Lögberg - 15.08.1940, Side 4

4
LÖGBERG, FIMTUDAGINN 15. ÁGCST, 1940
-----------Högtierg-----------------------
Gefit5 út hvern fimtudag af
TltJi l'OLUMBLV L.1M1TK1)
Sargent Ave., Winnipeg, Manitoba
Utanáskrift ritstjórans:
ELJiTOR LtiGBEKG, 695 Sargent Ave.,
Winnipeg, Man.
Editor: EINAR P. JÓNSSON
Verð $3.00 nm árið — Borgist fyrirfram
The ‘Eiigberg ’ is printed and published by
The Columbia Press, Limited, 695 Sargent Avenue,
Winnipeg, Manitoba
PHONE 86 327
Við þjóðveginn
i.
Eins o<í skýrt hefir þetcar verið frá hér
í blaðinu, fer fram að tilhlutan sambands-
sfjórnar almenn skrásetning vfir canadiskt
fólk, sem náð hefir sextán ára aldri og þar
vfir; er þetta gert með það fyrir augum, að
atla stjórninni sem fylstrar vitneskju um j>að,
hvemig nota megi á sem allra áhrifamestan
hátt mannafla þjóðarinnar í þágu stríðssókn-
arinnar; er hér um alþjóðarnauðsyn að ræða,
sem vonandi er að borgarar landsins hafi
að fullu glöggvað sig á, og greiði fvrir á all-
an hugsanlegan hátt; liggja þungar sektir
við, ef reynt er að smokra sér undan skrá-
setningu, eða ef vanrækslu í þessu efni verð-
ur vart; hér verða allir að leggjast á eitt,
leggja fram alla sína krafta unz vfir lýkur
og frelsisstefna sú, sem canadiska þjóðin í
samstarfi við brezka heimsveldið berst fyrir,
gengur sigrandi af hólmi.
Yfirstandandi Norðurálfustyrjöld er nú
í þann veginn að verða ársgömul; hún er
þegar orðin örlagarík, og eiulimörk ófyrir-
sjáanleg; eitt ríkið a£ öðru hefir orðið villi-
mensku Hitlerismans að bráð; friðsamar há-
menningar þjóðir, svo spm Danmörk og
Noregur, hafa hneptar verið í ömurlegar
þrældómsviðjar, og horfast í augu við hall-
a*ri; svipað er viðhorfið á Frakklandi,
Hollandi og í Belgíu; hvar sem Hitlerisminn
nær sér niðri, siglir tortíming í kjölfar hans;
andleg og efnaleg ánauð í öllum hennar a*gi-
legustu myndum; slík eru þau öfl, er vér nú
heyjum baráttu við, og ógna framtíðarfrelsi
voru; þeim verður að binda helskó.
Mannkynsþroskinn á rætur sínar í jarð-
vegi persónufrelsisins; þann jarðveg ber oss
að rækta, og verja með oddi og egg!
II.
Sambandsþingi hefir verið frestað til
þess 5. nóvember na*stkomandi, en ekki sagt
upp eins og venja er til; enda aðstæður
breyttar til muna; grundvallast ráðstöfun
þessi á því, að auðveldara verði að kveðja
þing til funda ef eitthvað það gerist snögg-
lega á vettvangi stríðssóknarinnar, er það
þurfi með litlum fyrirvara að taka til með-
ferðar og gera út um; mun þessi viturlega
ráðstöfun hvarvetna mælast vel fyrir, og
vera í fullu samræmi við þjóðarviljann.
1 síðastliðnum marzmánuði gekk núver-
andi stjórn til kosninga, og vann sem kunn-
ugt er, einn sinn allra glæsilegasta kosninga-
sigur; um umboð hennar varð ekki efast.
