mér fundum _ gomlu veltunni?" þessa sögu, tók Paul Reumert Það var síðasta orðið sem vakti undir — já, hann var nu hka ljoti athygU hans Nininger ólst upp karlinn þessi kennari. Kennannn , Kansas Qg Qklahoma, og vissi var Paul Reumert bætti frú Anna við. "Eg skal veðja", segir Nining er, "að þetta er af völdum víga hnattar, en ekki vísunda." Fjöldi vísindamanna hafði sveimað fram og aftur um bújörð þessa árum saman, en engum þeirra hafði komið þetta í hug. Bað nú Nininger um leyfi að grafa nið- ur í lautina, en varð að bíða í átta ár, áður en hann gat komið því við. Árið 1933 beitir hann hestum fyrir sköfu og byrjar á greftin- um. Nininger bjóst við að finna ar- arstórann loftstein. En honum brugðust hraparlega vonir. "Velt- an" var troðfull af loftsteinum. Það var líkast því sem verið væri að moka upp kartöflum, hann skóf þá upp í þúsundatali. í einu teningsfeti voru sextíu og fimm en enginn þeirra, sem í ljós kom, var stór. Sá allra stærsti vó að- eins áttatíu og fimm pund; en flestir voru minna en eitt pund að þyngd. En áhrifamesta upp- götvunin, er vakti undrUn Nin- ingers og annara vísindamanna þegar þeim skildist þýðing henn- ar, var sú, að loftsteinarnir höfðu skipast í jörðinni eftir ákveðnu forsniði, sem var keila á hvolfi, með broddinn tíu fet fyrir neðan yfirborð akursins. Þessi upp- götvun var fullnaðar sönnun þeirrar lærdómsáætlunar Dr. F. R. Moulton's og síðar Dr. L. J. Spencer's, brezks vísindamanns, að þegar stór vígahnöttur steyp- ist til jarðar hlýtur hann aðþrýsta saman loftkeilu á undan sér, er,| skóianefndarformanns, sem kvæmst það snjallræði að auð- veldasta aðferðin til að safna loftsteinum væri að fræða al- menning um einkenni þeirra og eiginleika og sjá svo um að það yrði til einhvers að vinna að segja til eða koma með loftstein, gerði hann tilraun að fá fjár- hagslegan styrk hjá doktor Mer- rill, yfirmanni Smithonian stofn- unarinnar, til að koma áformi sínu í framkvæmd. Þessi þaul- leikni vísindamaður sagði hon- um að þessi aðferð gæti ekki hepnast og skýrði honum frá hvers vegna. Fær hann nú tólf mánaða lausn frá kenslustörfum, lætur gera sér íbúðarbíl, flytur í hann með konu og börn og leggur af stað. Það var nú helzt til seint jafnvel þá, að gerast flakkari; hann hafði átta um þrítugt og átti konu og þrjú börn. Frá fjárhagslegu sjónarmiði, var fyrirtækið næsta óhyggilegt. Aleiga hans í pen- ingum, daginn sem hann lagði af stað, var $19.87, og átti enn ó- goldna $300 í íbúðarbílnum. En konan hans, Addie, sem var þá og er enn hans bezti ráðunautur, var meðmælt förinni. Það reið baggamuninn. Árið var bæði æfintyraríkt og framkvæmdaríkt. Nininger fjöl- skyldann hafði ferðast átta þús- und mílur. Stundum áttu þau ekki fyrir frímerki á sendibréf. Tíu dögum fyrir jól, námu þau staðar í Corpus Chisti, Texas og áttu þá ekki málungi matar. Skálmar nú Nininger hraustlega inn á skrifstofu bankastjóra og að sögn var harðari í horn að taka en nokkur annar í bænum og leggur loftstein á skrifborðið og segir, "Það springur ekkil" Lýsir svo fljótlega, hvað hann hafi á boð- stólnum, og áður en lýkur selur hann bankastj., $150 virði af náttúruvísinda munum og hafði ræðuhöld í skólum bæjarins um —Fyrsta aðalhlutverkið, hélt frú Anna áfram, sem eg lék var í Galgemanden og þar átti eg að leika á móti þessum stranga manni. Eg sagði við sjálfa mig: —Hann tekur aldrei í mál að leika á móti mér, en þegar til kom var hann hjálpsemin sjálf, svo eg hætti