Þingforingi íhaldsflokksins, Mr. Hanson,
krafðist þegar samsteypustjórnar, eða svo-
nefndrar þjóðstjórnar; bar hann stjórninni
á brýn afhafnaleysi í sambandi við stríðs-
sóknina, og fylgdu honum flokksmenn hans
allir undantekningarlaust að málum; vitað
var það og í þingbyt.jun, að innan vébanda
stjórnarflokksins voru þeir þingmenn fyrir-
finnanlegir, er kröfðust frekari athafna í til-
efni af stríðssókninni; stjórnin átti þar af
leiðandi erfiða afstöðu framan af; þó var
þess ekki langt að bíða, að aðstaða hennar
breyttist til batnaðar, því skamt var liðið af
þingtíma, er hún lagði fvrir þing svo róttæk
og risavaxin lagafrumvörp vegna stríðs-
sóknarinnar, að allar aðfinslur féllu um koll
af sjálfu sér. Mr. King staðhæfði, að með
hliðsjón af kosningaúrslitunum, væri stjóm
sín sú eina og sanna þjóðstjórn, er þjóðin,
eins og sakir stæði, ætti völ á; nú greinir
menn yfir höfuð lítið á um að svo sé, x>g una
glaðir við sitt; að minsta kosti verður nú
ekki um það deilt, að Mr. King beri höfuð
og herðar yfir stjórnmálamenn sinnar sam-
tíðar í þes.su landi; hefir forusta hans jafn-
an reynst þjóðinni hin giftuvænlegasta.
Daginn, sem þingi var frestað, átti Mr.
King tuttugu og eins árs afmæli sem foringi
Liberal flokksins; var hann í tilefni af þeim
atburði glæsilega hyltur af þingheimi án
tillits til flokka. —
III.
Mr. Bracken hefir ákveðið að boða til
fundar við sig þann 15. þ. m. helztu forráða-
menn Sléttufylkjanna þriggja vegna hms
ískyggilega viðhorfs á sviði kornframleiðsl-
unnar; er þetta þakkarverð tilraun, sem
vonandi er, að til nytsamrar úrlausnar leiði;
ásigkomulagið er alt annað en glæsilegt, og
verður því ekki um vilst, að viturlegs fram-
taks sé þörf eigi ekki alt að lenda í öngþveiti.
Sambandsstjórn, fyrir munn hveitiráðs,
er skuldbundin til þess að greiða bændum
70c á mæli fyrir þessa árs uppskeru af No.
1 Northern hveiti; hvenær andvirðið skuli
greitt, að undanskildu andvirði þeirra 5
mæla, sem hveitiráð heimilar bændum að
selja í kornhlöður til að byrja með, er enn
á huldu; er það því sýnt, að við svo búið má
ekki standa eigi bændur að vera þess um-
komnir, að standa á eigin merg; úrlausn
máls þessa þolir enga bið, því enn sem fyr
sannast hér hið fornkveðna;
“Bóndi er bústólpi,
bú er landstólpi.”
Vegna hins ískyggilega viðhorfs, er eng-
an veginn ólíklegt, að svo geti farið, að Mr.
Bracken finn sig knúðan til þess að endur-
innleiða í fylkinu löggjöf um skuldgreiðslu-
stöðvun — moratorium — til þess að forða
bændastéttinni frá algerðu f járhagslegu
hruni.
IV.
'Sólstöfuð dýrðarblíða faðmaði “land-
nám landnemanna” við nýafstaðin hátíða-
höld Islendinga að Iðavelli og á Gimli; nokk-
uð á fimta þúsund manns mun hafa sótt há-
tíðirnar til samans, og hefir sjaldan betur
verið; ætti þetta að geta orðið þeim til
nokkurrar íhugunar, og ekki ósennilega heil-
næmrar vakningar, er gengið hafa með dauð-
ann í augunum viðvíkjandi þjóðræknissam-
tökum íslendinga vestan hafs; mintu hátíða-
höldin á báðum stöðum miklu fremur á upp-
ri.su en útför íslenzkunnar; svo átti það líka
að vera, því enn er sól í hádegisstað, — og
langa langt til nætur. Islendingadagarnir
eru vorir dýrmætustu þjóðræknisdagar, þar
sem allir sameinast um sömu erfðir og sömu
verðmæti hvað sem 'annars kann að bera á
milli í ys og önn daglegra viðfangsefna; þar
verðum vér með Matthíasi, allir eitt!
V.
Alveg nýverið barst Lögbergi í hendur
frá útsölumanni Eimreiðarinnar, hr. Magn-
úsi Péturssyni, apríl-júní heftið, fjölbreytt
sem þá er bezt getur, og auðugt að andlegri
kjarnfæðu; hvílir yfir hefti þessu sá drengi-
legi alvörublær, sem einkent hefir Eimreið-
ina í ritstjórnartíð hr. Sveins Sigurðssonar.
Eimreiðin hefir frá upphafi veg-a sinna ver-
ið vandað og fróðlegt rit, en þó s.jaldan
veigameiri að innviðagildi en einmitt nú;
þar eru mál skýrð öfgalaust, og auðsýnilega
að því stefnt, að hefja þjóðina í hærra og
veglegra veldi. Meðal perludjásna í hefti
þessu, ber einkum að telja “ Endurminningar
frá Noregsför” eftir ritst.jórann, og “Hrjóst-
ursins ást”, afbragðskva^ði eftir Guðmund
Böðvarsson. Innihald heftisins er á þessa
leið:
Við þjóðveginn: Örskotshraði atburð-
anna; Innrásin í Danmörku og Noreg; Hin
nýja staða Islands; Bretland verndari ís-
lands á hafinu; Koma brezka setuliðsins;
Tvö mikilvæg gögn; 10. maí tilkynningin;
Svarið frá 16. maí; Hið sanna þjóðræði;
Framtíðarskipulagið; Nýsköpun þjóðanna;
Hirðisbréf biskups; Hin mikla þjáning;
Vígsla há.skóla byggi nga ri nnar; Hugsjónir
rætast.
Gunnar Benediktsson: Útilegumennirnir
og þjóðin (með mynd).
Haukur Snorrason: Öskuhaugarnir urðu
æfintýraborgir (með 8 myndum).
B.jörn L. Jónsson: Ný tilgáta um upp-
runa lífsins.
Guðmundur í',rímann: Myrkur.
Sveinn Sigurðsson: Endurminningar frá
Noregsför.
Guðmundur Böðvarsson: Hrjóstursins
ást . . .
Gra*nland og ísland.
Guðmundur Gíslason Hagalín: F.jalla-
maður (saga með mynd).
Þjóðhátíðin í Portúgal.
Kolbrún: Golan þýtur — Móðir.
Nýr Dalai Lama.
Islenzka í ensku héraði.
V e r ð 1 a u nasamkepni Eimreiðarinnar
1940.
Dr. Alexander Cannon: ósýnileg áhrifa-
öfl — Gjörningar.
Raddir: Um kva*ði Gísla H. Erlendsson-
ar; Nokkur ummæli heimsblaðanna um inn-
rásina á Norðurlönd; Hversvegna að hlaupa ?
Fáyrði til fróðleiks; Fyrirspurn og svar.
Ritsjá: Ekko fra Tankens F’astland;
Fyrstu árin (J.J.S.); Heyrði eg í hamrinum
II; Samtöl um íslenzka heimspeki; Þættir
úr lífi mínu; Rauðskinna IV (Sv.S.); Nonni
“skald z pulnocki výspy” (H.H.); Önnur rit
send E'imreiðinni.
Trygg innátæða
Þér sannfa*rist um að sparifé í Royal Bank
of Canada, er trygg innstæða; reglubundin
innlegg vaxa fljótt, og þér getið tekið pen-
inga út, nær sem vera vill.