að vera hrædd við hann og nú sjáið þér hvort hræðslan er ekki að fullu yfirunnin. Fyrstu árin var eg alltaf látin því öll deili á "veltum" (wall- ows). Áttu við vísinda-veltu? segir hann. Já, það var slík velta, sem Frank átti við, og sagði, að nokkrar þeirra væru í landeign- inni, en að þessi væri sú stóra. Rigningarvatn lá lengi í henni; hann brynti búfénu í tuttugu ár, en veltan var þar enn. "Mig langar til að sjá hana", segir Nininger. Þeir mældu velt una. Hún var þrjátíu og sex fet á breidd og fimtíu og fimm á á því augnabliki sem hún rekst á jörðina, ætti að springa og mynda keilulagaðann gíg og dreifa víga- hnattarbrotunum einmitt á þann hátt sem Nininger var nú sjón- arvottur að. Nokkrir vígahnattagígir hafa fundist hér og hvar, síðan fólk vissi, hver einkenni þeirra eru. í grein, sem birtist í Saturday] náttúrusögu, er gáfu af sér $120. Evening Post 9. sept. 1944, lýsirj í viðbót. Þannig bar hann tíð- Herbert Ravenel Sass undarleg-1 indin um loftsteinana víðsvegar, um "fjörðum", er sjást úr lofti' og var fús að bíða árangurs jafn- fram með ströndum Carolina-rík- vel í mörg ár, ef þörf gerðist. is, er margir álíta að hafi ef tilj Fyrsta viðstaðan var í Paradise, vill myndast af árekstri hala- j Kansas; þar hélt hann þrjá fyrir- stjörnu. Safn Niningers í Ari-1 lestra. Fjórum árum síðar í des- zona stendur þar sem það er, af, ember 1929, kom einn af náms- því að þaðan eru aðelns fimm' sveinum hans með loftstein á leika mildar og meirlyndar stulk- lengd Hun ^ ÓHk ÖUum þeim ur, svo að eg var oftast gratandi veltum. sem hann hafði séð- Jafn_ á leiksviðinu, mér flaug þa stund yel eftir ag hafa yerið margplægð um í hug, að ekki væri eg lík yar enn auðsýnilegur hryggur í Hjördísi, sem mig dreymdi um kringum hana að leika, þegar eg var smáangi. _^__________^^ Á þessum árum lék eg m. a. menningarstofnun> sem ekki má Margrethe í Faust og Valborgu vanta hjá menningarþjóð. ^j^. í Áxel og Valborg. | leikhus með færum leikurum er Síðan hef eg leikið strangar ekki aðeins leiklistinni, heldur konur t. d. Guðrúnu Ósvífurs- einnig menningunni mikill styrk dóttur í Kjartani og Guðrúnu. ur. Við eigum góða leikritahöf- Þar var eg farin að nálgast Hjör-^ unda. Þeim yrði Þjóðleikhúsið dísi. í fyrra lék eg í "De smaa hvatning til nýrra og meiri dáða. Roul" eftir ameríska kvenleik- Leikararnir okkar heima hafa ár- ritahöfundinn Lillian Hellman. um saman unnið samvizkusam- Þar var eg blátt áfram vond. Ef lega vjð slæm skilyrði. Þeir eiga úr því ^verður að við hjónin leik- það margfaldlega skilið að fá að um gestahlutverk í Reykjavík í njóta bættrar aðstöðu. Sögurnar sumar leikum við Litlu refina og okkar geyma efni í mörg stór fengileg leikrit, sem myndu njóta sín bezt á íslenzku leiksv- mílur til hins fræga vígahnattar- gígs. Árið 1939, rakar Nininger með seglumagnaðri hrífu, víga- hnattarögnum, sem voru ekki stærri fyrirferðar en hnotkjarni upp úr gígbarmi, sem er hálf stærð við egg. "Hvar fekstu þetta", spurði Nininger. Drengur, sem hlýtt hafði á einn af þremur fyrirlestrum er Nininger hélt í Paradise, hafði Swedenhjelm eftir sænska höf- undinn Hjalmar Bergman. Mér þykir alltaf vænt um, þeg- iði. Margt fleira^mætti nefna til ar Leikfélagið heima leitar til sönnunar því, að Þjóðleikhúsið verður ekki aðeins skemmtistað- ur, heldur einnig menningarinn- mín. Mér er sönn ánægja að því að greiða götu þess eftir megni. Ekkert væri mér kærra en eiga ar. eftir að leika í nýja Þjóðleikrús-1 _ Ef við komum heim í sumar inu heima. fslendingar mega til sagði fru Anna Borg, að síðustu með að hraða byggingu Þjóð- tökum við drengina okkar tvo leikhússins meira en gert hefir með okkur. Eg læt mig dreyma verið. Nú höfum við fslendingar um, að þeir eigi eftir að læra ís- eignast veglegan háskóla, okkur lenzku. vantar enn boðlega háborg á sviði Ólafur Gunnarson leiklistarinnar. Þjóðleikhús er —Tíminn,- 3. maí. þriðja míla ummáls; agnirnar fundið steininn þegar hann var voru vítt og dreift um allan gíg- að taka hyði _f mais Drengurinn barninn. Aðrir vígahnattagígir, yar hræddur um að fj0lskyldan er hafa að nokkru leyti verið myndi henda gaman að ^ ef rannsakaðir, hafa og fundist í( hann hirti steininn, og kastaði Australía, Texas, Síberíu og öðr-j honum þv{ _fí_ j blett> sem not. um stöðum. Frank Kimberly'sj _8u_ yar fíl b_it__, Löngu síðar veltan er eini vígahnattargígur-j sagði hann yini sínum( lærisveini inn, sem til þessa hefir verið full- Niningers> frá steininum. Dreng- komlega rannsakaður. | irnir fóru á staðinn og fundu í leit sinni að loftsteinum, hef- steininn. Leggur Nininger nú ir Nininger stundum rekist á þá' tafariaust af stað í nýja leit. i skringilegum stöðum. Hann á Hann hittir þar aldraðann bónda, einn, sem var í mörg ár notaður í' er notað hafði einmitt slíkann staðinn fyrir steðja á bónda- stein tii að troða í völskuholu í byli í Mexico. Hann fann og' gamia kjallaranum. Gamla hús- nokkra, sem notaðir voru til að lð var hrunið og kjallarinn full- þyngja niður lokum á krukkum^ ur til halfs af rusli og for> en sem súraðir garðávextir voru þeir grofu niður Ið holunni og geymdir í, flesktunnum og mjólk fundu steininn, er vó þrjáttíu og urílátum. Einn fann hann í stein- eitt nund. garði, er bygður hafði verið umj Með því að halda fyrirlestra og klettóttann blómareit. En undar- selja legasti staðurinn af öllum, að gripi finna loftstein í, var á skrif- stofu yfirmanns kensludeildar miklis háskóla; steinninn vó 128 f:„llu "skuldirnar og pund, og nefndist stuðlabergs- fé , bankan. Árið 1930> þegar hnöllungurinn. | ioftsteinarnir voru farnir að Þótt Nininger sé nú sextugur ^ streyma til hans úr öllum áttum, orðinn, hefir hann ötulleik og lætur hann af háskólakenslu og bjartsýni unglingsins, og trúir^ tekur nú stöðu við Colorado því staðfastlega, að enn sé grafið Museum of Natural History og gull í jörð að finna. Þótt síð- stjórnar þar sérstaklega loft- skeggjaðir sérfræðingar mæltu steinadeildinni. Þá stofnar hann oftsinnis í móti skoðunum og einnig sína eigin efnarann- hans, tókst þeim aldrei sóknarstofu og loftsteinasafn. f ið myndi vekja athygli þeirra, er áhuga hefðu á efninu, og að gestirnir myndu útbreiða þessa þekkingargrein og það, að leita að loftsteinum í safnið, væri ekki að vinna fyrir gýg. Þrjátíu og fimm þúsund gestir heimsóttu safnið 1947. Þeir, sem safnið sækja, leggja margar spurningar fyrir eigand- an. Ein þeirra er "Eru líkindi til að eg verði fyrir loftsteini?" — Nininger segir að væri honum sama hvernig honum græddist fé, væri vandalaust að selja slysaá- byrgð gegn vígahnöttum. Að áliti Niningers, er svo ó- líklegt að nokkur verði fyrir víga hnetti, að það er alveg óútreikn- anlegt. Fyrir hundrað árum síðan skall vígahnöttur inn í svefnher- bergi í Bohemia þar sem þrjú börn sváfu; ekkert þeirra skaðað- ist. f Benld, Illinois, 29. sept., 1938, klukkan níu um morgun- inn, var frú Carl Crum að verki út í garði, þegar