THE ROYAL BANK
O F CANADA
------- Eignir yfir $950,000,000 - —
Sýning Islands í New
York er stórfeld
auglýsing
SAMTAL VIÐ HARALD
ÁRNASON KAUPMASN
Haraldur Árnason kaupmaður,
sem segja má að hafi allan veg
og vanda af sýningu okkar í
New York að þessu sinni, er
kominn til bæjarins.
Haraldur lagði af stað vestur
13. april og kom til New York
24. apríl. Tíminn var því naum-
ur til undirbúnings, því að sýn-
inguna átt að opna 11. maí. Var
nú unnið af miklu kappi alla
daga, og oft næturnar með og alt
fór vel. Sýningin var opnuð á
tilsettum tima.
Tíðindamaður Morgunblaðsins
fór í igær á fund Haralds og
ræddi við hann stundarkorn um
sýninguna.
—í hverju var uhdirbúningur-
inn aðallega fólginn að þessu
sinni? spurðum vér Harald.
—Báðir skálarnir voru t. d.
málaðir að innan, málverk öll á
veggjum hreinsuð og ýmsar lag-
færingar gerðar. Þá bættust við
ýmsir nýir munir, sem koma
þurfti haganlega fyrir. Settur
var gangur milli skálana, bæði
uppi og niðri, og sýningarskáp-
um komið fyrir í göngunum. —
Uppi í veitingaskálanum er mál
verkasýning og bíó, þar sem ís-
landsmyndin er sýnd daglega.
—Hvaða breyting var gerð frá
sýningunni í fyrra, sem þér telj-
ið mesta þýðingu hafa fyrir okk-
ur?
—Veitingaskálinn, tvímæla-
laust. Hann er einkar viðfeld-
inn. Skálinn sjálfur er mjög
vistlegur, veggir snoturlega mál-
aðir og íslenzk málverk skreyta
veggina. Innanstokksmunir eru
smekklegir og öllu haganlega
fyrir komið. Á miðju gólfi er
mjög stórt sporöskjulagað borð
og á því miðju lítill gosbrunnur.
Borðið er þakið 50—60 alls kon-
ar réttum, köldum og heitum og
mikið af þeim íslenzkir réttir.
Mest ber þar á niðursuðuvöru
frá S.f.F. Einnig er þarna hangi-
kjöt, nýtt kindakjöt, rúllupylsa,
ostur o. fl. — Máltíðin kostar
99 cent. Ef verðið hefði náð
einum dollar, varð að greiða
skatt.
En þarna var líka ódýrasti
maturinn, ^sem fáanlegur var á
góðum matsölum á sýningunni.
Var matsala okkar áreiðanlega
mest sótt allra matsala í þessu
hverfi sýningarinnar. Hún er
mjög mikið sótt og er einhver
hezta auglýsingin, sem við gát-
um fengið.
Forstjóri veitingaskálansJieitir
Mickael Larsen. Hann er dansk-
ur, en hefir dvalið 25 ár í Vest-
urheimi. Hann er einstakt prúð-
menni og ágætur veitingamaður.
Var það mikið happ, að við
skyldum fá þenna mann til þess
að annast veitingar í okkar
skála. Hann hefir ekkert til
sparað, til þess að alt yrði sem
bezt og fullkomnast. Og hann
hefir lagt í mikinn kostnað, til
þess að kynna skálann. M. a.
bauð hann eitt sinn blaðamönn-
um til árdegisverðar, og veitti ó-
spart. Komu á annað hundrað
blaðamenn í hóf þetta. Næstu
daga mátti sjá í öllum blöðum
New York borgar vinsamleg um-
mæli um veitingaskála okkar og
í mörgum blöðum birtust greinar
á mjög áberandi stöðum. Hafði
Larsen fengið yfir 200 úrklipp-
ur úr ýmsum blöðum, um ís-
lenzkan mat og geta inenn af
þessu ráðið, , hvaða auglýsing
slikt er fyrir okkur.