vígahnöttur skall í gegnum þakið á bílhúsi sem Ed McCrain átti, er stóð í fimtíu feta fjarlægð frá konunni. Þótt bíllinn stæði til bóta, skadd aðist enginn. f september 1944, voru þrír menn að skera upp baunir nálægt Torrington í Wy oming, þegar alt í einu, að loft- steinahrinu dembir yfir þá; þeir veltu sér í skyndi undir flutn- ingsbíl, og komust þanníg hjá meiðslum. Maður nokkur, W. H. Foster að nafni, er bjó í Eaton, Colorado, var úti í garði að rcita upp illgresi með hlújarni, þegar vígahnöttur þaut hjá og lenti í lausri mold sjö fet frá manninn- um; þetta skeði í maí 1931. Nin- ingcr vill ekki fullyrða, að eng- inn verði nokkurn tíma fyrir, vígahnetti; þó maður nokkur a Indlandi yrði fyrir einum árið 1827, veit hann ekki af neinum sem mist hefir lífið sökum loft- steina. Þeir sem á safnið koma spyrja einnig að því, hvort loftsteinarn- ir séu ekki rauðglóandi þegar þeir falla. Steinnin, sem aðeins misti Mr. Foster, var heitur við komu, en með því að kasta honum úr annari hendinni í hina á víxl gat hann staðist hitan. Maður nokkur í Archie, Missouri, stóð framarlcga í forskygni húsins þegar loftsteinn fell í fimm og hálfs feta fjarlægð; hann tók steininn upp samstundis, er reyndist kaldur viðkomu. Upp- Skerumennirnir í Torrington when you SEND MONEY ABROAD DO IT... Quickly Safely Easily :;.VIA CANADIAN PACIFIC EXPRESS Foreign Remittances You simply drop into any Canadian Pacific office, give the required information, de- posit the money and pick up your receipt. The Canadian Pacific Correspondent over- seas is quickly contacted, and the money paid over to the payee at prevailing rate of exchange. Your re- ceipt insures you against loss. Service charge is slight. GaMdlic*(faáfc —LADIES— Now—for the amaz- ing new youthful look have a natural long lasting Perm- anent Wave at the GOLDEN BEAUTY SALON Hairdresser: RTJBY ANDERSON Lawrence School of Beauty Cul- ture, Minneapolis, U.S.A. Permanents, Cream Oil Waves from $3.50, Cold Waves from S4.95 Grey Hoir Dyed. bleached Facials, Shampoos No Appointments Necessary LOCATED AT: GOLDEN DRUGS St. Marys' at Hargrave (one blook of Bus Depot) _________PHONE 95 902 fundu loftstein á heysátu; heyið, sem var þurt, hafði jafnvel ekki sviðnað. Loftsteinninn, sem var grafinn upp í Wisconsin laust eftir að hann féll, var hélaður að utan. Nininger skýrir þetta þann- ig: Loftsteinarnir koma í gufu- hvolf vort utan úr geimnum, þar sem hitastigið 'er 459 gráður fyr- ir neðan frostmark. Núningsmót- Frh. á 7. bls. Eyðilegging illgresis 2,4D Efnafræðisleg blöndun til eyðileggingar íllgresis, vökva eða duft, tilbúið af Dow Chemical of Canada, Ltd., fæst hjá öllum Federal umboðsmönnum. Ennfremur f innið umboðsmenn okkar og fáið upplýsingar um vélar er nota má til dreyfingar \xikva eða dufts þessara efna. FEIfl itit i • FEDERflL GRRin LimiTED COUNTER SALESBOOKS ýmsum fágæta náttúru- sem honum hafði áskotn- ast í förinni, gat Nininger ann- ast fjölskyldu sína, borgað að Kaupmenn og aðrir sem þannig lagaðar bækur nota, geta fengið þær með því að snúa sér til vor. Allur frágangur á þessum bókum er hinn vandað- asti. Spyrjist fyrir um verð, og á sama tíma takið fram tegund og fjölda bókanna sem þér þarfnist. The Viking Press Limited 853 Sargent Ave. Winnpieg:, Man.

x

Heimskringla

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Heimskringla
https://timarit.is/publication/129

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.