—Hefir aðsókn verið góð á
sýniiVgu okkar?
—Já, og ágæt, ef miðað er við
aðsóknina á sýninguna i heild.
—Starfa margir menn á sýn-
ingúnni?
—F'imm, þrjár stúlkur og tveir
karlmenn; alt íslendingar.
—Þér hafið góðar vonir um
árangur sýningarinnar?
—Já. Eg er þess fullviss, að
sýningin í ár hefir enn meiri
þýðingu fyrir okkur sem aug-
lýsing og kynning, en sýningin
í fyrra, og er því að þakka um-
bótum þeim, sem gerðar hafa
verið, ekki sizt veitingaskálan-
um.—Morgunbl 6. júli.
Saga Vestur-íslendinga,
bók sem allir þurfa
að eignast
Soffonias Thorkelsson iðju-
höldur frá Winnipeg, sem verið
hefir hér á landi í sumar, hefir
m. a. það starf með höndum að
hrinda af stað prentun og útgáfu
á Landnámssögu Vestur-íslend-
inga. Er prentun byrjuð á fyrsta
bindi þessa ritverks.
En þar eð safna á ásrkifend-
um að bókinni og miða upplag
hennar við það, hefir hann f. h.
útgfunefndar sent út boðsbréf
um útgáfuna, sem birtist hér.
Væri æskilegt, oð í rauninni
sjálfsagt, að útgáfu þessari verði
tekið vel, og margir gerist áskrif-
endur að hinni itarlegu frásögn
sem hér birtist af þessum þætti
úr sögu íslenzku þjóðarinnar.
Boðsbréfið er svohljóðandi:
Eftir aldarfjórðungs umræður
pr nú svo komið, að íslendingar
í Vesturheimi hafa ákveðið að
láta semja og gefa út sögu um
landnám þeirra í Ameríku, bygð-
ir þeirra og framkvæmdir. Það
er gert ráð fyrir að verk þetta
verði í nokkrum bindum og hið
fyrsta komi út nú i hau$t. Það
mun verða alt að 350 bls., og
verður selt bæði’heft og í bandi.
Blaðsiðustærð 6x9 enskir þuml.
Höfundur þessa verks verður
Þorsteinn Þ. Þorsteinsson skáld
og rithöfundur. Hann er kunn-
ur af ritverkum sínum meðal
fslendinga báðu megin hafsins.
Eftir hann liggur töluvert af
Ijóðum. Hann gaf út um nokk-
urra ára skeið timaritið Sögu.
Og á síðustu árum þegar hann
dvaldi hér heima á fslandi hefir
hann ritað tvær bækur: Vest-
menn og Æfintýrið frá íslandi
til Brazilíu. Alþingi og Menta-
málaráð hefir viðurkent verð-
leika Þorsteins sem rithöfundar
og hefir hann haft nokkurn fast-
an styrk frá íslandi á undan-
förnum árum.
f ritnefnd nieð höfundinum
voru kosnir þrir menn úr báðum
kirkjufélögunum vestanhafs þeir
dr. B. J. Brandson, Hjálmar A.
Bergman lögfræðingur og (lr.
Rögnvaldur Pétursson. Við and-
lát dr. Rögnyaldar var forseti
unitara kirkjufélagsins, sr. Guð-
mundur Árnason, kosinn í rit-
nefndina í hans stað.
útgefendur þessa verks hafa
afráðið að láta prenía bókina á
fslandi og selja hana bæði hér á
landi og vestan hafs. Þykir okk-
ur Vestmönnum það hlýða, að
þar sem íslendingar eru sögu-
þjóð, að fornu fari, og mjög
fjölmennur hópur fslendinga
hefir farið vestur um haf og
numið þar Iand, þá sé í móður-
landinu til glöggar heimildir um
líf og störf þeirra manna, eins
og Vestur-íslendingar láta sig
miklu skifta alla þróun og gengi
landa sinna, sem heima eiga í
gamla landinu. Um hitt þarf
ekki að fjölyrða, að saga þessi
verður fjölkeypt og fjöllesin í
Vesturheimi. Vænta margir sem
að þessu verki standa, að siðar
verði gefin út í einu bindi glögg
saga hins íslenzka kynstofns í
Ameríku, og yrði sú bók þá að
sjálfsögðu bygð á þessu verki.
Framkvæmdanefndin vestan-
hafs hefir falið mér að gera
samninga ‘um útgáfu fyrsta
bindis meðan eg dvel hér heima
í sumar, og er tilgangurinn sá,
að sú bók verði komin út fyrir
haustið. Ef sala verður viðun-
anleg, sem eg leyfi mér að vænta
og ekki koma óvæntar hindranir
vegna stríðsins, er gert ráð fvrir
áframhaldi á þessu verki á kom-
andi árum.
Mentamálaráð og stjórn hins
íslenzka Þjóðvinafélags hafa
sýnt okkur Vestmönnum þann
mikla sóma og fyrirgreiðslu, að
ákveða á sameiginlegum fundi
að biðja umboðsmenn sína að
safna föstum áskrifendum um
alt land að þessari bók. Eg
vænti ennfremur að stjórn og
félagsmenn Þjóðræknisfélagsins
í Reykjavík geri sitt til að koma
útgáfunni á framfæri. Hafa
blaðamenn í Þjóðrækiiisfélaginu
heitið góðfúsri aðstoð í þessu
efni.
Þess skal að síðustu getið, að
ráðgert er að bókin verði ein-
ungis seld áskrifendum og upp-
lagið miðað við það, hve margir
áskrifendur fást. — Áskriftar-
verð þess bindis sem út kemur
nú í haust er ákveðið kr. 10.00
heft, en kr. 12.50 í bandi.
Fyrir hönd útgáfunefndar,
Soffonias Thorkelsson.
—Mbl. 19. júlí.
Sumarnámskeið
í kristilegri frœðslu
Haldið dagana frá 30. júli til
8. áffúst í Canadian Sunday
School Mission Camp, undir
umsjón, Bandalags lúterskra
kvenna:
KJennarar og ræðumenn: —-
Séra K. K. ólafson, Seattle,
Wash.; séra E. H. Fáfnis, Glen-
boro, Man.; séra V. J. Eylands,
Winnipeg, Man.; séra Sigurður
ólafsson, Árborg, Man.; séra B.
A. Bjarnason, Gimli, Man.; séra
C. J. Olson, Wynyard, Sask.;
séra Haraldur Sigmar, Mountain,
N. D.; Mrs. B. B. Jónsson, Win-
nipeg; Mrs. H. F. Danielson,
Winnipeg; Mrs. V. ,1. Eylands,
Winnipeg; Mrs. H. G. Henrick-
son, Winnipeg; Mr. Victor Stur-
laugson, Langdon, N. Dak.; Miss
Lilja Guttormsson, Geysir, Man.;
Mr. A. S. Bardal, Winnipeg.ö
Starfsnefnd: — Séra S. ólafs-
son, camp manager; séra E. H.
Fáfnis, dean of cainp; Mr. Árni
Sveinson, dean of men; Miss K.
S. Skúlason, dean of women;
Mrs. S. Sigurgeirson, dean of
women; Mrs. H. F. Danielson,
camp secretary; Miss Emily Bar-
dal, camp nurse; Mrs. Finnur
Johnson dining room hostess;
Miss Petra Jonasson og Miss
Rúna Jonasson, cooks; Rósa
Bjarnason, assistant; Mr. H.
Miller, physical instructor and
swimming instructor.
Nöfn og heimilisfang þeirra,
sem skrásettir voru fyrir nám-
skeiðið:—
Olive Oddleifsson, Árborg,
Man.; Laura May Jonasson, Ár-
borg, Man.; Josephine Olafsson,